YAZILIKAYA ANITI ÜZERİNDEKİ SEMBOLLERİN GÖSTERGEBİLİMSEL AÇIDAN İNCELENMESİ VE SOFRA SERAMİKLERİNE YANSITILMASI

Melisa Çiçek; Aysun Erzincan; Demet Parlak

YAZILIKAYA ANITI ÜZERİNDEKİ SEMBOLLERİN GÖSTERGEBİLİMSEL AÇIDAN İNCELENMESİ VE SOFRA SERAMİKLERİNE YANSITILMASI

Öz

Anadolu’nun tarihi, kültürel ve sanatsal zenginliklerinden biri olan Frig uygarlığı, bulunduğu coğrafyaya anıtsal yapılar, birçok estetik sanat eseri ile zanaat ürününü miras bırakmıştır. Bu uygarlığın en dikkat çekici eserlerinden biri olan kaya anıtları, Friglerin kültürel yaşantılarını ve inanç sistemlerini yansıtan son derece önemli örnekler arasında bulunmaktadır. Afyon, Kütahya ve Eskişehir sınırları içerisindeki Dağlık Frigya olarak bilinen bölgede yoğunlaşan bu anıtlar, bölgenin arkeolojik zenginliğini gözler önüne sermektedir. Bu anıtlardaki motiflerin analiz edilerek endüstriyel sofra seramiklerine yansıtılması önemli bir hedef olarak görülmüştür. Bu çalışmada, Frig kaya anıtlarının en bilinen örneklerinden biri olan Yazılıkaya bir diğer ismi ile Midas Anıtının incelenmesi, anıtta yer alan geometrik motiflerin analizlerinin yapılması, analiz edilen bu motiflerin özgün bir yaklaşım ile sanat/tasarım ilkeleri dikkate alınarak yorumlanması ve endüstriyel sofra seramiği dekor tasarımlarına yansıtılması üzerinde durulmuştur. Rekabetçi bir sektör olan sofra seramiği üretiminde özgün, estetik ve hikâyesi olan tasarımlar ortaya koyabilmek için yerel kültür unsurlarından esinlenmenin önemli bir yöntem olduğu düşünülmektedir. Bu bağlamda gerçekleştirilen çalışmada, Frig mimarisindeki estetik anlayış ve motiflerdeki sembolik göstergeler, günümüz sofra seramiği ürünlerine esin kaynağı olarak ticari bir ürüne dönüşmüş ve yerel kodların içerdiği hikâyeler ile kültür aktarımının bir aracı olması sağlanmaya çalışılmıştır. Bu araştırmada elde edilen sonuçların diğer sektörlere de örnek olması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Arslan, M. (2014). Antik Anadolu Medeniyeti Frigya (Phrygia) Uygarlığı Takıları ve Motiflerinin Tekstil Deseni Olarak Kullanılması (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Beykent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Basho, M. (2023) Midas Anıtı Bezemelerinin İzlenimci Yaklaşımla Özgün Örme Yüzey Tasarımında Yorumlanması (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Eskişehir Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Eskişehir.
Bülbül, C. (2009). Eski Anadolu Tarihinde Frigler. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1 (27), 79-95.
Işıklar, T. (2008). Frig Yontu Sanatı ve Etkileşimleri (Yayınlanmamış Yüksek lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
Uysal, Ş. (2019). Frig Dönemi Heykel Sanatının Günümüz Heykel Sanatına Etkisi ile Uygulama Örnekleri (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya.
Polat, Y. ve Avşar, A. (2020). Yazılıkaya/Midas Anıtı: Anıtta Gözlemlenen Bozulmalar Ve Koruma Önerileri. Amisos, 5 (8), 103-21.
Şahin, S. (2018). Frig Vadisi’nin Sanatsal Dışavurumu ve Eser Analizleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 39, 185-206.
Tüfekçi-Sivas, T. (1997). Eskişehir-Afyonkarahisar-Kütahya İl Sınırları İçindeki Phryg Kaya Anıtları. (Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Yıldız, Z. (2019). Frig Vadisi Kaya Anıtları ve Anıtlardaki Görsel Sembollerin Linol Baskı Tekniği İle Yorumlanması (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). T.C Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya.
