The Effect of Acupressure on Prolactin Levels During Lactogenesis II in Postpartum Mother

Abstract

Objective: Breast milk is the ideal nutrition for infants, reducing the risk of infection and stunting when given exclusively for the first six months. However, exclusive breastfeeding rates remain low, often due to delayed milk production caused by insufficient prolactin and oxytocin stimulation. Acupressure can help stimulate prolactin by activating the pituitary gland.

Methods: The purpose of this study was to ascertain how acupressure affected postpartum moms' prolactin levels throughout the lactogenesis II phase. A control group and two groups were included in this quasi-experimental study's pre- and post-test design. Forty lactogenesis II phase postpartum moms made up the sample; twenty were in the intervention group (acupressure was administered), and twenty were in the control group (no acupressure) conducted at the Aji Batara Agung Dewa Sakti Samboja Regional General Hospital from January to April 2025. The Wilcoxon and Mann-Whitney tests served during analysis of the data.

Results: Results showed that in the intervention group, the mean prolactin level increased from 263,865 ng/mL before intervention to 400,445 ng/mL after intervention—a significant increase of 136.58 ng/mL. In contrast, the control group showed a slight decrease in prolactin levels from 266,590 ng/mL to 242,610 ng/mL. Statistical analysis confirmed a significant difference in prolactin levels between the two groups after the intervention (p-value = 0.006).

Conclusion: Acupressure therapy significantly increases prolactin levels during the lactogenesis II phase in postpartum mothers.

Keywords

• Acupressure
• Prolactin Levels
• Lactogenesis Phase II
• Postpartum

Ethical Statement

This research protocol has been registered with the Ethics Commission of Hasanuddin University, Faculty of Public Health (Ethics Approval Recommendation Number: 074/UN4.14.1/TP.01.02/2025). This study has been reviewed and approved by the Ethics Committee of Hasanuddin University, Faculty of Public Health (Protocol Number: 8125092007).

Doğum Sonrası Annelerde Laktogenezis II Sırasında Akupresürün Prolaktin Düzeyleri Üzerindeki Etkisi

Abstract

Amaç: Anne sütü, bebeklerin gelişimsel ihtiyaçlarını karşıladığı için bebekler için en uygun besin kaynağıdır. İlk altı ay emzirmek, bulaşıcı hastalık ve bodurluk riskini önemli ölçüde azaltır. Ancak, sadece anne sütüyle besleme oranı düşük kalmaktadır. Doğum sonrası annelerin karşılaştığı yaygın bir zorluk, genellikle prolaktin ve oksitosin hormonlarının yetersiz uyarılmasıyla ilişkili olan gecikmiş anne sütü üretimidir. Akupresür, beyindeki hipofiz bezini aktive ettiği için prolaktin salgılanmasını uyarmak için kullanılan bir yöntemdir Yöntemler: Bu çalışma, doğum sonrası annelerde laktogenez II fazı sırasında akupresürün prolaktin seviyeleri üzerindeki etkisini belirlemeyi amaçlamıştır. Bu, iki gruplu ön ve son test tasarımı ve bir kontrol grubu olan yarı deneysel bir çalışmadır. Örneklem, laktogenez II fazındaki 40 doğum sonrası anneden, müdahale grubundaki 20 anneden (akupresür uygulandı) ve kontrol grubundaki 20 anneden (akupresür uygulanmadı) oluşuyordu. Veriler Wilcoxon ve Mann-Whitney testleri kullanılarak analiz edildi Sonuçlar: Sonuçlar, müdahale grubunda ortalama prolaktin düzeyinin müdahaleden önce 263.865 ng/mL'den müdahaleden sonra 400.445 ng/mL'ye yükseldiğini gösterdi - 136,58 ng/mL'lik önemli bir artış. Buna karşılık, kontrol grubunda prolaktin düzeylerinde 266.590 ng/mL'den 242.610 ng/mL'ye hafif bir düşüş görüldü. İstatistiksel analiz, müdahaleden sonra iki grup arasında prolaktin düzeylerinde önemli bir fark olduğunu doğruladı (p değeri = 0,006)

