An Analysis of The Words Used In The Definition of The Term “Euphemism” In Turkish

Öz

The fact that the term “euphemism” is a subject of study in many disciplines, from linguistics to psychology, literature to communication, has led to the emergence of different definitions stemming from different perspectives. In this study, works related to euphemism in Turkish and the definitions of euphemism included in these works were examined, similar and different expressions in the definitions were identified with the aim of examining euphemism in terms of its relationship with the term and definition. A total of 88 studies were identified to form the database for the research: 22 master's theses and 8 doctoral theses in the Ulusal Tez Merkezi that included the terms “euphemism” and “beautiful naming” in their titles and / or keywords, 48 articles on the Dergipark platform, and 10 articles on platforms other than Dergipark on Google Scholar. Within the scope of the studies, 77 definitions were reached using content analysis, and the common expressions in these definitions were grouped. The grouping results revealed that the terms “expression”, “to use” and “instead” were most frequently used in the definitions. The inclusion of these words in the definitions supports the need for a detailed examination of the concept euphemism in the field of pragmatics.

Anahtar Kelimeler

• Euphemism
• Term
• Concept
• Definition

Türkçede “Örtmece” Teriminin Tanımında Kullanılan Sözcüklerin İncelenmesi

Öz

Örtmece teriminin dilbilimden psikolojiye, edebiyattan iletişime birçok disiplinin çalışma konusu olması, farklı bakış açılarından kaynaklanan farklı tanımların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu araştırmada, Türkçede örtmece ile ilgili çalışmalar ve bu çalışmalarda yer alan örtmece tanımları incelenmiş, tanımlarda yer verilen benzer ve farklı ifadeler belirlenerek örtmecenin terim ve tanım ilişkisi açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Adında ve/veya anahtar sözcüklerinde “örtmece” ve “güzel adlandırma” terimlerine yer verilen Ulusal Tez Merkezi’nde 22 yüksek lisans tezi ve 8 doktora tezi, Dergipark platformunda 48 makale, Google Akademik’te Dergipark dışındaki platformlarda 10 makale olmak üzere toplam 88 çalışma belirlenerek araştırmanın veri tabanı oluşturulmuştur. Çalışmalar çerçevesinde içerik analizi yöntemiyle 77 tanıma ulaşılmış ve bu tanımlarda yer alan ortak sözcükler gruplandırılmıştır. Gruplandırma sonucunda tanımlarda en çok “ifade”, “kullan-” ve “yerine” ifadelerinin kullanıldığı belirlenmiştir. Tanımlarda bu sözcüklere yer verilmesi örtmece kavramının edimbilim alanında da detaylıca ele alınması gerekliliğini desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Örtmece
• Terim
• Kavram
• Tanım

Kaynakça

1. Aksan, D., 2000. Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim. 3. Cilt. Türk Dil Kurumu Yayınları, ISBN: 975-16-0275-0, 244 sayfa, Ankara.
2. Allan, K., and Burridge, K., 1991. Euphemism and dysphemism: language used as shield and weapon. Oxford University Press, ISBN: 0195066227, 263 sayfa, New York.
3. Demirci, K., 2008. Örtmece (Euphemism) Kavramı Üzerine. Milli Folklor, 77: 21-34.
4. Dil Derneği Türkçe Sözlük. 2012. Dil Derneği Yayınları, ISBN: 605 - 9521 - 74 - 1, 1943 sayfa, Ankara.
5. Freud, S., 2002. Totem ve Tabu (Totem and Taboo, 1913). Çeviren: K. Sahir Sel, Sosyal Yayınları, ISBN: 9786050201086, 240 sayfa, İstanbul.
6. Fromkin, V., Rodman, R., 1993. An Introduction to Language. Harcourt Brace College Publishers, ISBN: 978-003-0549-830, 544 sayfa, New York.
7. İmer, K., Kocaman, A., Özsoy, A. S., 2011. Dilbilim Sözlüğü. Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, ISBN: 9786054787081, 371 sayfa, İstanbul.
8. Karaman, B.İ., 2017. Terimbilimi. Bilge Kültür Sanat Yayınevi, ISBN: 978-605-9521-74-1, 192 sayfa, İstanbul.

9. Pilav, S., 2008. Terim Sorunu ve Eğitim Öğretimde Terimlerin Yeri ve Önemi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 16(1): 267-276.
10. Türkçe Sözlük, 2005. Türk Dil Kurumu Yayınları, ISBN: 975-16-007-7, 2243 sayfa, Ankara.
11. Ültay, E., Akyurt, H., Ültay, N., 2021. Sosyal Bilimlerde Betimsel İçerik Analizi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (10): 188- 201.
12. Üstüner, A., 2009. Örtmece Sözlerle İlgili Terimler, International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 4/8 Fall.
13. Warren, B., 1992. What euphemisms tell us about the interpretation of words, Studia Linguistica, 46(2): 128-172.
14. Zülfikar, H., 2025. Terim Sorunları ve Terim Yapma Yolları. Türk Dil Kurumu Yayınları, ISBN: 978-975-1603-982, 213 sayfa, Ankara.