Turkish Tax Law Practices from The Perspective of Good Governance Principle

Abstract

The relationship between taxpayers and the state is inherently fraught with potential conflict, as taxes are compulsorily and without com-pensation extracted from taxpayers' assets by virtue of the state's so-vereign authority. According to the principle of legality of taxes, taxes are imposed, altered, or abolished by laws enacted by the legislative body, which is composed of representatives of the people. Even the acceptance that these taxes represent the will of the people does not alter this situation. In particular, the growing capacity of the admi-nistration to enact regulatory measures, which is extensively utilized in tax law, coupled with the methods and objectives of the state's expenditure of collected taxes, can be regarded as factors contributing to the taxpayer's reluctance to pay taxes. In this context, the concept of “governance,” originally introduced in the economic sphere, has increasingly begun to exert influence in the fields of administrative law and, naturally, tax law, leading to a transformation in the unidi-rectional relationship from the tax administration to the taxpayer, characterized by the governor-governed dynamic. Fundamentally, as governance is a concept that has evolved from administration, initi-ally, both concepts and the elements that have led to the differentia-tion in the evolution from administration to governance will be examined. Subsequently, the implications of the governance concept in the realm of Turkish tax law and the position of the tax administra-tion will be assessed.

Keywords

• Good Governance
• Participation
• Transparency
• Tax Council
• Tax Ad-ministration

İYİ YÖNETİŞİM İLKESİ PERSPEKTİFİNDEN TÜRK VERGİ HUKUKU UYGULAMALARI

Abstract

Verginin, devletin sahip olduğu egemenlik gücüne dayalı olarak mü-kelleflerin mal varlıklarından karşılıksız ve cebren alınması nedeniy-le mükellefler ile devlet arasında kurulan ilişkide daima potansiyel bir çatışma hali söz konusu olmaktadır. Verginin kanuniliği ilkesi uyarınca vergilerin, milletin temsilcilerinden oluşan yasama organı tarafından kanunlarla konulup, değiştirilmesi veya kaldırılması söz konuşu olduğundan bunların millet iradesi olduğu kabulü dahi bu durumu değiştirmemektedir. Özellikle giderek artan idarenin düzen-leyici işlemler yapabilme imkanının vergi hukukunda da çok sayıda ve yoğun olarak kullanılması yanında devletin topladığı vergileri harcama yöntem ve hedefleri de mükellefin vergi ödeme isteksizliği konusunda bir etmen olarak değerlendirilebilir. Bu çerçevede aslında ilk olarak ekonomik alanda ortaya atılan “yönetişim” kavramı giderek idare hukuku ve elbette vergi hukuku alanında da etkili olmaya baş-lamış, idareden mükellefe doğru olan tek yönlü yöneten-yönetilen ilişkisi farklılaşmaya başlamıştır. Temel olarak yönetişim, yönetim-den evrilen bir kavram olduğundan, öncelikle her iki kavram ve yö-netim kavramından yönetişime evrilmede farklılaşmaya neden olan unsurlar ele alınacak ve sonrasında ise yönetişim kavramının Türk vergi hukuku alanında yansımaları ve vergi idaresinin konumu de-ğerlendirilecektir.

Keywords

• İyi Yönetişim
• Katılımcılık
• Şeffaflık
• Vergi Konseyi
• Vergi İdaresi

References

1. Ağgül Kırıcı, Feiza. Avrupa Örneğinden Hareketle İyi İdare. Ankara: Seçkin Ya-yıncılık, 2024.
2. Akyılmaz, Bahtiyar, Murat Sezginer ve Cemil Kaya. Türk İdare Hukuku. Ankara: Savaş Yayınevi, 2022.
3. Aldemir, Ceray ve Eyüp Şen. “Yerel Yönetimlerde Denetim ve İyi Yönetişim İlişkisi: Muğla Büyükşehir Belediyesi Örneği”. Ombudsman Akademik Dergisi. 1 (2013): 213-243.
4. Aldemir, M. Ceyhan. Örgütler ve Yönetimi Makro Bir Yaklaşım. İzmir, Bilgehan Basımevi, 1985.
5. Alp, Erdinç. “Türkiye’de Vergi Mükelleflerinin Vergi İdaresindeki Kendisi ile İlgili Bilgilere Ulaşılabilirliğinin Değerlendirilmesi”. Vergi Sorunları Der-gisi. 405 (Haziran 2022): 67-81.
6. Alp, Ziya. Vergi Uyuşmazlıklarında Yeni Bir İdari Çözüm Yolu Olarak “İzaha Davet” Müessesesi. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2023.
7. Altınok, Derviş. “Vergi Denetiminde Akıl Yürütme Yöntemleri”. Vergi Sorunları Dergisi. 407 (Ağustos 2022): 62-66.
8. Anayasa Mahkemesi. E.1991/7, K.1991/43 (12.11.1991). RG., 23.07.1992, S. 21293.

