Acil Toplanma Alanlarının Deprem Sonrası Erişilebilirliği: Bayraklı’da (İzmir) Mahalle Düzeyinde Tahliye Planlaması

Year 2025, Volume: 6 Issue: 2, 50 - 71, 31.12.2025

Fatma Şenol , Gamzenur Aygün , Gülcan Bulut

https://doi.org/10.58317/eksen.1810611

Abstract

Afet yönetiminde deprem risk analizi ve acil tahliye planlaması kritik bir öneme sahiptir. Türkiye’de birçok yerleşim alanı deprem olasılığı ile karşı karşıya iken, merkezi ve yerel yönetimlerin acil toplanma alanlarının ve tahliye rotalarının uygunluğunu incelemesi ve öneri iyileştirmeleri afet yönetimi senaryolarına entegre etmesi önemlidir. Bu çalışma, bu amaca yönelik gerek veri toplama ve veri analiz etme aşamalarını detaylandırarak, gerekse örnek çalışma alanı üzerinden sonuçların yeniden değerlendirmesini sonucu öneri uygulama sunarak karar verme süreçlerine katkı koymayı hedeflemektedir. Çalışma deprem sonrasında mahalle düzeyindeki acil toplanma alanlarına yürüyerek erişim seviyesini ve bu alanlara hızlı ve güvenli tahliye rotalarının nasıl planlanabileceğini araştırmaktadır. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) araçlarını kullanarak, İzmir'in yüksek riskli ilçelerinden biri olarak çalışma kapsamında belirlenen Bayraklı'nın Mansuroğlu mahallesine odaklanılmaktadır. Çalışmada, Mansuroğlu mahallesi örneğinde, acil toplanma alanlarının deprem anında erişimi ve konut adalarından bu alanlara doğru tahliye rotalarının analizi “kapsamcıl tahliye rota analizi” (CEA) modeli (No vd., 2020) ve bu çalışmada geliştirilen CEA-2 modeli yardımıyla yapılmakta ve modeller karşılaştırılmaktadır. Ayrıca mekân dizim analizi ile daha etkin tahliye rotaları planlaması için ek toplanma alanlarının yer seçimi önerileri yapılmaktadır. Sonuçlara göre, CEA-2 modeli, CEA modeline kıyasla ortalama tahliye mesafesini etkili bir şekilde azaltmakta ve mahalle düzeyinde daha etkin bir tahliye planlamasına olanak tanımaktadır. Mansuroğlu örneğinde, yeni acil toplanma alanları için konumlar tahliye rotalarının etkinliğini artıracaktır.

Keywords

Deprem risk analizi , Acil toplanma alanları erişilebilirliği , Deprem tahliye rota planlaması , Afet yönetimi

Ethical Statement

Yazarlar bu çalışmada, “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması gerekli tüm kurallara uyulduğunu, bahsi geçen yönergenin “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbirinin gerçekleştirilmediğini taahhüt ederler. Bu çalışma, doğrudan insan katılımı ya da etik kurul onayı gerektiren nitelikte veri içermediği için etik kurul onayı alınmamıştır.

Supporting Institution

Yazarlar bu makalenin araştırılması, yazarlığı ve/veya yayımlanması için hiçbir maddi destek almamışlardır.

Accessibility of Emergency Meeting Areas After the Earthquakes: Planning Evacuation Routes at the Neighborhood Level in Bayraklı (İzmir)

Abstract

In disaster management, earthquake risk analysis and emergency evacuation planning are of critical importance. Many residential areas in Türkiye face the risk of earthquakes, making it essential for central and local governments to examine the suitability of emergency assembly areas and evacuation routes, and to integrate proposed improvements into disaster management scenarios. This study aims to contribute to decision-making processes with this purpose by detailing both how to gather and analyze data and propose new practices based on the data evaluation in the case of study area. It investigates the level of walking access to emergency assembly areas at the neighborhood level after an earthquake and how to plan quick and safe evacuation routes to these areas. Using Geographic Information Systems (GIS) tools, the study focuses on the Mansuroğlu neighborhood in Bayraklı, identified as one of the high-risk districts of İzmir. In the case of Mansuroğlu neighborhood, accessibility to emergency assembly areas during an earthquake and the analysis of evacuation routes from residential blocks to these areas are conducted using the “Comprehensive Evacuation Analysis” (CEA) model (No et al., 2020) and the CEA-2 model developed in this study. In addition, using space syntax analysis, location recommendations for supplementary assembly areas are proposed to enable more effective evacuation route planning. The results indicate that the CEA-2 model effectively reduces the average evacuation distance compared to the CEA model, allowing for more efficient evacuation planning at the neighborhood level. In the case of Mansuroğlu neighborhood, new emergency meeting areas can improve the efficiency of evacuation routes.

