İyiliğin Bedeli Masalının Arketipsel Eleştiri Bağlamında Sembolik Çözümlemesi

Year 2026, Volume: 10 Issue: 1, 61 - 75, 25.03.2026

Serdar Deniz Özdemir

https://doi.org/10.31465/eeder.1807775

https://izlik.org/JA95XG86TC

Abstract

Türk kültürünün önemli bir zenginlik kaynağı olan masal, kolektif bilinç dışına ait simgesel ögeleri, arketipsel kodlar etrafında görünür kılan bir anlatı türüdür. Bu bağlamda, Anadolu sahasından derlenen İyiliğin Bedeli adlı masal, idealize edilen kahramanın içsel dönüşümünü, sembolik bir serüven doğrultusunda gün yüzüne çıkarmaktadır. Anlatıda belirginleşen karınca, Zümrüdüanka ve balık gibi yardımcı varlıklar, bireyin psişik enerjisiyle temasını sağlayan rehber niteliğindedir. Masalda kahraman, erginleşme yolculuğunda gölge arketipiyle yüzleşir ve kendi iç karanlığını aşıp bireysel bütünlüğe ulaşır. Masal, bu dönüşümü arketipsel düzlemde yansıtmakta ve kahramanın ruhsal yapısında gerçekleşen kendiliğe ulaşma sürecini simgesel motifler aracılığıyla inşa etmektedir. Bu hususlar çerçevesinde makalenin amacı, söz konusu anlatıda saklı anlam katmanlarını, sembolik açıdan ve arketipsel eleştirel çözümleme yöntemiyle açığa çıkarmak ve böylece metnin ortak hafızaya ait yapılar etrafında nasıl örüldüğünün daha iyi anlaşılmasına katkı sunmaktır. Bu çerçevede ilgili değerlendirmeler, “Kahramanı Maceraya Çağıran Güç: Yüksek Statü İdeali, Aşk ve Anima” ile “Sınavlar Yolu ve Kolektif Bilinç Dışında Tezahür Eden Yardımcı Hayvan Figürleri: Karınca, Kuş ve Balık” alt başlıkları temelinde yapılandırılmıştır. İncelenen masal metni, Yukarıçukurova Masallarında Motif ve Tip Araştırması adlı eserde yer almaktadır. Sonuç olarak, İyiliğin Bedeli adlı masal, kahramanın bireyleşme serüvenindeki imgesel unsurları sahneleyen, kültürel belleğin derin katmanlarında varlık bulan anlamlı ve bütüncül bir anlatı olarak değerlendirilmektedir.

Keywords

Masal , sembol , arketip , serüven , kolektif bilinç dışı

The Symbolic Analysis of the Fairy Tale “The Price of Kindness” in the Context of Archetypal Criticism

https://izlik.org/JA95XG86TC

Abstract

Fairy tales, as a significant cultural asset in Turkish tradition, are narrative forms that render the symbolic elements of the collective unconscious visible through archetypal codes. In this context, the tale The Price of Kindness, compiled from the Anatolian region, reveals the inner transformation of an idealized hero through a symbolic journey. The guiding figures in the story—the ant, the Phoenix, and the fish—serve as symbolic mediators enabling the hero’s contact with psychic energy. Throughout his journey of individuation, the hero confronts the shadow archetype and attains inner wholeness by overcoming his inner darkness. The tale reflects this transformation on an archetypal level and constructs the hero’s path toward selfhood through symbolic motifs. Accordingly, this article aims to uncover the multilayered meanings embedded in the tale by employing symbolic and archetypal analysis, thereby contributing to a deeper understanding of how the narrative is shaped by structures rooted in collective memory. In this framework, the analysis is structured around two main thematic axes: the force that calls the hero to adventure, shaped by ideals of high status, love, and anima, and the road of trials accompanied by animal helpers emerging from the collective unconscious, namely the ant, the bird, and the fish. The tale examined in this study is included in the work Motif and Type Research in Yukarıçukurova Tales. In conclusion, The Price of Kindness emerges as a meaningful and integrated narrative that dramatizes the hero’s individuation through symbolic elements of cultural memory.