9. Anayasa Mahkemesi. BN.2013/711 (03.04.2014). https://kararlarbilgibankasi. anayasa.gov.tr/BB/2013/711.
10. Anayasa Mahkemesi. BN.2013/1949 (24.06.2015). https://kararlarbilgibankasi. anayasa.gov.tr/BB/2013/1949.
11. Anayasa Mahkemesi. BN.2013/8074 (09.03.2016). https://kararlarbilgibankasi. anayasa.gov.tr/BB/2013/8074.
12. Anayasa Mahkemesi. BN.2015/6728 (01.02.2018). RG., 07.03.2018, S. 30353.
13. Anayasa Mahkemesi. BN.2014/18979 (22.02.2018). https://kararlarbilgibankasi. anayasa.gov.tr/BB/2014/18979.
14. Anayasa Mahkemesi. BN.2019/11980 (29.06.2022). https://kararlarbilgibankasi. anayasa.gov.tr/BB/2019/11980.
15. Anayasa Mahkemesi. E.2023/23, K.2023/101 (18.05.2023). RG., 28.07.2023, S. 32262.
16. Anayasa Mahkemesi. E.2022/133, K.2023/15 (25.01.2023). RG., 06.04.2023, S. 32155.
17. Arıkan, Abdullah. Vergi Hukukunda Hukuki Güvenlik İlkesi. Ankara: Adalet Yayınevi, 2022.
18. Atağan, Gülşah, “Kurumsal Yönetişimde Şeffaflık ve Entegre Raporlama”. İçinde Disiplinlerarası Bakış Açısı ile Yönetişim, ed. Tuğba Uçma Uysal ve Ganite Kurt, Ankara: Gazi Kitabevi, 2018.
19. Ateş, Hamza ve Gökçe Ceren Buyruk. “Bir İyi Yönetişim İlkesi Olarak Katılımcı-lık ve Türk Kamu Yönetiminde Katılımcılığın Konumu”. Ombudsman Aka-demik Dergisi. 1 (2018): 81-98.
20. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi. B.No.21151/04 (08.04.2008). https://hudoc. echr.coe.int/eng#{%22appno%22:[%2221151/04%22],%22itemid%22:[%22001-85732%22]}.
21. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi. B.No.45394/06 (10.12.2013). https://hudoc.echr. coe.int/app/conversion/docx/?library=ECHR&id=001-138888&filename= CA-SE%20OF%20KRSTI%C4%86%20v.%20SERBIA.docx&logEvent=False.
22. Avrupa Komisyonu. “European Governance: A White Paper”. ec.europe.com. Son değiştirilme Kasım 29, 2024. https://ec.europa.eu/commission/ presscorner/api/files/document/print/en/doc_01_10/DOC_01_10_EN.pdf.
23. Aydın, Gülseren. “Vergi Uyumunda İyi Vergi İdaresinin Rolü”. Mali Hukuk Der-gisi. 20/235 (2024): 1265-1292.
24. Başaran Yavaşlar, Funda ve Oytun Canyaş. “Türkiye’de Vergi Şeffaflığı”. Vergi Dünyası Dergisi. 443 (Temmuz 2018): 6-24.
25. Batı, Murat. Vergi Hukuku (Genel Hükümler). Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
26. Bayar, Münevver. Yönetişim ve Örgüt Kültürü Boyutlarıyla Örgütsel İnovasyon. Ankara: Gazi Kitabevi, 2022.
27. Beşikci, Sevcan, “Algı Yönetimi ve Yönetişim”. İçinde Yönetişimde Yeni Yakla-şımlar, ed. Volkan Ekin ve Tuğçe Çedikçi Çevik, İstanbul: Kriter Yayınevi, 2018.
28. Boz, Selman Sacit, Cihat Yurdaer ve Yunus Eraslan. “İdare Hukuku Boyutuyla İyi Yönetişim İlkesi: İyi İdare”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 27/3 (2019): 497-532.
29. Bozkurt, Ömer, Turgay Ergun ve Seriye Sezen. Kamu Yönetimi Sözlüğü (Fran-sızca ve İngilizce Karşılıklarıyla). Ankara: TODAİE Yayını, 2008.
30. Ciddi, Onur, “Vergi Hukukunda Uzlaşma”. İçinde Cumhuriyetimizin 100. Yılında Türk Vergi Hukuku Kazanımları & Sorunları, ed. Ali Erol, Bursa: Ekin Ba-sım Yayın, 2023.
31. Çeliksoy, Emine. Yönetişimin Kurumsallaşma Üzerine Etkileri: AB Ülkeleri ve Türkiye Örneği. Ankara: Gazi Kitabevi, 2020.
32. Danıştay 13. Daire. K.2024/95 (11.01.2024). www.corpus.com.tr.
33. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu. K.2016/444 (13.04.2016). www.corpus. com.tr.
34. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu. K.2018/643 (03.10.2018). www.corpus. com.tr.
35. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu. K.2020/2 (19.02.2020). www.corpus. com.tr.
36. Demirkol, Ferman. Anayasa Hukuku Genel Esaslar Türk Anayasa Hukuku. İs-tanbul: Filiz Kitabevi, 2017.
37. Evren, Çınar Can. “İdari Usul İlkelerinin Yönetimi Hukukumuz Açısından Değe-ri”. Türkiye Barolar Birliği Dergisi. 91 (2010): 110-145.
38. Gelir İdaresi Başkanlığı, “2024-2028 Stratejik Plan”, (Erişim Tarihi 29.11.2024), https://www.gib.gov.tr/sites/default/files/fileadmin/beyannamerehberi/stratejikplan1_2024_2028.pdf.
39. Gelir İdaresi Başkanlığı, “Faaliyet Raporları”, (Erişim Tarihi 29.11.2024), https://www.gib.gov.tr/kurumsal/stratejik-yonetim/faaliyet-raporlari.
40. Gelir İdaresi Başkanlığı, “Mükellef Hakları Bildirgesi”, (Erişim Tarihi 29.11.2024), https://www.gib.gov.tr/mukellef-hizmetleri/mukellef-haklari.
41. Gelir İdaresi Başkanlığı, “Mükelleflerin Hakları ve Ödevleri ile Elektronik Uy-gulamalar ve Cezai Müeyyideler Rehberi”, (Erişim Tarihi 29.11.2024), https://www.gib.gov.tr/sites/default/files/fileadmin/beyannamerehberi/2022/muk_hak_odev_elektr_uyg_ceza_rehberi.pdf.
42. Gelir İdaresi Başkanlığı, “Stratejik Plan”, (Erişim Tarihi 29.11.2024), https://www.gib.gov.tr/stratejik_planlar.
43. Gök, Onur ve Coşkun Çekiciler. “Vergi İncelemelerinde Dinlenme Hakkı”. Vergi Dünyası Dergisi. 449 (Ocak 2019): 111-119.
44. Gözler, Kemal. Türk Anayasa Hukuku. Bursa: Ekin Basım Yayın, 2021.
45. Gözübüyük, A. Şeref. Kamu Yönetimi Hukuku. Ankara: TODAİE Yayınları, 1976.
46. Gözübüyük A. Şeref ve Turgut Tan. İdare Hukuku Cilt I Genel Esaslar. Ankara: Turhan Kitabevi, 2021.
47. Gurria, Angel. “OECD Konseyi’nin Düzenleyici Politikalar ve İyi Yönetişim Öne-rileri”. İçinde Kamuda İyi Yönetişim, Çeviren Gizem Argüden, İstanbul: Ar-güden Yönetişim Akademisi Yayınları, 2016.
48. Gümüşkaya, Gamze. “The Principle of Good Governance concerning Tax Law”. İstanbul Hukuk Mecmuası 80, no.3 (2022): 1001-1020.
49. Gümüşkaya, Gamze. Hukuk Devleti Perspektifinden Vergi Hukukunda Özelge-ler. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2021.
50. Gündoğan, Ertuğrul, “Yönetişim: Kavram, Kuram ve Boyutlar”. İçinde Yönetişim Kuram Boyutlar Uygulama, ed. M. Akif Çukurçayır, H. Tuğba Eroğlu ve Hülya Eşki Uğuz, Konya: Çizgi Kitabevi, 2010.
51. Gürses Şahin, Hilal. Vergi İdaresinin Düzenleyici İşlemleri ve Yargısal Deneti-mi. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
52. Kahraman, Yavuz, Levent Vurgun ve Sezai Öztop. “Yönetişim Anlayışı ve Değer-lerin Yönetim Kültürüne Etkileri”. İçinde Yönetişim ve Yönetim Ekseninde Kamu Yönetimi, ed. Fatma Neval Genç, Bursa: Ekin Basım Yayın, 2012.
53. Kalfa, Ceren ve Faruk Ataay. “Yönetişim: Devlet-Toplum İlişkilerinde Yeni Bir Aşama”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 17/3 (2008): 229-240.
54. Kalkışım, Hasan Mahmut, “Yönetişim Kavram ve Teorisi Üzerine Bir Değerlen-dirme”. İçinde E-Yönetişim Kavramsal/Kuramsal Çerçeve, Ülke İnceleme-leri ve Türkiye’ye Yansımaları, ed. Bekir Parlak ve Kadir Caner Doğan, İs-tanbul: Beta Basım Yayım, 2019.