Keywords

Earthquake risk analysis , Accessibility to emergency meeting areas , Evacuation route planning , Disaster management

Ethical Statement

In this study, authors declare that all rules required under the “Higher Education Institutions Scientific Research and Publication Ethics Directive” have been fully observed, and they affirm that none of the actions defined under the section titled “Violations of Scientific Research and Publication Ethics” of the aforementioned directive have been committed. As this study does not involve direct human participation or data that requires ethics committee approval, approval from the ethics committee was not obtained.

Supporting Institution

The author(s) received no financial support for the research, authorship, and/or publication of this article.

References

• Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (2017). Acil Toplanma Alanları. 5 Eylül 2025 tarihinde erişildi, https://izmir.afad.gov.tr/izmir-toplanma-alanlari
• Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (2020). Toplanma Alanları Hakkında Basın Açıklaması. 1 Eylül 2025 tarihinde erişildi, https://www.afad.gov.tr/toplanma-alanlari-hakkinda-basin-aciklamasi-15112020
• Aksoy, Y., Turan, A. Ç., & Atalay, H. (2009). İstanbul Fatih ilçesi yeşil alan yeterliliğinin Marmara depremi öncesi ve sonrası değerleri kullanılarak incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 14(2), 137-150. https://doi.org/10.17482/uujfe.30331
• Anhorn, J., Burton, C., & Khazai, B. (2014). A monitoring ve evaluation tool to engage local stakeholders. Proceedings of the Resilience Cities 2014 Congress, 5th Global Forum on Urban Resilience and Adaptation, ICLEI, Bonn, 29-31. http://dx.doi.org/10.13140/2.1.4717.6967
• Anhorn, J., & Khazai, B. (2015). Open space suitability analysis for emergency shelter after an earthquake. Natural Hazards and Earth System Sciences, 15(4), 789-803. https://doi.org/10.5194/nhess-15-789-2015
• Balun, B., & Yılmaz, K. (2019). Sürdürülebilir bir yönetim paradigması: Ortopedik engelli bireylerin afetlere hazırlık seviyeleri. Resilience, 3(1), 1-24. https://doi.org/10.32569/resilience.543237
• Chen, W., Zhai, G., Ren, C., Shi, Y., & Zhang, J. (2018). Urban resources selection and allocation for emergency shelters: In a multi-hazard environment. International journal of environmental research and public health, 15(6), 1261. https://dx.doi.org/10.3390%2Fijerph1506126
• Chu, J. Y., & Su, Y. P. (2011). Comprehensive evaluation index system in the application for earthquake emergency shelter site. Advanced Materials Research, 156, 79-83. Trans Tech Publications Ltd. https://doi.org/10.4028/www.scientific.net/amr.156-157.79
• Coburn, A., & Spence, R., (1992). Earthquake protection, John Wiley ve Sons.
• Copernicus, (2018). Urban Atlas Land Cover/Land Use Verisi [Veri kümesi]. https://doi.org/10.2909/fb4dffa1-6ceb-4cc0-8372-1ed354c285e6
• Coutinho-Rodrigues, J., Tralhão, L., & Alçada-Almeida, L. (2012). Solving a location-routing problem with a multiobjective approach: the design of urban evacuation plans. Journal of Transport Geography, 22, 206-218. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2012.01.006
• Cutter, S. L., Boruff, B. J., & Shirley, W. L. (2012). Social vulnerability to environmental hazards, Social Science Quarterly, 84(2), 242-261. Routledge. https://doi.org/10.1111/1540-6237.8402002
• Çınar, A. K., Akgün, Y., & Maral, H. (2018). Afet sonrası acil toplanma ve geçici barınma alanlarının planlanmasındaki faktörlerin incelenmesi: İzmir-Karşıyaka örneği. Planlama, 28(2), 179-200. https://dx.doi.org/10.14744/planlama.2018.07088
• Ergünay, O. (2007). Türkiye’nin Afet Profili. TMMOB Afet Sempozyumu Bildiriler Kitabı (s. 1-14). https://www.tmmob.org.tr/sites/default/files/dea61eed4bceec5_ek.pdf
