HÜSN VE KUBH KONUSUNDA FAHREDDİN ER-RÂZİ’NİN MU‘TEZİLE’YE YÖNELİK ELEŞTİRİLERİ
Öz
İslâm düşünce geleneğinde hüsn ve kubh kavramları ile nitelenen iyilik ve kötülük problemi, kelâm ekollerinin üzerinde uzunca durduğu, farklı görüşlerin ileri sürüldüğü ve buna dayalı olarak farklı tartışma alanlarının açıldığı bir meseledir. Aklî ilimlerdeki yetkinliği ve birikimi her türlü açıklamadan vareste olan Fahreddin er-Râzî’nin farklı disiplinlerde telif etmiş olduğu eserleri dikkate alarak bu meseledeki düşünce seyrini takip ederek ulaşmış olduğu sonucu belirlemek ve Eş‘arî kimliğini dikkate alarak Mu‘tezile’ye karşı bu konudaki eleştiri ve yorumlarını sunmak da oldukça önemlidir. Nitekim Fahreddin er-Râzî ilim tahsili için gitmiş olduğu yerlerden biri olan Harezm’de Mu‘tezillî düşünce ile doğrudan etkileşime geçerek Mu‘tezilî öğretiye çok yakından vâkıf olmuştur. Bu sebeple gerek konunun, gerekse itiraz ve yorumlarının sunulduğu şahsın önemine binaen bu çalışmada ilk olarak İslâm düşüncesinde iyi ve kötüyü ifade eden hüsn ve kubh terimlerinin kavramsal tahlili yapılacak, daha sonra Eş‘arî, Mu‘tezile ve Mâturîdî kelâm okullarının konuya yaklaşımı ile ilgili değerlendirme sunulacaktır. Daha sonra ise çalışmanın ana konusunu teşkil eden hüsn ve kubh meselesinde Fahreddin er-Râzî’nin yaklaşımları ve Mu‘tezile’ye yönelik eleştirileri ele alınacaktır. Bununla birlikte Fahreddin er-Râzî’nin bu meselede Mu‘tezile’ye yönelik itirazların daha kolay anlaşılabilmesi adına Râzî’nin eleştirilerinden önce Mu‘tezile’nin bu meselede istidlâl bağlamında ileri sürmüş olduğu örnek ve argümanlara yer verilecektir.
Anahtar Kelimeler
References
- Bâkıllânî, Kâdî Ebî Bekr Muhammed b. Tayyib. Temhîdü’l evâil ve telhisü’l delâil, thk. Mektebü’l İlmî li’t tahkîk. 2. Baskı. Beyrût: Müessesetü’l Müessesetü’l Kütübi’l Sekâfiyye, 1437/2012.Bardakoğlu, Ali. “Hüsn ve Kubh Konusunda Aklın Rolü ve İmam Maturidi”. Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (2012) 59-75.Bulut, Zübeyir. “Hüsün Ve Kubuh Meselesinin Ahlâk Teorilerine Temel Oluşturması Bakımından Analizi”. Kelâm Araştırmaları Dergisi, 13/2 (2015) 634-654.
- Barlak, Muzaffer. Husün-Kubuh İyilik ve Kötülüğün Kaynağı, Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2016.Cüveynî, İmamü’l Haremeyn Abdülmelik b. Abdullah. el-İrşâd, thk. Zekeriyya Umeyrât. 2. Baskı. Beyrût: Darû’l Kütübi’l İlmiye, 1437/2016.Cüveynî, İmamü’l Haremeyn Abdülmelik b. Abdullah. 1. Baskı. 2. Cilt.el-Burhân fî Usûli’l fıkh thk. Abdülazîm Dîb, Devletü’l Katar, 1399/1979.Ceylan, Ahmet. İmâm Eş’ârî’de Hüsün-Kubuh Problemi, Uluslararası İmam Eş‘arî ve Eş‘arîlik Sempozyumu Bildirileri, ed. Cemalettin ERDEMCİ- Fadıl AYĞAN, İstanbul Beyan Yayınları: 2014.Cengiz, Yunus. Kâdî Abdülcebbâr’da Ahlâkî Önermelerin Kaynağı, İslam Düşüncesinde Ahlâkî Önermlerin Kaynağı, ed. Eşref Altaş, Mervenur Yılmaz, İstanbul: Nobel Yayın, 2016.Cârullah, Zühdî. el-Mu‘tezile, Beyrût: Müessesetü’l Arabiyyetü li’dirâsâti ve’n neşr, 1990.Çelebi, İlyas. “Klasik Bir Kelâm Problemi: Hüsün-Kubuh”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 16-17, (1998-1999) 55-90.Duman, Ali. “Şerafeddin Yaltkaya ve Mu‘tezile ve Husn kubh Meselesi Makalesi”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 4/2 (2002) 53-65.
- Eş‘arî, Ebü’l Hasan Ali, b. İsmâil. el-Luma‘ thk. Abdülazîz İzzeddin es-Sirvân. 1. Baskı Beyrût: Dâru’l Lübnân, 1408/1987.Eş‘arî, Ebü’l Hasan Ali b. İsmail. Makâlâtü’l islâmiyyîn ve ihtilâfü’l musalliyîn, thk. Naîm Zarzûr.1. Baskı. Beyrût: Mektebetü’l Asriyye, 1436/2015.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
-
Journal Section
Research Article
Authors
Serkan Çetin
*
0000-0002-2476-6882
Türkiye
Publication Date
November 29, 2018
Submission Date
September 12, 2018
Acceptance Date
October 25, 2018
Published in Issue
Year 2018 Volume: 2 Number: 4