Karayolu Eşya Taşımacılığında 6102 Sayılı TTK'da Düzenleme Bulan Hasar ve Zayi Durumları: Taşıyıcının Hukuki Yükümlülükleri ve Sözleşmeye Aykırılığın Sonuçları

Abstract

Ticari hayatın dinamik yapısı lojistik faaliyetlerin niteliklerinin kesin şekilde belirlenmesini gerektirmektedir. Lojistik faaliyetler içinde yer alan eşya taşınmasına ilişkin hukuki kurallar Türk Ticaret Kanununda ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. Bu çalışmanın amacı,uygulamadaki kavram kargaşasını ortadan kaldırmak için eşyanın taşınması sırasında meydana gelebilecek taşıma hukukuna özgü sorumluluk sebeplerden olan hasar ve zayi durumları arasındaki terimsel farklılıkların ortaya konulmasıdır.Aynı zamanda çalışmamızda eşyanın taşınması sırasında ortaya çıkan hasar ve zayi durumlarında,taşıma sözleşmesinin taraflarının arasındaki borç ilişkisinin tabii olduğu sorumluluk rejimi de incelenmiştir. Sorumluluk rejiminin sınırları çizilirken taşıma sözleşmesinin ve eşya kavramının hukuki tanımlamaları yapılmış ve rizikonun hangi durumlarda gerçekleşmiş kabul edileceği, taşıyıcının özen yükümlülüğünün hukuksal boyutları da tartışılmak suretiyle irdelenmiştir. Bu çalışmada, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun da düzenleme bulan karayolu ile eşya taşımaya ilişkin hükümler, taşıyıcının sorumluluğu, eşyanın hasar ve zayi halleri ile bu durumlara ilişkin tazminat mekanizmaları, doktrinsel görüşler ve yargı içtihatları ışığında incelenecektir. Ayrıca, uluslararası taşıma hukukuna özgü bir kavram olan CMR konvansiyonu ile TTK hükümleri arasındaki normatif etkileşime de yeri geldikçe değinilmiştir.

Keywords

• Taşıma sözleşmesi
• hasar
• zayii
• eşya kavramı
• sorumluluk rejimi

Damage and Loss Situations in Road Freight Transporta tion as Regulated in Turkish Commercial Code No. 6102: The Carrier’s Legal Obligations and the Consequences of Breach of Contract

Abstract

The dynamic nature of commercial life requires the precise definition of the characteris-tics of logistics activities. The legal rules regarding the transportation of goods, which are included in logistics activities, are regulated in detail in the Turkish Commercial Code. The purpose of this study is to clarify the terminological differences between damage and loss situations, which are liability reasons specific to transportation law that may occur during the transportation of goods, in order to eliminate conceptual confusion in practice. Our study also examines the liability regime governing the obligation between the parties to a contract of carriage in cases of damage and loss occurring during the transportation of goods. In defining the boundaries of the liability regime, the legal definitions of the contract of carriage and the concept of goods are provided, and the circumstances in which a risk is considered to have occurred are also discussed, along with the legal aspects of the carrier’s duty of care. This study examines the provisions related to the carriage of goods by road, as regulated in Turkish Commercial Code No. 6102, including the carrier’s liability, damage and loss of goods, and compensation mechanisms related to these situations, in light of doctrinal views and jurisprudence. Furthermore, the normative interaction between the CMR Convention, a concept specific to international transportation law, and the provisions of the Turkish Com-mercial Code (TTK) is also addressed where appropriate.