Berndt-Ersöz, S. (2006). Phrygian rock-cut shrines: Structure, function and cult practice. (Culture and history of the Ancient Near East). London: Brill. Dijital yayın. (https://dokumen.pub/phrygian-rock-cut-shrines-structure-function-and-cult-practice-9004152423-9789004152427.html) Erişim Tarihi: 15.01.2025
Şentürk, A. E. (2019, Temmuz 26). Midas Anıtı. Anadolu Yazıları. https://anatolianscripts .com/ script/midas-aniti/ Erişim Tarihi: 18.01.2025
Palacıoğlu, T. (2024). Sofra Ve Mutfak Eşyaları Dış Ticaret Raporu 2024, Züccaciyeciler Derneği. https://www.zucder.org.tr/docs/sofra-ve-mutfak-esyala ri-dis-ticaret-raporu-2024.pdf, Erişim Tarihi: 10.01.2025
Tablo 1: Frig Kaya Anıtlarının İllere Göre Dağılımı (Özcan, 2023, ss. 925–926’dan derlenmiştir). Keramika Tasarım Merkezi Arşivi. Oluşturma tarihi: 2025.
Tablo 2: Yazılıkaya Anıtı’nın göstergebilimsel açıdan incelenmesi. Keramika Tasarım Merkezi Arşivi. Oluşturma tarihi: 2025.
Görsel 1: Knossos Sarayı'ndan 'Mavi Çocuk' veya 'Safran Toplayıcı' freski, https://www.meis terdrucke.com.tr/fine-art-baski/Minoan/1171112/Knossos-Saray%C4%B1'ndan-'Mavi-%C3 %87ocuk'-veya-'Safran-Toplay%C4%B1c%C4%B1'-freski.html. Erişim Tarihi: 11.01.2025.
Görsel 2: İkiz İdollü Altar, Erdan, E. (2022) Friglerin Batıya Aktardıkları, T.C. Eskişehir Valiliği Şehir ve Değer Araştırmaları Dergisi, Yıl: 2, sayı: 5, Sayfa 38. Erişim Tarihi: 11.01.2025.
Görsel 3: Türkiye Kültür Portalı (2014). Yazılıkaya (Midas) Anıtı, https://www.kulturportali.gov.tr /turkiye/eskisehir /gezile cekyer/midas-aniti. Erişim Tarihi: 13.01.2025.
Görsel 4: Turkish Museums (n.d.) Yazılıkaya Alınlık Bölümü, https://turkishmuseums.com/museum /detail /2044-eskisehir-midas-yazilikaya-orenyeri/2044/1. Erişim Tarihi: 15.01.2025.
Görsel 5: Frig Vadileri (n.d.). Yazılıkaya Cephe Çizimi. https://frigvadileri.com.tr/midas-aniti-yazili-kaya/. Erişim Tarihi: 17.01.2025.
Görsel 6: Kültür Envanteri (2024). Yazılıkaya Niş Bölümü, https://kulturenvanteri.com/tr/yer/midas-aniti/2010 1010_0 013_ mb_k/. Erişim Tarihi: 17.01.2025.
Görsel 7: Anadolu Yazıtları (2019). Yazılıkaya Yazıtları, https://anatolianscripts.com/script/midas-aniti/. Erişim Tarihi: 18.01.2025.
Görsel 8: Keramika Tasarım Merkezi (2025). Yazılıkaya Alınlık Çizimi. Oluşturma Tarihi: 21.01.2025.
Görsel 9: Keramika Tasarım Merkezi (2025). Yazılıkaya Kiriş Motif Çizimi. Oluşturma Tarihi: 21.01.2025.
Görsel 10: Keramika Tasarım Merkezi (2025). Yazılıkaya Yan Çerçeve Motif Çizimi. Oluşturma Tarihi: 21.01.2025.
Görsel 11: Keramika Tasarım Merkezi Arşivi (2025). Yazılıkaya Cephe Duvarı Motif Çizimi. Oluşturma Tarihi: 21.01.2025.
Görsel 12: Keramika Tasarım Merkezi (2025). Midas Anıtı Tasarım Örneği. Erişim Tarihi: 22.01.2025.
Görsel 13: Keramika Tasarım Merkezi (2025). Midas Anıtı Tasarım Örneği. Erişim Tarihi: 22.01.2025.
Görsel 14: Keramika Tasarım Merkezi (2025). Midas Anıtı Tasarım Örneği. Erişim Tarihi: 22.01.2025.
Görsel 15: Keramika Tasarım Merkezi (2025). Midas Anıtı Tasarım Örneği. Erişim Tarihi: 23.01.2025.
Görsel 16: Keramika Tasarım Merkezi (2025). Midas Anıtı Tasarım Örneği. Erişim Tarihi: 23.01.2025.
Görsel 17: Keramika Tasarım Merkezi (2025). Midas Anıtı Tasarım Örneği. Erişim Tarihi: 23.01.2025.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Güzel Sanatlar, Seramik Tasarımı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Melisa Çiçek ^*
0009-0006-6626-9338
Türkiye