• Evrensel Haber (2020). Bayraklı'da inşaatta çalışan işçi, depremde 151 metreden düşerek hayatını kaybetti. Ekim 2025 tarihinde erişildi, https://www.evrensel.net/haber/417802/bayraklida-insaatta-calisan-isci-depremde-151-metreden-duserek-hayatini-kaybetti
• Eyidoğan H., & Balamir M. (2010). Türkiye'de ve İstanbul'da Deprem Riskleri. https://www.researchgate.net/publication/343962745_Turkiye%27de_ve_Istanbul%27da_Deprem_Riskleri.
• Gökgöz, B. İ., İlerisoy, Z. Y., & Soyluk, A. (2020). Acil durum toplanma alanlarının AHP yöntemi ile değerlendirilmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (19), 935-945. https://doi.org/10.31590/ejosat.739544
• He, X., Zheng, H., Peeta, S., & Li, Y. (2018). Network design model to integrate shelter assignment with contraflow operations in emergency evacuation planning. Networks and Spatial Economics, 18(4), 1027-1050. https://doi.org/10.1007/s11067-017-9381-y
• Indriasari, V., Mahmud, A. R., Ahmad, N., & Shariff, A. R. M. (2010). Maximal service area problem for optimal siting of emergency facilities. International Journal of Geographical Information Science, 24(2), 213-230. https://doi.org/10.1080/13658810802549162
• İzmir Kent Rehberi (İZR). (2020). İzmir İtfaiye ve Polis İstasyonları Konumu [Veri kümesi]. http://cbs.izmir.bel.tr/2Drehber/mobil/#close
• Japon Uluslararası İş birliği Ajansı (JICA). (2002). Türkiye Cumhuriyeti İstanbul İli Sismik Mikro Bölgeleme Dahil Afet Önleme/Azaltma Temel Planı Çalışması. https://depremzemin.ibb.istanbul/uploads/prefix-jica-turkce-raporu-66a39c6e9b70d.pdf
• Karimzadeh, S., & Matsuoka, M. (2018). A weighted overlay method for liquefaction-related urban damage detection: A case study of the 6 September 2018 Hokkaido Eastern Iburi earthquake, Japan. Geosciences, 8(12), 487. https://doi.org/10.3390/geosciences8120487
• Kılcı, F., Kara, B. Y., & Bozkaya, B. (2015). Locating temporary shelter areas after an earthquake: A case for Turkey. European journal of operational research, 243(1), 323-332. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2014.11.035
• Kundak. S. (2006). İstanbul’da deprem risk parametrelerinin değerlendirilmesine yönelik bir model önerisi. [Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü].
• Kundak, S., & Türkoğlu, H. (2010). İstanbul'da deprem riski analizi. İTÜ Dergisi/a, 6(2), 37-46. http://www.itudergi.itu.edu.tr/index.php/itudergisi_a/article/view/846
• Lindell, M. K., & Prater, C. S. (2007). Critical behavioral assumptions in evacuation time estimate analysis for private vehicles: Examples from hurricane research and planning. Journal of Urban Planning and Development, 133(1), 18-29. https://doi.org/10.1061/(ASCE)0733-9488(2007)133:1(18)
• MacFarlane, R. (2005). A guide to GIS applications in integrated emergency management. Emergency Planning College. Cabinet Office. https://www.gov.uk/government/publications/a-guide-to-gis-applications-in-integrated-emergency-management
• Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA). (2020). Fay Hatları [Veri Kümesi]. [URL-8] http://yerbilimleri.mta.gov.tr/anasayfa.aspx
• Nathan, F. (2011). Vulnerability to natural hazards: Case study on landslide risks in La Paz. Brauch, H., vd (Eds). Coping with Global Environmental Change, Disasters and Security. Hexagon Series on Human and Environmental Security and Peace, vol 5. Springer, Berlin, Heidelberg. https://doi.org/10.1007/978-3-642-17776-7_30
• No, W., Choi, J., Park, S., & Lee, D. (2020). Balancing hazard exposure and walking distance in evacuation route planning during earthquake disasters. ISPRS International Journal of Geo-Information, 9(7), 432. https://doi.org/10.3390/ijgi9070432
• Open Street Map (OSM), 2020. İzmir İlçe Alanı ve İzmir Mahalleleri Yapı Alanı Coğrafi Bilgi Gömülü Harita Verisi [Veri Kümesi]. [URL-9] https://www.openstreetmap.org/#map=7/52.154/5.295
