ÇEVRE CEZA HUKUKUNDA TAKSİR

Abstract

Son yüzyılda, insanların sahip olduğu temel hak ve hürriyetlere ilişkin birçok gelişme yaşanmıştır. Bunlardan bir tanesi; çevre hakkının, temel hak ve hürriyet olarak kabul edilmesidir. Nitekim bu husus, 1982 Anayasası’nın 56. maddesinin 1. fıkrasında “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.” şeklinde düzenlenmiştir. Çevre hakkının korunabilmesi için ise çevreye karşı icra edilen zararlı eylemlerden bazılarının ceza hukuku kapsamında cezalandırılması gerekir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 1. maddesinde ceza kanununun amaçlarından birinin “kamu sağlığını ve çevreyi korumak” olduğu belirtilmiştir. Buna binaen TCK m.181 ile m.184 arasındaki düzenlemeler, bazı çevre suçlarına yer vermiştir. Ancak çevre ceza hukuku kapsamında yer alan çevre suçlarının, ceza hukukunun genel hükümleri kapsamında nasıl değerlendirilmesi gerektiği bir soru işaretidir. Bu soru işaretlerinden biri, suçun manevi unsurlarından olan “taksir”in çevre suçları açısından kendini nasıl göstereceğidir. Çalışmamızda; genel olarak suçun manevi unsurlarından biri olan taksirin nasıl açıklandığı, çevre ceza hukukunun ne olduğu, çevre ceza hukuku bakımından taksirin ne şekilde özellik gösterdiği ve taksire ilişkin Türk Ceza Kanunu’nda yer alan çevre suçunun ne olduğu açıklanmıştır.

Keywords

• Çevre Ceza Hukuku
• Çevre Suçları
• Çevre Ceza Hukukunda Taksir
• Çevre Suçlarında Taksir
• Çevre Hukuku

Negligence in Environmental Criminal Law

Abstract

In the last century, significant developments have occurred concerning the fundamental rights and freedoms of individuals. One of these is the recognition of the right to environment as a fundamental right and freedom. Indeed, this issue is regulated in the Article 56, Paragraph 1 of the 1982 Turkish Constitution, which states “Everyone has the right to live in a healthy and balanced environment”. In order to protect the right to the environment, some of the harmful acts against the environment must be penalized under criminal law. Article 1 of the Turkish Criminal Code No. 5237 (TCC) states that one of the purposes of the criminal code is to “protect public health and the environment”. Accordingly, the regulations between Article 181 and Article 184 of the TCC include some environmental crimes. However, it is a question how the environmental crimes under the environmental criminal law should be evaluated within the scope of the general provisions of the criminal law. One of these questions is how “Negligence”, which is one of the mens rea of the crime, manifests itself in terms of environmental crimes. In this study; it is evaluated how negligence, which is one of the mens rea of the crime, is generally defined; what environmental criminal law is; how negligence is characterised in terms of environmental criminal law and the environmental crime in the Turkish Criminal Code regarding negligence is explained.

Keywords

• Environmental Criminal Law
• Environmental Crimes
• Negligence in Environmental Criminal Law
• Negligence in Environmental Crimes
• Environmental Law

References

1. Akbulut, Berrin. Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
2. Almanya Federal Cumhuriyeti. “Strafgesetzbuch (StGB)”. (Erişim Tarihi 15.12.2024), https://www.gesetze-im-internet.de/stgb/BJNR001270871.html#BJNR001270871BJNG006503307.
3. Arslan, Uğur. “Çevre Ceza Hukukunda Nedensellik Bağının Tespiti Sorunu ve Çözüm Önerileri”. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 26/1 (2022): 153-195.
4. Artuk, Mehmet Emin vd. Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
5. Artuk, Mehmet Emin vd. Gerekçeli Ceza Kanunları. Ankara: Adalet Yayınevi, 2022.
6. Aygörmez, Gülsün Ayhan. Çevre Ceza Hukuku Genel Hükümler Cilt-I. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2021.
7. Balcı, Meral. “Çevre Ceza Hukukunun İdari Bağlılığı”. Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi. 10/1 (2022): 41-95.
8. Balcı, Murat. “Çevrenin Taksirle Kirletilmesi Suçu (TCK m. 182)”. İçinde Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi ve Çevreye Karşı Suçlar, ed. Murat Balcı, 145-186. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2012.

