HAK YOKSUNLUKLARININ ALEYHE DEĞİŞTİRME YASAĞI KAPSAMINDA OLUP OLMADIĞI SORUNU

Year 2025, Volume: 20 Issue: 2, 1391 - 1421, 24.10.2025

Memduh Kaya

https://doi.org/10.58820/eruhfd.1810158

Abstract

Bu çalışma, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 53/1 ve 53/5 maddele rinde düzenlenen hak yoksunluklarının hukuki niteliğini ve aleyhe değiştirme yasağı çerçevesinde değerlendirilmesini ele almaktadır. TCK m. 53/1 hükmü, kasten işlenen suçlar nedeniyle mahkûmiyetin doğal sonucu olarak belirli hakların kullanılmasını yasaklarken, TCK m. 53/5, suçun işlenmesinde bir hak veya yetkinin kötüye kullanılması halinde, cezanın infazından sonra da devam eden bir ya saklama öngörmektedir. Makale, Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2021/26 Esas, 2023/478 Ka rar sayılı ilamı çerçevesinde bu iki düzenlemenin karşılaştırmasını yaparak, TCK m. 53/5 hükmü kapsamında getirilen yasakların aleyhe değiştirme yasağına tabi olup olmadığı sorununu tartışmaktadır. Çalışmada, güvenlik tedbirlerinin hukuki niteliği, mahkeme kararlarının etkisi ve aleyhe değiştirme yasağının uygulanabilirliği incelenmiştir. Sonuç olarak, TCK m. 53/5 hükmünün mahkûmiyetin doğal sonucu olmadığı, hükümde gösterilmesinin zorunlu olduğu ve süresinin hâkim takdirine bağlı olduğu dikkate alındığında, aleyhe değiştir me yasağı kapsamında sanık aleyhine uygulanamayacağı sonucuna varılmaktadır. Bu bağlamda, hukuki güvenlik ve sanık haklarının korunması açısından yargı uygulamalarında bu hususun dikkate alınması gerekmektedir.

Keywords

Güvenlik Tedbirleri , Hak Yoksunluğu , Yasak lama , Aleyhe Değiştirme Yasağı , Yargıtay Ceza Genel Kurulu.

The Issue of Whether Deprivations of Rights Fall Within the Scope of the Prohibition of Reformatio in Peius

Abstract

This study deals with the legal nature of the deprivation of rights regulated under Articles 53/1 and 53/5 of the Turkish Penal Code (TPC) and their evaluation within the framework of the prohibition of ad verse modification. While Article 53/1 of the TPC prohibits the exercise of certain rights as a natural consequence of conviction for intentional offences, Article 53/5 of the TPC provides for a prohibition that continues after the execution of the sentence in case of abuse of a right or authority in the commission of the offence. The article compares these two regulations within the framework of the decision of the Criminal General Assembly of the Court of Cassation numbered 2021/26 E., 2023/478 K. and discusses the question of whether the prohibitions introduced under Article 53/5 of the TPC are subject to the prohibition of adverse modification. In the study, the legal nature of security measures, the effect of court decisions and the applicability of the prohibition of adverse amendment are analysed. As a result, considering that Article 53/5 of the TCC is not a natural consequence of the conviction, that it must be indicated in the judgement and that its duration is subject to the discretion of the judge, it is concluded that it cannot be applied against the defendant within the scope of the prohibition of adverse modification. In this context, this issue should be taken into consideration in judicial practices in terms of legal security and protection of the rights of the accused.

Keywords

Security Measures , Deprivation of Rights , Prohibition , Reformatio in Peius , Criminal General Assembly of the Court of Cassation.