Keywords

• Akupresür
• Prolaktin Seviyeleri
• Lactogenesis Faz II
• Doğum Sonrası

Ethical Statement

Bu araştırma protokolü Hasanuddin Üniversitesi Halk Sağlığı Fakültesi Etik Komisyonu'na kayıtlıdır (Etik Onay Öneri Numarası: 074/UN4.14.1/TP.01.02/2025). Bu çalışma Hasanuddin Üniversitesi Halk Sağlığı Fakültesi Etik Komitesi tarafından incelenmiş ve onaylanmıştır (Protokol Numarası: 8125092007).

References

1. Abdou, RM, & Fathey, M. (2018). Evaluasi suplementasi fenugreek pascapersalinan dini terhadap volume ASI perah dan variasi kadar prolaktin. Egyptian Pediatric Association Gazette, 66(3), 57–60. https://doi.org/10.1016/j.epag.2018.07.003
2. Ahmad, Y. (2023). Perbandingan akupresur dan pijat punggung dalam produksi ASI. Jurnal Kesehatan Ibu dan Anak, 7(1), 55–61. www. journal.lppm-stikesfa.ac.id/ojs/index.php/FHJ, ISSN 2088-673X | e-ISSN 2597-8667.
3. Aksamala, R., Suwondo, A., & Lestari, F. (2018). Faktor-faktor yang mempengaruhi keberhasilan menyusui pada ibu nifas. Jurnal Kebidanan, 7(1), 45–50.
4. Anggorowati, A., Sutadi, H., Setyowati, S., & Koestoer, RA (2017). Pengaruh Stimulasi Titik Akupunktur dengan Pijat Digital Oksitosin terhadap Produksi ASI pada Ibu Bekerja. Jurnal Keperawatan Nurse Media, 6(2), 91. https://doi.org/10.14710/nmjn.v6i2.11726
5. Astuti, W. (2021). Efektivitas terapi nonfarmakologis dalam meningkatkan produksi ASI. Jurnal Kesehatan Perempuan, 6(1), 20–26.
6. Astutik, E., Wulandari, R. D., & Pratiwi, A. N. (2024). Tantangan pemberian ASI hari pertama kehidupan. Jurnal Kebidanan Indonesia, 15(1), 45–53.
7. Astutik, RY (2014). Payudara dan Laktasi. Jakarta : Salemba Medika.
8. Cangöl, E. (2019). Metode Alternatif dalam Mendukung Menyusui dan Peran Bidan/Perawat. Dalam Studi Terkini dalam Ilmu Kesehatan (hlm. 317–323).