55. Kamu Denetçiliği Kurumu. BN.2017/2171 (28.04.2017). https://kararlar. om-budsman.gov.tr/Arama/Download?url=20170317\41121\Yayin\ Karar-2017-2171.pdf&tarih=2017-04-28T00:00:00.0000000.
56. Kamu Denetçiliği Kurumu. BN.2018/2948 (07.09.2018). https://kararlar. om-budsman.gov.tr/Arama/Download?url=20180307\35124\Yayin\ Karar-2018-2948.pdf&tarih=2018-09-07T00:00:00.0000000.
57. Kaneti, Selim, Esra Ekmekci, Gülsen Güneş ve Mahmut Kaşıkcı. Vergi Hukuku. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2022.
58. Kaplan, Onur. “Good Governance, Rights and State: Quo Vadis Administrative Law?”. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi. 5/3 (2022): 622-635.
59. Kaplan, Onur, “İdari Usul Hukukunda İdari Makamların Bilgi Verme Yükümlü-lüğünün Kapsamı”. İçinde Sosyal Sigortalar Hukuku İncelemeleri I, ed. Ali Nazım Sözer, Mahmut Kabakcı ve Halil Özdemir, Ankara: Lykeion Yayıncı-lık, 2022.
60. Kaplan, Onur. “Karar İncelemesi: Gizli Savunma Arşivlerinin Erişime Açık Hale Gelmesi Üzerine Düşünceler”. Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 9/2 (Aralık 2021): 595-604.
61. Karahanoğulları, Onur. İdare Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi, 2022.
62. Karakoç, Yusuf. Genel Vergi Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2024.
63. Karanfiloğlu, Mehmet ve Özden Toprak, “Endüstri 4.0 ve Kurumsal İletişim Yönetişimi”. İçinde Yönetişimde Yeni Yaklaşımlar, ed. Volkan Ekin ve Tuğçe Çedikçi Çevik, İstanbul: Kriter Yayınevi, 2018.
64. Okçu, Murat, “Değişen Dünyayı Anlamak İçin Önemli Bir Kavram: Yönetişim”. İçinde Yönetişim ve Yönetim Ekseninde Kamu Yönetimi, ed. Fatma Neval Genç, Bursa: Ekin Basım Yayın, 2012.
65. Oktar, S. Ateş. Vergi Hukuku. İstanbul: Türkmen Kitabevi, 2022.
66. Ortaç, Fevzi Rifat ve Elif Yılmaz Furtuna. “Pişmanlıkla Verilen Beyannamenin İhtirazı Kayıtla Verilebilmesi Üzerine Bir Değerlendirme”. İnönü Üniversi-tesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 8/2 (2017): 423-452.
67. Öncel, Mualla, Ahmet Kumrulu, Nami Çağan ve Cenker Göker. Vergi Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi, 2022.
68. Özbudun, Ergun. Türk Anayasa Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2021.
69. Özay, İl Han. Günışığında Yönetim. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2017.
70. Sobacı, Mehmet Zahid. “Yönetişim Kavramı ve Türkiye’de Uygulanabilirliği Üzerine Değerlendirmeler”. Yönetim Bilimleri Dergisi. 5/1 (2007): 195-208.
71. Sözen, Süleyman. Demokratik Yönetişim ve Poliste Hesap Verebilirlik. Ankara: Adalet Yayınevi, 2014.
72. Sözen, Süleyman ve Bülent Algan. İyi Yönetişim. Ankara: T.C. İçişleri Bakanlığı Yayını, 2009.
73. Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı, “Gelir İdaresi Başkanlığı, 2023 Faaliyet Raporu”, (Erişim Tarihi 29.11.2024), https://www.gib.gov.tr/sites/default/ fi-les/fileadmin/faaliyetraporlari/2023/2023_faaliyet_raporu.pdf?id=1.
74. T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı, Dokuzuncu Kalkınma Planı 2007 2013 Kamuda İyi Yönetişim Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Ankara: Dev-let Planlama Teşkilatı Yayını, 2007.
75. T.C. Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı, “Avrupa Birliği Antlaşması ve Avrupa Birliği’nin işleyişi Hakkında Antlaşma”, (Erişim Tarihi 29.11.2024), https://www.ab.gov.tr/files/pub/antlasmalar.pdf.
76. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı, “Faaliyet Raporları”, (Erişim Tarihi 29.11.2024), https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/17/2024/03/VDK-2023-Yili-Faaliyet-Raporu.pdf.
77. Tan, Turgut. Ekonomik Kamu Hukuku Dersleri. Ankara: Turhan Kitabevi, 2010.
78. Taşkan, Yusuf Ziya. Vergi Hukuku Genel Hükümler ve Türk Vergi Sistemi. An-kara: Adalet Yayınevi, 2024.
79. Tek Turan, Hande, “Yönetişim ve Yeni Kamu Yönetimi”. İçinde Yönetişim Türk Kamu Yönetimine Yansımaları, ed. Fatma Neval Genç, Konya: Çizgi Kitabe-vi, 2013.
80. Tepeli, Özge Didar, “İyi Yönetişim”. İçinde Baştan Sona Yönetişim, ed. M. Akif Özer, Ankara: Gazi Kitabevi, 2022.
81. Toprak, Zerrin, “E-Yönetişim & E-Demokrasi”. İçinde Yönetişim Kuram Boyut-lar Uygulama, ed. M. Akif Çukurçayır, H. Tuğba Eroğlu ve Hülya Eşki Uğuz, Konya: Çizgi Kitabevi, 2010.
82. Türkay, İmdat. “Türk Vergi İdaresinde Mükellef Odaklı Yaklaşım-Mükellef Hak-ları-Vergiye Gönüllü Uyum Uygulamaları”. Vergi Sorunları Dergisi. 299 (Ağustos 2013): 148-163. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, “Temel Haklar Şartı, Eşitlik ve Ay-rımcılık Alanında Avrupa Birliği Direktifleri”, (Erişim Tarihi 29.11.2024), https://www.tihek.gov.tr/upload/file_editor/2019/03/1551818880.pdf.
83. Uçkan, Özgür, “Politika Yapım Süreci ve Yönetişim: Türkiye’de Bilgi Toplumu ve Bilgi Ekonomisi Politikalarının Üretiminde Yönetişim Fobisi”. İçinde Yönetişim Kuram Boyutlar Uygulama, ed. M. Akif Çukurçayır, H. Tuğba Eroğlu ve Hülya Eşki Uğuz, Konya: Çizgi Kitabevi, 2010.
84. United Cities and Local Governments Asia Pacific (UCLG ASPAC), “Good Gover-nance: Definition and Characteristics”, (Erişim Tarihi 29.11.2024), https://uclg-aspac.org/good-governance-definition-and-characteristics/.
85. United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific, “What is Good Governance?”, (Erişim Tarihi 29.11.2024), https://www.unescap. org/sites/default/files/good-governance.pdf.
86. Uzun Çam, Mine. Türk Vergi Hukukunda İzaha Davet Kurumu. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
87. Uzunöner, Mevlüt. Vergi Hukukunda İzaha Davet Kurumu. İstanbul: On İki Lev-ha Yayıncılık, 2020.
88. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı, “Faaliyet Raporları”, (Erişim Tarihi 29.11.2024), https://vdk.hmb.gov.tr/vdk-faaliyet-raporlari. Yılmaz, Elif. “Uzlaşma Müessesesinin Hukuki Niteliği ve Temel Vergilendirme İlkeleri Açısından Değerlendirilmesi”. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi). 13/1 (2009): 321-351.
89. Yılmaz Furtuna, Elif. “Olağanüstü Yönetim Usullerinde Vergilendirme Yetkisi-nin Hukuki Sınırları ve Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 25/3 (2021): 429-470.
90. Wara, Yusuf Abubakar. İyi Yönetişimde Sivil Toplum. Ankara: Gazi Kitabevi, 2021.
91. Yerlikaya, G. Kürşat. Türk Vergi Hukukunda İhtirazı Kayıtla Beyan ve Yargı Yolu. İstanbul: Kazancı Hukuk Yayınları, 2005.
92. Yeşil, İsmail. Avrupa Birliğinde İyi Yönetişim ve İyi İdare Hakkı. Ankara: Adalet Yayınevi, 2023.
93. Yükçü, Süleyman ve Gülşah Atağan. “Etkinlik, Etkililik ve Verimlilik Kavramla-rının Yarattığı Karışıklık”. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 23/4 (2009): 1-13.