Sezai Karakoç’un Hikâyelerinde Başlangıçlar ve Sonlar

Abstract

Şairliği ile bilinen Sezai Karakoç’un eser verdiği türlerden biri de hikâyedir. Başta “Diriliş” kavramı olmak üzere Karakoç’un edebî ve fikrî görüşleri hikâyelere de sirâyet etmektedir. Karakoç, Hikâyeler-I: Meydan Ortaya Çıktığında ve Hikâyeler-II: Portreler adlı kitaplarındaki hikâyelerini düşüncesini yansıtacak şekilde kurgulamıştır. Hikâyelerinin başlangıcında (incipit) anlattıkları ile sonunda (excipit) anlattıkları arasında metnin kurgusu ve anlam düzeyinde bağlar oluşturduğu görülür. Hikâyelere başlangıç (incipit) ve son (excipit) kavramları açısından bakıldığında “son”u daha başlarken kurduğu ileri sürülebilir. Karakoç, okuyucuya iletmek istediği mesajı sezdirmekle birlikte karakterlerin ve mekânın başlangıçtan sona doğru değişimini gösteren hikâyeler yazmıştır. Bu çalışmada, ilgili kavramlar ışığında hikâyelerin başlangıçları ve sonları değerlendirilmiştir. Çalışmanın amacını destekleyen ve anlamlı sonuçlara ulaşılabilen “İz”, “Ölü”, “Ziyaret”, “Kartal”, “Geç Kalan Adamın Öyküsü”, “Sade Bir Yüz”, “Topraktan Başlayarak”, “Gezi”, “Bağbozumu”, “Bülbül” adlı hikâyeler incelenmiştir. Hikâyelerin ilk ve son cümleleri yerine ilk ve son paragraflarına odaklanılmıştır. Hikâyelerinin sonunda açık bir uç bırakarak, okuyucunun zihninde metinden bağımsız bir sürecin işlemesini hedeflemektedir. Karakoç’un hikâyelerinde genellikle metafizik olguların işlenmesi bu durumun sebepleri arasındadır. Başlangıçlar (incipit) genellikle bir tez veya bir durum tespiti sunarken, sonlar (excipit) bu tezi tersine çevirir, derinleştirir veya metafizik bir boyuta taşır. Yazar, klasik mutlu veya mutsuz sonlar yerine, okuyucuyu rahatsız eden ve düşündüren ucu açık kapanışları tercih eder.

Keywords

• Sezai Karakoç
• Hikâye
• Başlangıç
• İncipit
• Son
• Excipit

Beginnings And Endings In Sezai Karakoç’s Stories

Abstract

Sezai Karakoç, known for his poetry, also wrote short stories. His literary and intellectual views, particularly the concept of “Resurrection” permeate his stories. In his collection of stories, Hikâyeler-I: Meydan Ortaya Çıktığında and Hikâyeler-II: Portreler, Karakoç structures his narratives to reflect his thoughts. He establishes connections between the beginning (incipit) and the end (excipit) of his stories, both in terms of structure and meaning. Considering the concepts of beginning (incipit) and end (excipit), it can be argued that he establishes the “ending” from the very beginning. Karakoç writes stories that subtly convey his message to the reader while simultaneously demonstrating the transformation of characters and settings from beginning to end. This study evaluates the beginnings and endings of these stories in light of these concepts. The following stories, supporting the aim of the study and yielding meaningful results, were examined: “Iz”, “Olü”, “Ziyaret”, ““Kartal”, “Geç Kalan Adamın Oyküsü”, “Sade Bir Yüz”, “Topraktan Başlayarak”, “Gezi”, “Bağbozumu”, “Bülbül”. Instead of focusing on the first and last sentences of the stories, the focus was on the first and last paragraphs. By leaving an open ending, he aims to allow a process independent of the text to unfold in the reader’s mind. The frequent treatment of metaphysical phenomena in Karakoç’s stories is among the reasons for this. While the beginnings (incipits) generally present a thesis or a statement of fact, the endings (excipits) reverse, deepen, or take this thesis to a metaphysical dimension. Instead of classic happy or unhappy endings, the author prefers open-ended conclusions that disturb and provoke thought in the reader.