Keywords

• Contract of Carriage
• Damage
• Loss
• Concept of Goods
• Liability Regime

References

1. Adıgüzel, Burak, Taşıma Hukuku (Deniz Ticareti Hariç), 1. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2018 (Kısaltma: Adıgüzel, Taşıma Hukuku).
2. Adıgüzel, Burak, “Yeni Türk Ticaret Kanunu’nda Eşya Taşıma Hukuku Alanında Getirilen Yenilikler”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 18, S. 2, 2012, s. 769-792.
3. Akıncı, Ziya, Karayolu ile Milletlerarası Eşya Taşımacılığı ve CMR, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 1999.
4. Aksoy, Emrah Sami, Taşıma Hukukunda Fiili Taşıyıcı, 1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2015.
5. Arkan, Sabih, Demiryoluyla Yapılan Uluslararası Eşya Taşımaları, 1. Baskı, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü Yayını, Ankara 1988.
6. Arkan, Sabih, Karada Yapılan Eşya Taşımalarında Taşıyıcının Sorumluluğu, 1. Baskı, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara 1982 (Kısaltma: Arkan, Taşıyıcının Sorumluluğu).
7. Asgarov, Natig, Yükle İlgililerin Taşıma Sözleşmesi Gereğince Beyanda Bulunma Yükümlülüğü, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi SBE, 2012.
8. Atabek, Reşat, Eşya Taşıma Hukuku, 1. Baskı, Sulh Garan Matbaası, İs-tanbul 1960.

