Kemalettin Tuğcu’nun Eserlerinde Çocuk ve Çocuk Hakları

Year 2026, Volume: 10 Issue: 1, 217 - 230, 25.03.2026

Mehmet Akif Kay , Ferhat Korkmaz

https://doi.org/10.31465/eeder.1834258

https://izlik.org/JA27WF95KG

Abstract

Kemalettin Tuğcu (1901-1996), kaleme aldığı bütün eserlerinde çocuk konusunu işleyen önde gelen çocuk edebiyatı yazarları arasındadır. Edebiyat dünyasına kazandırdığı eserlerle geniş bir etki uyandırmış, Türkiye’de çocuk edebiyatı denince akla ilk gelen isimler arasında anılmıştır. Eserlerini sanatsallıktan ziyade eğitici ve merhamet uyandırıcı referanslarla kaleme alan Tuğcu, çalışmalarında çocuk hakları ihlallerini doğrudan bir savunu diliyle değil, duygusal ve melodramatik bir anlatımla ortaya koymuştur. Okuyucuda -özellikle de çocuk ve genç okuyucuda- acıma, adalet duygusu ve iyiliğin erdemine olan inancı pekiştirmek amacını taşımaktadır. Tuğcu'nun anlatımı, Türkiye’de çocuk ve çocuk hakları bakımından toplumsal gerçeklere ayna tutmaktadır. Onun hikâyeleri, 20. yüzyıl ortalarından yeni bin yıla ulaşan ülkede kentleşme, yoksulluk ve geleneksel aile yapısındaki çözülmelerin en savunmasız kurbanı olan çocukların durumunu belgeler mahiyettedir. Çalışmada öncelikle çocuk hakları kavramı ele alınmış ve Tuğcu’nun eserlerinde çocuğun üstün yararı göz önünde bulundurularak temel hakları, yaşam hakkı, gelişme hakkı, korunma hakkı, katılım hakkı, eğitim hakkı, ekonomik, duygusal ve fiziksel istismar hususları tematik olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada Tuğcu’nun konu bağlamında öne çıkan eserleri örneklem metoduyla taranmış ve çocuk haklarının yoğunluklu olarak ele alındığı çocuk romanlarına odaklanılmıştır.

Keywords

Kemalettin Tuğcu , Çocuk Edebiyatı , Çocuk Hakları , Roman

Children and Children's Rights in Kemalettin Tuğcu's Works

https://izlik.org/JA27WF95KG

Abstract

Kemalettin Tuğcu (1901–1996) is among the leading authors of children’s literature, having addressed the theme of childhood in all of his works. He has made a significant impact on the literary world through his works and is considered one of the first names that come to mind when discussing children’s literature in Turkey. Tuğcu, who wrote his works with an emphasis on educational and compassionate themes rather than artistic flair, addressed violations of children’s rights not through a direct, assertive tone but through an emotional and melodramatic narrative. His aim is to reinforce in the reader—especially in children and young readers—a sense of compassion, a sense of justice, and a belief in the virtue of goodness. Tuğcu’s narrative holds a mirror to the social realities regarding children and children’s rights in Turkey. His stories serve as a record of the plight of children—the most vulnerable victims of urbanization, poverty, and the dissolution of traditional family structures—in a country spanning from the mid-20th century to the new millennium. The study first examines the concept of children’s rights and thematically evaluates fundamental rights—including the right to life, the right to development, the right to protection, the right to participation, and the right to education—as well as issues of economic, emotional, and physical abuse, all with the child’s best interest in mind, as reflected in Tuğcu’s works. In the study, Tuğcu’s works that stand out in this context were screened using a sampling method, with a focus on children’s novels that address children’s rights in depth.

