MEVDUAT DOLARİZASYONUNUN BELİRLEYİCİLERİ: KANTİL REGRESYON YAKLAŞIMI (2012-2024)
Abstract
Dolarizasyon, ulusal paranın temel işlevlerini tam veya kısmen yerine getirememesi sonucunda ekonomik aktörlerin yabancı para birimlerini tercih etmeleri şeklinde tanımlanmaktadır. Uzun yıllardır yüksek dolarizasyon eğilimi gösteren Türkiye’de mevduat dolarizasyonunun belirleyicilerinin incelendiği bu çalışmada 2012–2024 dönemine ait aylık veriler kullanılmıştır. Finansal dolarizasyon göstergesi olarak Döviz Tevdiat Hesaplarının (DTH) Toplam Mevduatlar (TM) içindeki payı esas alınarak hesaplanan mevduat dolarizasyonu (DOLM) kullanılmıştır. Mevduat dolarizasyonunun belirleyicileri olarak enflasyon, ekonomik beklentiler, para politikası, işgücü piyasası ve döviz piyasası koşullarını temsil eden Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), Tüketici Güven Endeksi (TGE), Merkez Bankası Ağırlıklı Ortalama Fonlama Maliyeti (MFF), İşsizlik Oranı (İŞZ) ve Sepet Kur Oynaklığı (LNSEPET) değişkenleri analize dahil edilmiştir. DOLM ile bu değişkenler arasındaki ilişki Kantil Regresyon Analizi ile incelenmiş, katsayıların kantiller arasında farklılaşıp farklılaşmadığı Quantile Slope Equality Test ile test edilmiştir. Bulgular, işsizlik oranı ve kur oynaklığının mevduat dolarizasyonunu artırdığını; tüketici güveni ve ağırlıklı ortalama fonlama maliyetinin ise azalttığını, enflasyonun ise genel olarak pozitif etkide bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca değişken etkilerinin dolarizasyon düzeylerine göre heterojenlik gösterdiği belirlenmiş olup, sonuçlar mevduat dolarizasyonunun yalnızca fiyat istikrarıyla değil, beklenti kanalı ve para politikası uygulamalarıyla da yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır
Keywords
Dolarizasyon, Tüketici Güven Endeksi, CDS, İşsizlik Oranı
Dollarization
Abstract
Dollarization refers to the preference of economic agents for foreign currencies when the domestic currency fails to fully or partially perform its fundamental functions. This study examines the determinants of deposit dollarization in Türkiye using monthly data for the period 2012–2024. Deposit dollarization (DOLM), measured as the ratio of Foreign Currency Deposit Accounts (FCDA) to Total Deposits (TD), is analyzed using the Consumer Price Index (CPI), Consumer Confidence Index (CCI), Central Bank Weighted Average Funding Cost (WAFC), Unemployment Rate (UR), and Basket Exchange Rate Volatility (LNBASKET) as explanatory variables. Quantile Regression Analysis is employed, and coefficient heterogeneity across quantiles is examined using the Quantile Slope Equality Test. The findings indicate that unemployment and exchange rate volatility increase deposit dollarization, whereas consumer confidence and the weighted average funding cost reduce it, while inflation generally has a positive effect. Moreover, the effects of the explanatory variables vary across dollarization levels, suggesting that deposit dollarization is shaped not only by price stability but also by expectations and monetary policy. The results support the existing literature.
Keywords
Dollarization, Consumer Confidence Index, CDS, Unemployment Rate