9. Aydın, Alihan, CMR’ye Göre Taşıyıcının Zıya, Hasar ve Gecikmeden Doğan Sorumluluğu, 1. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul 2002.
10. Can, Mertol, CMR ve Alman Ticaret Kanunu ile Mukayeseli Olarak Türk Taşıma Hukukunun Genel Esasları C. 1 (Taşıma Hukukuna Giriş, Eşya Taşıma İşleri), 1. Baskı, İmaj Yayıncılık, Ankara 2017.
11. Carr, Indira, International Trade Law, 4. Baskı, Routledge-Cavendish, Oxon 2009.
12. Clarke, Malcolm, International Carriage of Goods by Road: CMR, 6. Baskı, Informa Law from Routledge, London 2014.
13. Cömert Varol, Gözde, Kara Yolunda Yapılan Eşya Taşımalarında Taşıyıcının 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu ve CMR Konvansiyonu Kapsamında Kayıp veya Hasardan Kaynaklanan Sorumluluğu, 1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2020.
14. Çim, Halit, Uluslararası Karayoluyla Eşya Taşıma Sözleşmesine (CMR) Göre Taşıyıcının Gecikmeden Doğan Sorumluluğu (TTK ve TTK Tasarısı ile Mukayeseli Olarak), Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi SBE, 2006.
15. Demir, Direnç, Eski ve Yeni Türk Ticaret Kanunu ve CMR Hükümleri Çerçevesinde Taşıyıcının Zıya, Hasar ve Gecikmeden Doğan Sorumluluğu, Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi SBE, 2015.
16. Demirçivi Mineliler, Zeynep, “Deniz Yoluyla Taşımada Yükün Zıya ve Hasarından Doğan Sınırlı Sorumluluk”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 9, Özel Sayı, 2007, s. 957-984.
17. Doğanay, İsmail, Türk Ticaret Kanunu Şerhi, C. II, Madde 420-815, 4. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul 2004.
18. Doğanay, İsmail, Türk Ticaret Kanunu Şerhi, C. III, Madde 816-1475, 4. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul 2004.
19. Drescher, Ingo/Fleischer, Holger/Schmidt, Karsten, Münchener Kommentar zum HGB, 5. Baskı, C.H. Beck, Münih 2023.
20. Duman, Hümeyra, Türk Ticaret Kanunu Kapsamında Taşınma Eşyası Taşıma Sözleşmesi ve Bu Sözleşmeden Doğan Sorumluluk, Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi SBE, 2009.
21. Eminoğlu, Cafer, “Türk Ticaret Kanunu’nun 864. Maddesi Kapsamında Gönderenin Kusursuz Sorumluluğu”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 19, S. 3, 2015, s. 25-54.
22. Erdal, Tarkan, CMR Hükümlerine Göre Taşıyıcının Zıya, Hasar ve Gecikmeden Dolayı Sorumluluğu, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi SBE, 2009.
23. Erdoğan, Mustafa, CMR ve TTK Kapsamında Taşıyıcının Eşyanın Hasarından Doğan Sorumluluğu, 1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2020.
24. Gençtürk, Muharrem, Uluslararası Eşya Taşıma Hukuku (Genel Kavramlar-Gecikmeden Doğan Sorumluluk), 1. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2006.
25. Gençtürk, Muharrem, “Yeni Türk Ticaret Kanunu’na Göre Taşıyıcının Sınırsız Sorumluluğunu Gerektiren Ağır Kusurları ve Türk Mahkemelerinin CMR’yi Uygulaması Bakımından Muhtemel Etkisi”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 16, S. 4, 2012, s. 117-148 (Kısaltma: Gençtürk, Muhtemel Etkisi).
26. Gençtürk, Muharrem/Yiğit, İlhan, “CMR Kapsamında Taşımalarda Taşıyıcının Sınırlı Sorumluluktan Yararlanmayacağı Haller”, Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, S. 3, 2013, s. 34-46.
27. İren, Oğuzhan, CMR Hükümleri Uyarınca Taşıyıcının Yardımcı Kişilerden Doğan Sorumluluğu ve Taşıyıcılar Arası Rücu İlişkileri, Yüksek Lisans Tezi, MEF Üniversitesi SBE, 2021.
28. Jost, Detlev/Poelzig, Dörte/Sander, Volker, Handelsgesetzbuch, 5. Baskı, C.H. Beck, Münih 2024.
29. Karaduman, Ece, Karayoluyla Yapılan Eşya Taşımalarında Taşıyıcının 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu ve CMR Konvansiyonu Kapsamında Sorumluluğu, Yüksek Lisans Tezi, Çankaya Üniversitesi SBE, 2013.
30. Karakan, Esra, 6762 Sayılı TTK ve 6102 Sayılı TTK ile Karşılaştırmalı Olarak Uluslararası Karma Taşıma Sözleşmelerine Göre Taşıyıcının Zıya ve/veya Hasardan Doğan Sorumluluğu, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Bilgi Üniversitesi SBE, 2011.
31. Karakurt, Ali, CMR Hükümlerine Göre Uluslararası Karayolu Taşımacılığında Taşıyıcının Sorumluluğu, Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi SBE, 2022.
32. Karan, Hakan, Karayolunda Uluslararası Eşya Taşıma Sözleşmesi Hakkında Konvansiyon CMR Şerhi, 1. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara 2011.
33. Karan, Hakan, “Yargıtay’ın Konişmentolu Taşımalar Hakkındaki 1924 Tarihli La Haye Kaideleri’ni Uygulaması Gereği”, XVIII. Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara, Türkiye, 2-3 Haziran 2000).
34. Karan, Hakan/Kara, Özgenur/Varan, İzel, Karayolunda Uluslararası Eşya Taşıma Sözleşmesi Hakkında Konvansiyon, CMR Şerhi, 2. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2020.
35. Kaşak, Esra, “Karayoluyla Yapılan Eşya Taşımalarında Taşıyıcının TTK m. 886 Kapsamında Pervasızca ve Zararın Meydana Gelmesi İhtimalinin Bilinciyle Davranışı”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 27, S. 2, 2021, s. 1487-1515.