• Reiter, L. (1991). Earthquake hazard analysis: issues and insights, 22(3), 254. New York: Columbia University Press. https://doi.org/10.1002/eqe.4290201211
• Rita, E., Permata, R., Yonne, H., & Carlo, N. (2017, November). Tsunami shelter in Padang city: location suitability and management issue. AIP Conference Proceedings, 1903(1), 110003. AIP Publishing LLC. https://doi.org/10.1063/1.5011629
• Sanyal, J., & Lu, X. X. (2009). Ideal location for flood shelter: a geographic information system approach. Journal of Flood Risk Management, 2(4), 262-271. http://dx.doi.org/10.1111/j.1753-318X.2009.01043.x
• Sarewitz, D., Pielke Jr, R., & Keykhah, M. (2003). Vulnerability and risk: some thoughts from a political and policy perspective. Risk Analysis: An International Journal, 23(4), 805-810. https://doi.org/10.1111/1539-6924.00357
• Shaw, S. L. (2011). Geographic information systems for transportation–An introduction. Journal of Transport Geography, 3(19), 377-378. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2011.02.004
• Shekhar, S., Yang, K., Gunturi, V. M., Manikonda, L., Oliver, D., Zhou, X., ... & Lu, Q. (2012). Experiences with evacuation route planning algorithms. International Journal of Geographical Information Science, 26(12), 2253-2265. https://doi.org/10.1080/13658816.2012.719624
• Sinha, N., Priyanka, N., & Joshi, P. K. (2016). Using spatial multi-criteria analysis and ranking tool (SMART) in earthquake risk assessment: A case study of Delhi region, India. Geomatics, Natural Hazards and Risk, 7(2), 680-701. https://doi.org/10.1080/19475705.2014.945100
• Soltani, A., Ardalan, A., Boloorani, A. D., Haghdoost, A., & Hosseinzadeh-Attar, M. J. (2014). Site selection criteria for sheltering after earthquakes: A systematic review. Plos Currents, 6. https://doi.org/10.1371/currents.dis.17ad1f98fb85be80785d0a81ced6a7a6
• Şahin, A. U. (2020). Afet yönetimi ve planlaması perspektifinden Türkiye Afet Müdahale Planının değerlendirilmesi. Resilience, 4(1), 129-158. https://doi.org/10.32569/resilience.638838
• T.C. Çevre ve Şehircilik İklim Değişikliği Bakanlığı (CSB). (2020). İzmir Hasarlı Bina Verisi [Veri Kümesi]. https://hasartespit.csb.gov.tr/#!/
• T.C. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2020). İzmir Okul Kayıtları [Veri Kümesi]. https://www.meb.gov.tr/baglantilar/okullar/index.php
• T.C. Sağlık Bakanlığı, İzmir İl Sağlık Müdürlüğü. (2023). Sağlık Tesisleri Konumu [Veri Kümesi]. https://izmirism.saglik.gov.tr/TR-134872/saglik-tesisleri.html
• Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB). (2020). İzmir İKK - Deprem Sonrası Yıkılan Binalar Haritası [Veri Kümesi]. http://u.osmfr.org/m/517134/
• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2020). Nüfus Büyüklüğü Verisi [Veri Kümesi]. https://www.tuik.gov.tr/
• Türk, A. (2022). Deprem özelinde engelli bireylere duyarlı afet yönetimi modeli. Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 61-77. https://doi.org/10.35341/afet.1078869
• Twigg, J. (2015). Disaster Risk Reduction. London: Overseas Development Institute.
• Unal, M., & Uslu, C. (2016). GIS-Based accessibility analysls of urban emergency shelters: the case of Adana Cıty. ISPRS- International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 95-101. https://doi.org/10.5194/isprs-archives-XLII-2-W1-95-2016
• United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNDRR). (2017). Global platform for disaster risk reduction: Proceedings. https://www.undrr.org/publication/2017-global-platform-disaster-risk-reduction-proceedings
• Yu, J., Zhang, C., Wen, J., Li, W., Liu, R., & Xu, H. (2018). Integrating multi-agent evacuation simulation and multi-criteria evaluation for spatial allocation of urban emergency shelters. International Journal of Geographical Information Science, 32(9), 1884-1910. https://doi.org/10.1080/13658816.2018.1463442