Aysun Erzincan
0000-0002-7406-4344
Türkiye

Demet Parlak
0000-0002-0572-4855
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Mayıs 2025

Gönderilme Tarihi

20 Mart 2025

Kabul Tarihi

23 Mayıs 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 3 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA72WH52GM

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Çiçek, M., Erzincan, A., & Parlak, D. (2025). YAZILIKAYA ANITI ÜZERİNDEKİ SEMBOLLERİN GÖSTERGEBİLİMSEL AÇIDAN İNCELENMESİ VE SOFRA SERAMİKLERİNE YANSITILMASI. ERKİN (Ondokuz Mayıs Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Uluslararası Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi), 3(1), 39-60. https://izlik.org/JA72WH52GM

AMA

1.Çiçek M, Erzincan A, Parlak D. YAZILIKAYA ANITI ÜZERİNDEKİ SEMBOLLERİN GÖSTERGEBİLİMSEL AÇIDAN İNCELENMESİ VE SOFRA SERAMİKLERİNE YANSITILMASI. ERKİN (Ondokuz Mayıs Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Uluslararası Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi). 2025;3(1):39-60. https://izlik.org/JA72WH52GM

Chicago

Çiçek, Melisa, Aysun Erzincan, ve Demet Parlak. 2025. “YAZILIKAYA ANITI ÜZERİNDEKİ SEMBOLLERİN GÖSTERGEBİLİMSEL AÇIDAN İNCELENMESİ VE SOFRA SERAMİKLERİNE YANSITILMASI”. ERKİN (Ondokuz Mayıs Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Uluslararası Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi) 3 (1): 39-60. https://izlik.org/JA72WH52GM.

EndNote

Çiçek M, Erzincan A, Parlak D (01 Mayıs 2025) YAZILIKAYA ANITI ÜZERİNDEKİ SEMBOLLERİN GÖSTERGEBİLİMSEL AÇIDAN İNCELENMESİ VE SOFRA SERAMİKLERİNE YANSITILMASI. ERKİN (Ondokuz Mayıs Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Uluslararası Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi) 3 1 39–60.

IEEE

[1]M. Çiçek, A. Erzincan, ve D. Parlak, “YAZILIKAYA ANITI ÜZERİNDEKİ SEMBOLLERİN GÖSTERGEBİLİMSEL AÇIDAN İNCELENMESİ VE SOFRA SERAMİKLERİNE YANSITILMASI”, ERKİN (Ondokuz Mayıs Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Uluslararası Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi), c. 3, sy 1, ss. 39–60, May. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA72WH52GM

ISNAD

Çiçek, Melisa - Erzincan, Aysun - Parlak, Demet. “YAZILIKAYA ANITI ÜZERİNDEKİ SEMBOLLERİN GÖSTERGEBİLİMSEL AÇIDAN İNCELENMESİ VE SOFRA SERAMİKLERİNE YANSITILMASI”. ERKİN (Ondokuz Mayıs Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Uluslararası Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi) 3/1 (01 Mayıs 2025): 39-60. https://izlik.org/JA72WH52GM.

JAMA

1.Çiçek M, Erzincan A, Parlak D. YAZILIKAYA ANITI ÜZERİNDEKİ SEMBOLLERİN GÖSTERGEBİLİMSEL AÇIDAN İNCELENMESİ VE SOFRA SERAMİKLERİNE YANSITILMASI. ERKİN (Ondokuz Mayıs Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Uluslararası Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi). 2025;3:39–60.

MLA

Çiçek, Melisa, vd. “YAZILIKAYA ANITI ÜZERİNDEKİ SEMBOLLERİN GÖSTERGEBİLİMSEL AÇIDAN İNCELENMESİ VE SOFRA SERAMİKLERİNE YANSITILMASI”. ERKİN (Ondokuz Mayıs Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Uluslararası Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi), c. 3, sy 1, Mayıs 2025, ss. 39-60, https://izlik.org/JA72WH52GM.

Vancouver

1.Melisa Çiçek, Aysun Erzincan, Demet Parlak. YAZILIKAYA ANITI ÜZERİNDEKİ SEMBOLLERİN GÖSTERGEBİLİMSEL AÇIDAN İNCELENMESİ VE SOFRA SERAMİKLERİNE YANSITILMASI. ERKİN (Ondokuz Mayıs Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Uluslararası Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi) [Internet]. 01 Mayıs 2025;3(1):39-60. Erişim adresi: https://izlik.org/JA72WH52GM