36. Kayıhan, Şaban, “Zarar Sigortalarında Sigortacının Halefiyeti”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 22, S. 3, 2016, s. 1595-1624.
37. Kender, Rayegan/Çetingil, Ergon/Yazıcıoğlu, Emine, Deniz Ticareti Hukuku Temel Bilgiler, C. I, 14. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2017.
38. Kıran, Süleyman, “Eşya Taşımalarında Refakat Belgeleri (Bilgileri) ve Bunlardan Doğan Sorumluluk”, Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, C. 4, S. 2, 2018, s. 175-186.
39. Kula, Nil, “6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Hükümleri Uyarınca Taşıyanın Yüke Özen Sorumluluğu Çerçevesinde “Müşterek İnceleme”: Tatbik Kabiliyeti, Hükümleri ve Birtakım Sorular”, DEHUKAM Deniz Hukuku Dergisi, C. 5, S. 1, 2022, s. 103-166.
40. Kula, Nil, Türk Eşya Taşıma Hukuku, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2018.
41. Küçükçapraz, Serhat, “Karayoluyla Tehlikeli Madde Taşımadan Doğan Hukuki Sorumluluk”, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 2, S. 1, 2020, s. 187-228.
42. Misili, Sinan, “Karayoluyla Yapılan Eşya Taşımalarında Taşımanın Üstlenilmesi ve Eşya Kavramı”, Ticaret ve Fikri Mülkiyet Dergisi, C. 5, S. 1, 2019, s. 69-86.
43. Oyal, Ahmet Batuhan, “Taşıyıcının Yüklemenin İşletme Güvenliğine Uygun Olarak Yapılmasını Sağlama Yükümlülüğü”, Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 12, S. 2, 2022, s. 1261-1315.
44. Özdemir, Turkay, Uluslararası Eşya Taşıma Hukuku (Zıya ve/veya Hasar Sorumluluğu), 1. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2006.
45. Seven, Vural, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK m. 856-893) Hükümlerine Göre Taşıma Hukukunda Gönderilen, 1. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2012 (Kısaltma: Seven, Taşıma Hukukunda Gönderilen).
46. Seven, Vural, Taşıyanın Yüke Özen Borcunun İhlalinden (Yük, Zıya ve Hasarından) Doğan Sorumluluğu, 1. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2003.
47. Smeele, Frank, “Legal Conceptualisations of the Freight Forwarder: Some Comparative Reflections on the Disunified Law of Forwarding”, Journal of International Maritime Law, C. 4, S. 21, 2015, s. 445-459.
48. Sözer, Bülent, Deniz Ticareti Hukuku- I, 4. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2017.
49. Taşkın, Büşra Nur, “Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı İncelemesi: Karayolu ile Yapılan Taşımalarda Taşıyıcının Yüklemeye Nezaret Yükümlülüğü ve TTK m. 863/1 Hükmünün Nezaret Yükümlülüğünün Tespitindeki Rolü”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 19, S. 2, 2024, s. 789-831.
50. Topsoy, Fevzi, “Taşınma Eşyası Taşımalarında Taşıyıcının Özel Yükümlülükleri”, Ankara Barosu Dergisi, S. 2, 2014, s. 23-46.
51. Uyaroğlu, Merve, “Eşya Taşıma Hukukunda Hasar, Zıya ve Gecikmeden Doğan Bildirim Süreleri”, Türk Adalet Akademisi Dergisi, S. 55, 2023, s. 377-394 (Kısaltma: Uyaroğlu, Bildirim Süreleri).
52. Uyaroğlu, Osman, “CMR’ye Göre Taşıyıcının Eşyanın Kaybı ve Hasarından Doğan Zararlardan Sorumluluğu”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 51, 2022, s. 535-564.
53. Ünan, Samim, İsteğe Bağlı Genel Sorumluluk Sigortasında Riziko, 1. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul 1998.
54. Üstündağ, Bahar, “Türk Hukukunda Eşya Taşıma Sözleşmesi”, Prof. Dr. Fikret Eren’e Armağan Kitabı, 1. Baskı, Yetkin Yayıncılık, Ankara 2006.
55. Yeşilova, Ecehan, Taşıyıcının CMR Hükümlerine Göre Yardımcı Şahıslarının ve Müteakip Taşıyıcıların Eylemlerinden Doğan Sorumluluğu (CMR md. 3, 34), 1. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2004.
56. Yetiş Şamlı, Kübra, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na göre Taşıyanın Zıya, Hasar ve Geç Teslimden Sorumluluğu, 1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2013.
57. Yıldırım, Hakan, Karayolu Eşya Taşıma Sorumluluk Sigortalarında Riziko ve Menfaat, Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi SBE, 2014.
58. Yıldız, Şükrü, “TTK Hükümleri Işığında Taşıyıcının (Kara Yoluyla) Eşya Taşımadan Doğan Sorumluluğu”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 14, S. 28, 2015, s. 97-109.
59. Yılmaz, Gülşah, “Taşıma Hukukunda, Gönderilenin Yükteki Zıya ve Hasarı Bildirim Külfetinin Taşıma Sigortasında Sigortacının Halefiyetine Etkisi”, İzmir Barosu Dergisi, C. 84, S. 1, 2019, s. 201-227.
60. Yüce, Aydın Alber, “CMR ve TTK’da Taşıyıcının Sorumluluğu ile Kast ve Kasta Eşdeğer Kusurunun Sorumluluğa Etkisi”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 7, S. 3-4, 2012, s. 171-195.
61. Yüce, Aydın Alber, “Karayolu Taşımalarında Taşıyıcının Zıya, Hasar ve Gecikmeden Doğan Sorumluluktan Kurtulmasında Özel Sebepler”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 25, S. 1, 2019, s. 360-387 (Kısaltma: Yüce, Özel Sebepler).