9. Bayraktar, Köksal. “Çevrenin Korunması ve Türk Hukuku”. İçinde Seha L. Meray’a Armağan Cilt I, 68-78. Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1981.
10. Beste Çevre. “Beste Çevre”. (Erişim Tarihi 29.12.2024), https://www.bestecevre.com/.
11. Birleşmiş Milletler. “United Nations Conference on the Human Environment (Stockholm 1972)”. (Erişim Tarihi 05.11.2024), https://www.un.org/en/conferences/environment/stockholm1972.
12. Bozbayındır, Ali Emrah. Olası Kast Kavramı ve Sınırları. Ankara: Adalet Yayınevi, 2018.
13. Börner, René. Umweltstrafrecht. Berlin: Springer, 2020.
14. Çiftçioğlu, Cengiz Topel. “Türk Ceza Kanunu’nda Taksir”. Ankara Barosu Dergisi. S. 3 (2013): 315-338.
15. Demirbaş, Timur. Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
16. Demirel, Muhammed. Taksirli Suç. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
17. Dönmezer, Sulhi vd. Nazarî ve Tatbikî Ceza Hukuku Cilt II. İstanbul: Der Yayınları, 2021.
18. Dülger, Murat Volkan. Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2023.
19. Ekici Şahin, Meral. “Ceza Hukukunda Taksirden Doğan Sorumluluk”. Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 5/1 (2017): 99-109.
20. Erdoğdu, Ahmet. “Ceza Hukukunda Taksir”. Adalet Dergisi. 42/10 (1951): 1632-1642.
21. Güneş, Ahmet. Çevre Hukuku. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
22. Gürseler, Güneş. “Türkiye’de Çevre Hukuku”. Türkiye Barolar Birliği Dergisi. S. 3 (1999): 811-830.
23. Hafızoğulları, Zeki ve Muharrem Özen. Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler Topluma Karşı Suçlar. Ankara: US-A Yayıncılık, 2017.
24. Hakeri, Hakan. Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
25. Howart, William. “Crimes Against the Aquatic Environment”. İçinde Law, Policy and the Environment, ed. Robin Churchill, John Gibson ve Lynda Warren, 95-109. Oxford: Basil Blackwell Pub, 1991.
26. İçel, Kayıhan. Ceza Hukukunda Taksirden Doğan Sübjektif Sorumluluk. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1967.
27. Kaboğlu, İbrahim. Çevre Hakkı. İstanbul: İletişim Yayınları, 1992.
28. Kanlı, İmam Bakır ve İsmail Tarık Küpeli. “Çevre Hakkının Dayanışma Hakkı Olarak Gelişimi ve Türkiye Özelinde Analizi”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 21/2 (2021): 417-448.
29. Kantar, Elvent. “Çevre Hukukunda Sorumluluk Kavramı”. İstanbul Barosu Dergisi. 58/1-2-3 (1984): 20-42.
30. Kaplan, Mahmut. İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu. Ankara: Yayıncılık, 2018.
31. Karakehya, Hakan ve Asena Kamer Usluadam. “Türk Ceza Hukuku Öğretisinde Suçun Manevi Unsuru Bağlamında Suç Genel Teorisine İlişkin Görüşler”. Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi. 3/2 (2015): 1-24.
32. Karakehya, Hakan. Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Adalet Yayınevi, 2023.
33. Katoğlu, Tuğrul. “Yeni Türk Ceza Kanunu ve Çevreye Karşı Suçlar”. Mülkiye Dergisi. 29/246 (2005): 133-157.
34. Keçeligil, Hasan Tahsin. Türk Ceza Hukukunda Taksirin Esasları. Ankara: Yetkin Yayınları, 2016.
35. Keçelioğlu, Elvan. Taksirli Suçun Doğmatiği. Ankara: Turhan Kitapevi, 2015.
36. Kim, Seong-Eun. Neue Tatbestandstypen im Umweltstrafrecht. Köln: Carl Heymanns Verlag, 2009.
37. Kindhäuser, Urs. Strafgesetzbuch Lehr und Praxiskommentar. Baden-Baden: Nomos Verlagsgesellschaft, 2010.
38. Koca, Mahmut ve İlhan Üzülmez. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
39. Krell, Paul. Umweltstrafrecht. Heidelberg: C.F. Müller, 2017.
40. Kühl, Kristian. Strafrecht Allgemeiner Teil. Münih: Vahlen, 2017.
41. Mahmutoğlu, Fatih Selami ve Serra Karadeniz. Türk Ceza Kanunu Genel Hükümler Şerhi. İstanbul: Beta Yayınevi, 2017.
42. Maviş, Volkan. Türk Ceza Kanunu’nda Çevreye Karşı Suçlar. Ankara: Yetkin Yayınları, 2021.
43. Ozansü, Mehmet Cemil. “Ceza Hukukunda Kasttan Doğan Sübjektif Sorumluluk”. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007.
44. Ömeroğlu, Ömer. “Ceza Hukukunda Nedensellik İlişkisi Üzerine (Teoriler Dışında Bir Bakış)”. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 15 (Özel Sayı) (2013): 1529-1582.
45. Özbek, Veli Özer vd. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
46. Özen, Mustafa. “Çevreye Karşı Suçlar (TCK m. 181–182)”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 18/1 (Çevre) (2010): 9-43.