Keywords

Fairy tale , symbol , archetype , journey , collective unconscious

References

• Akyüz Öztokmak, Ç. (2022). “The Phenomenon of Beauty in Fairy-Tales within the context of Ethical-Aesthetical Conceptions”. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 6(4), 1265-1281.
• Alptekin, A. B. (2002). Taşeli Masalları, Ankara: Akçağ Yayınları.
• Bakırcı, N. (2006). Niğde Masalları, Niğde: Niğde Yüksek Öğretim Vakfı Yayınları.
• Benoist, L. (2023). İşaretler, Semboller ve Mitler, çev. Eroğlu, Ç., Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
• Campbell, J. (2010). Kahramanın Sonsuz Yolculuğu, çev. Gürses, S., İstanbul: Kabalcı Yayınları.
• Cassirer, E. (2011). Sembol Kavramının Doğası, çev. Köktürk, M., Ankara: Hece Yayınları.
• Eberhard, W.; Boratav, P. N. (1953). Typen Türkischer Volksmärchen. Wiesbaden: Franz Steiner Verlag GMBH.
• Eliade, M. (2017). Mitler, Rüyalar ve Gizemler, çev. Soydemir, C., İstanbul: Doğu Batı Yayınları.
• Ersoy, N. (2000). Semboller ve Yorumları, İstanbul: Zafer Matbaası.
• Fordham, F. (2011). Jung Psikolojisinin Ana Hatları, çev. Yalçıner, A. İstanbul: Say Yayınları.
• Franz, M. L. von (2022). Masalları Yorumlamak, çev. Şeref, C., İstanbul: Pinhan Yayınları.
• Fromm, E. (2000). Sevme Sanatı, çev. Gündüz, I. İstanbul: Say Yayınları.
• Frye, N. (2006). Büyük Şifre: Kitab-ı Mukaddes ve Batı Edebiyatı, çev. Baş, S. A., İstanbul: İz Yayıncılık.
• Gökeri, A. İ. (1979). Arketiplere Dayanan Yeni Bir İnceleme Yönteminin Tanıtılarak İngiliz ve Türk Edebiyatında Bazı Romans ve Epik Niteliğinde Yapıtlara Uygulanması, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi: Ankara.
• Jung, C. G. (2006). Analitik Psikoloji, çev. Gürol, E. İstanbul: Payel Yayınları.
• Jung, C. G. (2016). Kişiliğin Gelişimi, çev. Olgaç, D. İstanbul: Pinhan Yayınları.
• Jung, C. G. (2019). Psikolojide Tipler, çev. Nirven, N. İstanbul: Pinhan Yayınları.
• Jung, C. G. (2020). Dönüşüm Sembolleri, çev. Gürbüz Gerhold, F., İstanbul: Alfa Yayınları.
• Önal, M. N. (2011). Muğla Masalları, Muğla: Muğla Üniversitesi Yayınları.
• Roux, J. P. (2005). Türklerin ve Moğolların Eski Dini, çev. Kazancıgil, A., Lale Arslan Özcan, İstanbul: Kabalcı Yayınları.
• Sakaoğlu, S. (2002). Gümüşhane ve Bayburt Masalları, Ankara: Akçağ Yayınları.
• Salt, A. (2023). Semboller Ansiklopedisi, İstanbul: Ruh ve Madde Yayınları.
• Saydam, B. M. (2011). Deli Dumrul’un Bilinci: Türk-İslam Ruhu Üzerine Bir Kültür Psikolojisi Denemesi, İstanbul: Metis Yayınları.
• Şimşek, E. (2001). Yukarıçukurova Masallarında Motif ve Tip Araştırması I-II, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Şimşek, E. (2019). “Türk Halk Kültüründe Yılan ve ‘Yılan Kale’ (Ceyhan/Adana) Anlatıları Üzerine Değerlendirmeler”, Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, VII (19), s. 13–33.
• Türkan, H. K. (2022). “‘Altın Bülbül’ Masalının Jung’un Arketipsel Sembolizm Kuramı Bağlamında İncelenmesi”. Asya Studies-Academic Social Studies / Akademik Sosyal Araştırmalar, 6(22), 117-124.
• Uluç, T. (2011). İbn Arabî’de Sembolizm, İstanbul: İnsan Yayınları.