9. Dabas, S., Joshi, P., Agarwal, R., Yadav, RK, & Kachhawa, G. (2019). Dampak teknik relaksasi berbantuan audio terhadap stres, kecemasan, dan produksi ASI pada ibu pascapersalinan bayi baru lahir yang dirawat di rumah sakit: Uji coba terkontrol secara acak. Jurnal Keperawatan Neonatal, 25(4), 200–204. https://doi.org/10.1016/j.jnn.2019.03.004
10. Desbriyani, C., Hadisaputro, S., Suherni, T., Suwondo, A., & Supriyana, S. (2017). Pengaruh Konsumsi Ekstrak Temulawak (Curcuma Xanthorrhiza Roxb.) Terhadap Produksi ASI Pada Ibu Nifas. Jurnal Keperawatan Belitung, 3(5), 603–611. https://doi.org/10.33546/bnj.188
11. Dinas Kesehatan Kabupaten Kutai Kartanegara. (2023). Laporan Survei Kesehatan Indonesia 2023. Dinas Kesehatan Kabupaten Kutai Kartanegara.
12. Djanah, S., & Seenun, M. (2019). Efektivitas akupresur terhadap peningkatan produksi ASI pada ibu nifas. Jurnal Bidan, 6(1), 34–41.
13. Fahrenholz, H. (2018). Human lactation: Physiology and biochemistry. Springer.
14. Fang, Y., Chen, S., Wang, M., Wang, M. (2024). Effects of traditional Chinese medicine-assisted intervention on improving postpartum lactation. Heliyon, Volume 10, Issue 6, doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e27154
15. Giyawati, H., Rahmawati, N., & Purwanti, E. (2020). Hubungan paritas dengan kadar prolaktin pada ibu nifas. Jurnal Kesehatan Reproduksi, 11(2), 89–95.
16. Guyton, A. C., & Hall, J. E. (2014). Textbook of medical physiology (13th ed.). Elsevier Saunders. ISBN: 978-1-4557-7005-2
17. Herjen, M. (2024). Peran hipotalamus dalam homeostasis hormon ibu menyusui. Jurnal Neuroendokrin, 6(2), 77–84.
18. Hesti, KY, Pramono, N., Wahyuni, S., Widyawati, MN, & Santoso, B. (2017). Pengaruh Kombinasi Perawatan Payudara Dan Pijat Oksitosin Terhadap Sekresi ASI Pada Ibu Nifas. Jurnal Keperawatan Belitung, 3(6), 784–790. https://doi.org/10.33546/bnj.293
19. Hockenberry, M. J., & Wilson, D. (2018). Wong's essentials of pediatric nursing (10th ed.). Elsevier. ISBN 978-0-323-62419
20. Ikatan Dokter Anak Indonesia. (2020). Pedoman praktis menyusui. Ikatan Dokter Anak Indonesia. International Baby Food Action Network. (2020). The international code status report 2020. International Baby Food Action Network.
21. Jamilah, Suwondo, A., Wahyuni, S., & Suhartono. (2013). Efektifitas Kombinasi Pijat Oksitosin Tehnik Effleurage dan Aromaterapi Rose Terhadap Kadar Hormon Prolaktin Ibu Post Partum Normal di Wilayah Puskesmas Dawe Kudus Tahun 2013. 5(19), 97–110.
22. Juliastuti, & Sulastri. (2018). Pengaruh Pemberian Pijat Depan (Perawatan Payudara) dan Pijat Belakang (Pijat Oksitosin) Terhadap Produksi ASI Ibu Post Partum di Rumah Sakit Zainal Abidin Banda Aceh. Jurnal Imiah PANNMED, 12(3), 227–231.
23. Karbandi, S., Hosseini, SM, Hosseini, SA, Sadeghi, F., Hesari, M., & Masoudi, R. (2017). Mengevaluasi efektivitas penggunaan teknik relaksasi otot progresif pada efikasi diri menyusui pada ibu dengan bayi prematur. Jurnal Penelitian Keperawatan, 25(4), 283–288. https://doi.org/10.1097/jnr.0000000000000217
24. Kebo, R., Handayani, F., & Wati, D. (2021). Pengaruh pengetahuan ibu terhadap produksi ASI. Jurnal Gizi dan Kesehatan Indonesia, 9(1), 60–67.
25. Keith, DR, Weaver, BS, & Vogel, RL (2012). Pengaruh intervensi mendengarkan berbasis musik terhadap volume, kandungan lemak, dan kandungan kalori ASI yang dihasilkan oleh ibu bayi prematur dan bayi sakit kritis. Advances in Neonatal Care, 12(2), 112–119. https://doi.org/10.1097/ANC.0b013e31824d9842