47. Özen, Mustafa. Ceza Hukuku Genel Hükümler Dersi (Ceza Genel). Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
48. Özen, Mustafa. Ceza Hukukunda Taksir. Ankara: Adalet Yayınevi, 2011.
49. Özenbaş Boydağ, Nazmiye. “Çevrenin Ceza Hukuku Yoluyla Korunması Kapsamında Çevrenin Kirletilmesi Suçları”. Uluslararası Avrasya Ekonomileri Konferansı (Petersburg, 2013): 924-931.
50. Özgenç, İzzet. “Müessir Bir Çevre Koruması ve Hukuk, Mer’i Hukukun Değerlendirilmesi”. İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü Tarafından Türk Devletleri Arasında Düzenlenen 1. İlmi İşbirliği Konferansı Cilt II (Lefkoşa, 1992): 415-427.
51. Özgenç, İzzet. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (Ceza Genel). Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
52. Özgüç, Levent Emre. 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu Çerçevesinde Çevrenin Kasten Kirletilmesi Suçu. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2020.
53. Öztürk, Bahri ve Mustafa Ruhan Erdem. Uygulamalı Ceza Hukuku ve Güvenlik Tedbirleri Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
54. Öztürk, Mustafa. Taksirden Doğan Cezai ve Hukuki Sorumluluk. İstanbul: Kazancı Yayınevi, 1995.
55. Pallemaerts, Marc. “Stockholm’den Rio’ya Uluslararası Çevre Hukuku: Geleceğe Doğru Geri Adım Mı?”. Çeviren Bülent Duru. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi. 52/1 (1997): 613-632.
56. Savaşan, Zerrin. “Dünden Bugüne ve Geleceğe: Türk Çevre Hukuku ve Politikalarının Gelişimi”. İçinde Türk Çevre Hukuku ve Politikaları: Dünden Bugüne ve Geleceğe, ed. Zerrin Savaşan ve Hakan Ünay, 47-76. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
57. Saydam, Mehmet ve Nurten Öztürk. “Türk Ceza Kanunu Bakımından Taksir”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi. 6/23 (2015): 135-157.
58. Sınar, Hasan. “Çevre Ceza Hukukunun Gelişimi ve Çevrenin Ceza Normları ile Korunması Rejimi Yönünden Almanya ve Fransa Örnekleri”. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 8/2 (2013): 417-444.
59. Soyaslan, Doğan. Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Legem Yayınevi, 2024.
60. Şare, Ersin. “Türk Hukuk Sisteminde Düzenlenen Taksir Üzerine Bir İnceleme”. İstanbul Barosu Dergisi. 90/1 (2016): 88-113.
61. Şen, Ersan. Çevre Ceza Hukuku. İstanbul: Kazancı Yayınevi, 1994.
62. Talas, Serdar. “Türk Ceza Kanunu’nda Çevrenin Kasten ve Taksirle Kirletilmesi Suçları”. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 71/1 (2013): 1147-1157.
63. Taşkın, Ozan Ercan. “Maddi ve Muhakeme Boyutuyla Çevre Ceza Hukukuna Dair Bazı Tespitler/Kısmi Öneriler”. Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi. 3/1 (Çevre Ceza) (2016): 119-166.
64. Taşkın, Ozan Ercan. “Son Çare (Ultima Ratio) Olarak Ceza Hukuku”. Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 15/1 (2016): 59-91.
65. Toole, Kellie vd. “Using the Criminal Law to Protect the Environment: Possibilities and Problems”. People and Nature. 7/11: 3057-3066.
66. Toprak, Zerrin. “Çevre Hakkı ve Yerel Yönetimler”. İnsan Hakları Yıllığı. 10–11 (1988): 91-106.
67. Toroslu, Haluk. “Bilinçli Taksir Üzerine Bir Değerlendirme”. Türkiye Barolar Birliği Dergisi. S. 126 (2016): 95-122.
68. Toroslu, Nevzat. Ceza Hukuku ve Çevre Hukuku. Ankara: Türkiye Çevre Sorunları Vakfı Yayınları, 1983.
69. Turgut, Nükhet. Çevre Hukuku. Ankara: Savaş Yayınevi, 2001.
70. Turgut, Nükhet. Çevre Politikası ve Hukuku. Ankara: İmaj Yayınevi, 2009.
71. Ulusoy, Ali. “Çevre Kirlenmesinin Oluşmasından Sonraki Aşamada Medeni Hukuk, Ceza Hukuku ve İdare Hukuku Çözümlerine Genel Bir Bakış”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 43/1 (1993): 125-142.
72. Ünver, Yener. Ceza Hukukuyla Korunması Amaçlanan Hukuksal Değer. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2003.
73. Vasak, Karel. “A 30-Year Struggle”. The UNESCO Courier. (1977): 29-32.
74. Yenisey, Feridun ve Gottfried Plagemann. Alman Ceza Kanunu Strafgesetzbuch (StGB). İstanbul: Beta Yayınevi, 2015.
75. Yılmaz, Sacit. Çevre Hukuku Bağlamında Türk Ceza Kanunundaki Çevre Suçları. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
76. Yiğit, Onur. “Yargıtay Kararları Işığında Bilinçli Taksir Kavramı ve Unsurları”. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi. S. 2 (2013): 113-136.
77. Yokuş Sevük, Handan. Çevre Hukuku. Ankara: Adalet Yayınevi, 2013.