Keywords

Kemalettin Tuğcu , Children's Literature , Children's Rights , Novel

References

• Alan, Y. (2020). Türkçe öğretmeni adaylarının çocuk edebiyatına yönelik görüşleri. International Journal of Scholars in Education, 3(2), 135–147. https://izlik.org/JA45HR55EN
• Akyüz, E. (2012). Çocuk hakları (Çocukların hakları ve korunması). Pegem Akademi.
• Aslan, C., & Doğan Güldenoğlu, B. N. (2018). Çok satılan çocuk edebiyatı kitaplarında çocuk hakları üzerine bir çözümleme. İçinde Y. Karaman Kepenekci & P. Taşkın (Ed.), Prof. Dr. Emine Akyüz’e armağan: Akademisyenlikte 50 yıl (ss. 90–103). Pegem Akademi.
• Balta, E. E. (2017). Kemalettin Tuğcu’nun eserlerinde kötülüğe maruz kalan çocuklar. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(3), 1520–1535. https://izlik.org/JA49YZ65LM
• Birleşmiş Milletler. (2023). Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi. https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/22184.pdf
• Dirican, R. (2018). Tarihi süreçte çocukluk ve çocuk hakları. Çocuk ve Gelişim Dergisi, 2(2), 51–62. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/607131
• Ercan, R. (2011). Modern çocukluk paradigması. Zeitschrift für die Welt der Türken/Journal of World of Turks, 3(2), 85–98. https://www.zfwt.org/index.php/ZfWT/article/view/229
• Güçlü: (2016). Çocukluk ve çocukluğun sosyolojisi bağlamında çocuk hakları. Sosyoloji Dergisi, (1 Özel Sayı), 1–22. https://izlik.org/JA33AT92SD
• Güney, N. (2007). Kemalettin Tuğcu’nun elli romanında geçen ölüm ve şiddet temasının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Kanter, B. (2018). Kemalettin Tuğcu romanlarının sosyolojik zemini. İçinde M. R. Şirin (Haz.), Kemalettin Tuğcu: Çocuklara okumayı sevdiren yazar (ss. 149–156). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Karadoğan, U. C. (2019). “Çocuk ve çocukluk” kavramının tarihsel süreçte değerlendirilmesi. Çocuk ve Medeniyet, 4(7), 195–226. https://izlik.org/JA77NS24FT
• Karakaş, B., & Çevik, Ö. C. (2016). Çocuk refahı: Çocuk hakları perspektifinden bir değerlendirme. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(3), 887–906. https://izlik.org/JA93AM65CA
• Kaya, M., & Erdem, İ. (2020). Çocuk edebiyatı eserlerinin 7. sınıf öğrencilerinin empati becerisinin gelişimine etkisi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 79–114. https://doi.org/10.33711/yyuefd.671863
• Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170–189. https://izlik.org/JA54BW95FL
• Navruz, C. (2024). Kemalettin Tuğcu’nun hikâyelerinde yer alan değerlerin alımlama estetiği kuramına göre incelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Özcan, N. (2014). “Bir Vicdan Muhasebecisi Kemalettin Tuğcu” Türk Dili, Çocuk ve İlk Gençlik Özel Sayısı. S.756, s.s.631-637. https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/01/631.pdf
• Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev. Ed.). Pegem Akademi.
• Sağlam, M., & Aral, N. (2016). Tarihsel süreç içerisinde çocuk ve çocukluk kavramları. Çocuk ve Medeniyet, 1(2), 43–56. https://izlik.org/JA65WJ36HP
• Sak, R., Sak, İ. T. Ş., Şendil, Ç. Ö., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227–256. https://doi.org/10.33400/kuje.843306
• Sınar, A. (2006). Türkiye’de çocuk edebiyatı çalışmaları. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, (7), 175–226. https://izlik.org/JA87KW33JN
• Şimşek, Ş. (2015). Kemalettin Tuğcu’nun romanlarında değerler eğitimi. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 1(1), 79–104. https://izlik.org/JA99CB78FE
• Şirin, M. R. (2018). Sunuş. İçinde M. R. Şirin (Haz.), Kemalettin Tuğcu: Çocuklara okumayı sevdiren yazar (ss. 9–11). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Tan, M. (1989). Çağlar boyunca çocukluk. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 22(1), 71–88. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000859
• Tuğcu, Kemalettin (1977a). Annesizler. İstanbul: Kurtuluş Yayınları.
• Tuğcu, Kemalettin (1977b). Bekçi Baba. İstanbul: Kurtuluş Yayınları.
• Tuğcu, Kemalettin (1979). Adını Değiştiren Çocuk. İstanbul: İtimat Kitabevi.
• Tuğcu, Kemalettin (2005). Bu Çocuk Kimin. İstanbul: Damla Yayınevi.
• Tuğcu, Kemalettin (2012a). Satılan Çocuk. İstanbul: Damla Yayınevi.
• Tuğcu, Kemalettin (2012b). Yetim Ali. İstanbul: Damla Yayınevi.
• Tuğcu, Kemalettin (2012c). Küçük İşportacı. İstanbul: Damla Yayınevi.
• Tuğcu, Kemalettin (2012ç). Sokaktan Gelen Çocuk. İstanbul: Damla Yayınevi.
• Tuğcu, Kemalettin (2012d). Dilenci Baba. İstanbul: Damla Yayınevi.
• Tuğcu, Kemalettin (2012e). Babasızlar. İstanbul: Damla Yayınevi.
• Tuğcu, Kemalettin (2012f). Küçük Serseri. İstanbul: Damla Yayınevi.
• Tuğcu, Kemalettin (2012g). El Kapısı. İstanbul: Damla Yayınevi.
• Tuğcu, Kemalettin (2012ğ). Balıkçının Kızı. İstanbul: Damla Yayınevi.
• Türkiye Barolar Birliği. (2024). https://share.google/WJiHlhnsJI9SdsBge
• UNICEF. (2007). Çocuk hakları ve gazetecilik uygulamaları: Hak temelli perspektif. UNICEF. https://www.unicef.org/turkiye/media/3966/file/%C3%87OCUK%20HAKLARI%20VE%20GAZETEC%C4%B0L%C4%B0K%20UYGULAMALARI%20HAK%20TEMELL%C4%B0%20PERSPEKT%C4%B0F.pdf
• Yılmaz, O., & Yakar, Y. M. (2018). Türk çocuk edebiyatında sorun odaklı yaklaşım. Çocuk ve Medeniyet, 3(6), 29–42. https://izlik.org/JA32XM43ZP