A Semiotic Analysis of the Socio-Economic Structure of the Province of Trabzon at the End of the Nineteenth Century Based on Photographs

Abstract

The late 19th and early 20th centuries were a period in which economic, social, and spatial changes and transformations accelerated throughout the Ottoman Empire, particularly in port cities. In this context, Trabzon, as a significant Black Sea port city, served as a transitional hub with a multi-layered socio-economic structure shaped by its commercial ties between inland regions and the wider international world.This study analyzes the photographs of Trabzon found in the collection of Fahreddin Pasha, a military photographer, as primary sources reflecting the socio-economic landscape of the period through a semiotic approach. The theoretical and conceptual framework of the study is grounded in Charles Sanders Peirce's triadic model of signs. Within this framework, photographs are examined as multi-layered signs: at the iconic level, they reflect the physical reality of space; at the indexical level, they reveal traces and indicators of socio-economic relations; and at the symbolic level, they convey culturally constructed meanings grounded in social conventions. Employing semiotic analysis and signification methods, the study aims to render visible the socio-economic structure of Trabzon as shaped and articulated through port trade, caravan transportation, transhumance (highland pastoralism), the central square of Trabzon, rural production, and urban-based commercial relations. Consequently, photographs are regarded not merely as relics of the past, but as dynamic signs that reveal the transforming economic and social fabric of the city through multi-layered processes of meaning production.

Keywords

• Trabzon
• Fahreddin Pasha
• Photography
• Semiotics
• Charles Sanders Peirce

19. YY. SONUNDA TRABZON VİLAYETİNİN SOSYO-EKONOMİK YAPISININ FOTOĞRAFLAR ÜZERİNDEN GOSTERGEBİLİMSEL ANALİZİ

Abstract

19. Yüzyıl sonu ve 20. Yüzyılın başları, Osmanlı Devleti genelinde özellikle liman kentlerinde ekonomik, toplumsal ve mekânsal değişimlerin ve dönüşümlerin ivme kazandığı bir dönemdir. Trabzon da Karadeniz’in önemli bir liman kenti olarak iç bölgeler ve uluslararası dünya arasındaki ticarî ilişkileri ile çok düzeyli bir sosyo-ekonomik yapıya sahip geçiş noktasıdır. Bu çalışma, asker bir fotoğrafçı olan Fahreddin Paşa’nın koleksiyonundaki Trabzon fotoğraflarını dönemin sosyo-ekonomik görünümünü aksettiren birincil kaynaklar olarak göstergebilimsel yöntemle analiz etmektedir. Çalışmanın kuramsal ve kavramsal çerçevesi, Charles Sanders Peirce’in üçlü gösterge modelini temel almaktadır. Bu bağlamda fotoğraflar, ikon düzeyinde fiziksel mekânın gerçekliğini, indeks düzeyinde sosyo-ekonomik ilişkilerdeki belirtileri ve izleri ve sembol düzeyinde ise uzlaşıya dayalı kültürel anlam katmanlarını yansıtan çok katmanlı göstergeler olarak incelenmektedir. Semiyotik analiz ve anlamlandırma yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilen bu çalışma, Trabzon’un liman ticareti, kervan taşımacılığı, yaylacılık, Trabzon meydanı, kırsal üretim ve kente dayalı ticaret ilişkileri üzerinden anlam bulan ve biçimlenen sosyo-ekonomik yapısını görünür kılmayı amaçlamaktadır. Sonuç olarak fotoğraflar, salt geçmişin nesneleri değil, çok katmanlı anlam üretim süreçleri aracılığıyla kentin dönüşen ekonomik ve sosyal yapısını sergileyen dinamik göstergeler olarak değerlendirilmektedir.

Keywords

• Trabzon
• Fahreddin Paşa
• Fotoğrafçılık
• Göstergebilim
• Charles Sanders Peirce

References

1. Abdülvahap Hayri. (2008). İktisadi Trabzon, iktisadi nokta-i nazardan Trabzon’un vaziyet-i hâzırası ve istikbâli (M. Öksüz, Haz.). Trabzon: Serander Yayınları.
2. Ahmet Şerif (1999). Anadolu’da Tanin (Cilt 1) (M. Ç. Börekçi, Haz.). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
3. Albayrak, H. (1994). Trabzon basın tarihi ve Batum, Gümüşhane, Rize, Giresun, Ordu, Samsun basını 1869- 1928 (1. Cilt). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayın Matbaacılık ve Ticaret İşletmesi.
4. Ali Cevad. (1313/1897). Memâlik-i Osmaniyenin tarih ve coğrafya lügati (2. bs.). Dersaadet (İstanbul): Mahmut Bey Matbaası. (Türk Tarih Kurumu Rumi yılı esas alarak kitaba 1897 olarak tarih girmiştir).
5. Atabek, G. Ş., & Atabek, Ü. (2007). Medya metinlerini çözümlemek: İçerik, göstergebilim ve söylem çözümleme yöntemleri. Ankara: Siyasal Kitabevi.