Keywords

• Sezai Karakoç
• Story
• Beginnings
• Incipit
• Endings
• Excipit

References

1. Aktaş, Ş. (1991). Roman Sanatı ve Roman İncelemesine Giriş, Ankara: Akçağ Yayınları.
2. Bennett A.; Royle, N. (2016). Şu Edebiyat Denen Şey: Okumak, Düşünmek, Yazmak, çev. Erkan, M., İstanbul: Notos Kitap.
3. Bennett A.; Royle, N. (2018). Edebiyat, Eleştiri ve Kurama Giriş, çev. Tekin, D., İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
4. Berki, K. E. (2000). “Sezai Karakoç’un Hikâyeleri”, Hece Öykü, (46-47), s. 220-223.
5. Bonheim, H. (1982). The Narrative Modes: Techniques of The Short Story, Cambridge: D. S. Brewer Publishing.
6. Brooks, P. (2025). Hikâyeyle Baştan Çıkarılmak: Anlatının Kullanımı ve Suiistimali, çev. Tekşen, A., İstanbul: Alfa Yayınları.
7. Erden, A. (2024). Kısa Öykü ve Dilbilimsel Eleştiri, İstanbul: Bilge Yayınları.
8. Forster, E. M. (1985). Roman Sanatı, çev. Aytür Ü., İstanbul: Adam Yayınları.

9. Friedmann, N. (2003). “Yeni Kısa Öykü Kuramları: Tanımlama Sorunları”, Adam Öykü, (49), s. 45-59.
10. Hall, J. B. (2002). “Sahne Kurmak”, Öykü Sanatı, haz. Çakır H., Konya: Çizgi Kitabevi.
11. Jahn, M. (2020). Anlatıbilim: Anlatı Teorisi El Kitabı, çev. Dervişcemaloğlu, B. İstanbul: Dergâh Yayınları.
12. Kahraman, A. (2015). “Sezai Karakoç: İzler, İşaretler”, Modern Türk Hikâyesi. İstanbul: Büyüyen Ay Yayınları.
13. Karaca, A. (1989). “Sezai Karakoç’un Hikâyeleri Üzerine”, Ayane, (23), s. 1, 3.
14. Karakoç, S. (2007). “Romanla Hikâyenin Arası Açılıyor”, Edebiyat Yazıları II, İstanbul: Diriliş Yayınları.
15. Karakoç, S. (2010). Hikâyeler II: Portreler. İstanbul: Diriliş Yayınları.
16. Karakoç, S. (2012). Hikâyeler I: Meydan Ortaya Çıktığında. Diriliş Yayınları.
17. Karataş, T. (1998). Doğu’nun Yedinci Oğlu: Sezai Karakoç, İstanbul: Kaknüs Yayınları.
18. Kıran, A.; Kıran, Z. (2003). Yazınsal Okuma Süreçleri, Ankara: Seçkin Yayınları.
19. Kula, F. (2018). Mekâna Sinen Ruh: Sezai Karakoç’un Şiir ve Hikâyelerinde Şehir ve Medeniyet, Ankara: Hece Yayınları.
20. Lekesiz, Ö. (2006). Kuramdan Yoruma: Öykü Yazıları, İstanbul: Selis Kitaplar.
21. Özer, H. (2016). “Sezai Karakoç’un Öykülerinde Kent-Kasaba Algısı”, Sosyal Bilimler Dergisi, (8), s. 197-206.
22. Randall, W. L. (2014). Bizi Biz Yapan Hikâyeler: Kendimizi Yaratma Üzerine Bir Deneme, çev. Kaya, Ş. S., İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
23. Storr, W. (2020). Hikâye Anlatıcılığının Bilimi, çev. Güçlü, E. F., İstanbul: Timaş Yayınları.
24. Şimşek, T. (2010). “Yolu Dirilişten Geçen Hikâyeler”, Sezai Karakoç, ed Çelik, M.-Çelik, Y., Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
25. Tepebaşılı, F. (2012). Roman İncelemesine Giriş, Konya: Çizgi Kitabevi.
26. Tosun, N. (2023). Öykü Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Ketebe Yayınları.
27. Yivli, O. (2019). Öykü Nasıl Okunur: Modern Öykü ve Yöntem, Ankara: Günce Yayınları.
28. Zariç, M. (2019). Sezai Karakoç, İstanbul: Akademik Kitaplar.
29. Zarifoğlu, C. (1979). “Düşündüren Hikâyeler”, Mavera, (26), s. 25–30.