26. Kemenkes RI. (2019). Profil Kesehatan Indonesia Tahun 2019. Dalam Kementrian Kesehatan Repoblik Indonesia (Vol. 42).
27. Kementerian Kesehatan Republik Indonesia. (2023). Profil kesehatan Indonesia tahun 2023. Kementerian Kesehatan Republik Indonesia.
28. Kumar, RP, Shammy, J., Nitin, G., & Rinu, R. (2014). Tinjauan Mendalam tentang Amaranthus Spinosus Linn: Tanaman Obat Potensial di India. Jurnal Penelitian Internasional Farmasi dan Kimia, 4(3), 643–653.
29. Kusuma, IC, Setiani, O., Umaroh, U., Pramono, N., Widyawati, MN, & Kumorowulan, S. (2017). Daun Ubi Jalar (Ipmoea Batatas L.): Pengaruhnya terhadap Prolaktin dan Produksi ASI pada Ibu Nifas. Jurnal Keperawatan Belitung, 3(2), 95–101. https://doi.org/10.33546/bnj.72
30. Kusumastuti, Qomar, UL, & Mutoharoh, S. (2019). Kombinasi Pijat Woolwich Dan Oksitosin Terhadap Produksi Asi Ibu Post Partum. Jurnal Ilmu Kesehatan, 12(1), 60–66. https://doi.org/10.33086/jhs.v12i1.553
31. Kuswaningrum, O., Suwandono, A., Ariyanti, I., Hadisaputro, S., & Suhartono, S. (2017). Dampak Konsumsi Ekstrak Amaranthus Spinosus L Terhadap Kadar Prolaktin Dan Produksi Asi Pada Ibu Pasca Persalinan. Jurnal Keperawatan Belitung, 3(5), 541–547. https://doi.org/10.33546/bnj.194
32. Lawrence, R. A., & Lawrence, R. M. (2016). Breastfeeding: A guide for the medical profession (8th ed.). Elsevier.
33. Lawrence, R., & Lawrence, R. (2016). Menyusui (Edisi Kedelapan). Elsevier.
34. Lestari, R. (2019). Faktor yang mempengaruhi keberhasilan pemberian ASI eksklusif. Unair Press.
35. Li, X., Zhang, W., & Chen, Y. (2025). Effects of breastfeeding frequency on prolactin level: A clinical trial. Asian Journal of Perinatology Medicine, 9(1), 50–58.
36. Lyana Firsta Sentana, Juraida Roito Hrp, ZH (2018).
37. Maryunani, A. (2018). ASI dan manfaatnya bagi kesehatan anak. Trans Info Media.
38. Montana, G., Sari, R. P., & Dwiyanti, M. (2024). Efek akupresur terhadap hormon prolaktin dan oksitosin. Jurnal Endokrinologi Indonesia, 8(1), 25–31.
39. Nagel, M. C., Herawati, T., & Astuti, N. (2022). Pengaruh dukungan sosial terhadap keberhasilan menyusui. Jurnal Kesmas Indonesia, 14(2), 88–94.
40. Octasila, M. (2019). Panduan laktasi dan keberhasilan menyusui. Salemba Medika.
41. Pezley, L., Santosa, H., & Yuniarti, W. (2022). Pengaruh frekuensi menyusui terhadap produksi prolaktin. Jurnal Gizi Indonesia, 11(3), 143–150.
42. Rahayuningsih, D., Oktavia, D., & Ambarwati, R. (2018). Efektivitas akupresur terhadap produksi ASI. Jurnal Kebidanan, 9(2), 70–76.
43. Rassie, C. L., Lin, M., & Petrovich, T. (2023). Breastfeeding challenges in primiparous mothers. Journal of Maternal Health, 17(2), 101–108.
44. Roesli, U. (2018). ASI eksklusif. Pustaka Bunda.
45. Sulymbona, F., Herawati, T., & Suryani, S. (2020). Pengaruh akupresur terhadap produksi ASI pada ibu postpartum. Jurnal Kesehatan Prima, 14(3), 201–207.
46. United Nations Children's Fund. (2020). Infant and young child feeding: Nutrition for every child. UNICEF.
47. World Health Organization. (2019). Breastfeeding. World Health Organization.
48. Wulandari, E., Permatasari, V., & Nurmalasari, R. (2019). Pengaruh akupresur terhadap produksi ASI. Jurnal Kesehatan Ibu dan Anak, 13(1), 25–31.
49. Zhang, L., Zhao, Y., & Li, H. (2025). Acupressure for postpartum lactation: A systematic review. Chinese Journal of Integrative Medicine, 31(2), 123–130.