References

• Akkaş, Ahmet Hulusi. Bir Güvenlik Tedbiri Türü Olarak Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma (Hak Yoksunlukları). Ankara: Adalet Yayınevi, 2021.
• Albayrak, Mustafa. “Yeni Türk Ceza Kanununda Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma Güvenlik Tedbirinin Uygulaması ve Sorunlar”, Terazi Hukuk Dergisi, 2 / 13 (2007): 105-111.
• Artuk, Mehmet Emin ve Yılmaz, Erkam. “Teorik Açıdan Güvenlik Tedbirleri”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7 / 2 (2020): 7-43.
• Centel, Nur. “Yeni Türk Ceza Yasasında Cezalar ve Güvenlik Tedbirleri Sistemi”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2 / 2 (2005): 359-368.
• Centel, Nur ve Zafer, Hamide. Ceza Muhakemesi Hukuku. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2022.
• Çınar, Ali Rıza. “Aleyhe Değiştirme Yasağı Kuralı”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Prof. Dr. Nur Centel’e Armağan, 19 / 2, (2013): 603-666.
• Demirbaş, Timur. Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
• Dülger, Murat Volkan. Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2023.
• Dülger, Murat Volkan ve Taşkın, Şaban Cankat. Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık: 2024.
• Ersoy, Uğur. Ceza Muhakemesi Hukukunda Aleyhe Değiştirme (reformatio in peius) Yasağı. Ankara: Adalet Yayınevi, 2018.
• Gökcen, Ahmet, Alşahin, M. Emin ve Çakır, Kerim. Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
• İçel, Kayıhan. Ceza Hukuku Genel Hükümler. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2023.
• Karakehya, Hakan. Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
• Kaymaz, Seydi. “Ceza Muhakemesinde Aleyhte Değiştirme Yasağı (Prohibition of Reformatio in Peius)”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Prof. Dr. Nur Centel’e Armağan, 19 / 2 (2013): 1397-1451.
• Keklik, Ramazan. “Ceza Yargılamasına İlişkin Temyiz Yasa Yolunda Yargıtay Kararları Üzerine Yapılacak İşlemlerin Kronolojik İncelemesi”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 6 (2016): 185-225.
• Koca, Mahmut ve Üzülmez, İlhan. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
• Kunter, Nurullah. “Aleyhte Düzeltme Yasağı”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 3-4 (1952): 664-679.
• Kunter, Nurullah. Muhakeme Hukuku Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku. İstanbul: Kazancı Hukuk Yayınları, 1986.
• Ormanoğlu, H. Derya. Ceza Muhakemesi Hukukunda Aleyhe Değiştirme Yasağı. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2016.
• Otacı, Cengiz. “Suçun Kanuni Sonucu Olarak Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi. 2 / 4 (2011): 417-471.
• Özbek, Veli Özer vd. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
• Özbek, Veli Özer, Doğan, Koray ve Bacaksız, Pınar. Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
• Özbek, Veli Özer ve Tepe, İlker. “Türk Ceza Muhakemesi Hukukunda Aleyhe Değiştirme (Reformatio in Peius) Yasağına İlişkin – Öğreti Ve Uygulama Boyutlarıyla – Genel Bir Değerlendirme”. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16 (2014): 3759-3797.
• Özgenç, İzzet. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
• Öztürk, Bahri, Tezcan, Durmuş, Erdem, Mustafa Ruhan, Alan, Esra, Sırma Gezer, Özge, F. Saygılar, Yasemin, Özaydın, Özdem, Erden Tütüncü, Efser ve Tok, Mehmet Can. Nazari ve Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
• Selçuk, Sami ve Çınar, Ali Rıza. Yaptırımı (Cezayı) ve Sonuçlarını Ağırlaştıramama Kuralı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2014.
• Soyaslan, Doğan. Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2016.
• Soyer Güleç, Sesim. “Ceza Muhakemesi Hukukunda Aleyhe Değiştirme (Reformatio In Peius) Yasağı”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Durmuş TEZCAN’a Armağan, 21 (2019): 701-750.
• Şahin, Cumhur ve Göktürk, Neslihan. Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
• Toroslu, Nevzat ve Feyzioğlu, Metin. Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Savaş Yayınevi, 2023.
• Turhan, Faruk. “Yeni Türk Ceza Kanununda Güvenlik Tedbiri Olarak Hak Yoksunluğu ve Yasaklılığının Hukuki Niteliği, Kapsam ve Koşulları Üzerine Bir Değerlendirme”, Ceza Hukuku Dergisi, 2 / 4 (2007): 171-196.
• Ünsal, Cengiz. Ceza Muhakemesinde İstinaf. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2016.
• Ünver, Yener ve Hakeri, Hakan. Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Adalet Yayınevi, 2025.
• Yenidünya, Caner ve İçer, Zafer. Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Adalet Yayıncılık, 2016.
• Yenisey, Feridun ve Nuhoğlu, Ayşe. Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
• Zafer, Hamide. Ceza Hukuku Genel Hükümler (TCK m.1-75). İstanbul: Beta Yayıncılık, 2021.
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2006/9-49, K. 2006/52 (21.03.2006).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2006/11-301, K. 2006/296 (12.12.2006).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2008/1-53, K. 2008/70 (01.04.2008).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2008/5-146, K. 2008/235 (16.12.2008).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2008/2-241, K. 2009/57 (10.03.2009).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2009/6-230, K. 2010/32 (23.02.2010).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2010/4-87, K. 2010/112 (22.05.2010).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2010/87, K. 2010/112 (11.05.2010).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2011/5-104, K. 2011/183 (20.09.2011).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2013/13, K. 2014/5 (14.01.2014).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2014/162, K. 2015/65 (24.03.2015).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2015/1154, K. 2017/226 (11.04.2017).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2021/5-180, K. 2021/379 (09.09.2021).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2019/454, K. 2023/324 (31.05.2023).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2019/148, K. 2023/361 (21.06.2023).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2021/26, K. 2023/478 (27.09.2023).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2021/91, K. 2023/547 (25.10.2023).
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2022/178, K. 2024/24 (24.01.2024).
• Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2009/14809, K. 2009/4882 (27.04.2009).
• Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2012/4974, K. 2013/11370 (27.05.2013).
• Yargıtay 13. Ceza Dairesi, E. 2014/28696, K. 2015/17827 (16.11.2015).
• Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2018/3042, K. 2018/11206 (04.06.2018).
• Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2018/7275, K. 2018/20685 (29.11.2018).
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2018/5522, K. 2019/432 (10.01.2019).
• Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2018/10022, K. 2019/29955 (09.04.2019).
• Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2015/21692, K. 2019/34809 (17.09.2019).
• Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E. 2021/435, K. 2021/1974 (06.04.2021).
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2022/1049, K. 2024/2744 (26.03.2024).
• Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E. 2024/8543, K. 2025/132 (08.01.2025).
• Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E. 2024/8919, K. 2025/886 (06.02.2025).