The Educational Background of Civil Servants Born in Manisa According to Sicill-i Ahvâl Records

Bu makale için 30 Kasım 2025 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/esogutd/article/1832132

Öz

The Sicill-i Ahval Records, which began to be kept during the reign of Sultan Abdulhamid II, contain detailed information about civil servants and represent one of the most important sources for studies on Ottoman bureaucratic history and biographical research. This study examines the educational backgrounds, literacy levels, subjects studied, and language proficiencies of civil servants born in Manisa. Findings indicate that these individuals primarily received education at elementary and secondary institutions. The number of Manisa-born civil servants who attended prominent schools such as Mekteb-i Sultani, Mekteb-i Tıbbiye, Mekteb-i Harbiye, Mekteb-i Mülkiye, and Mekteb-i Hukuk is notably low.

Anahtar Kelimeler

• : Sicill-i Ahval
• Manisa
• Education
• Civil Servants

Sicill-i Ahval Kayıtlarına Göre Manisa Doğumlu Memurların Eğitim Durumu

Bu makale için 30 Kasım 2025 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/esogutd/article/1832132

Öz

Sicill-i Ahval Kayıtları II. Abdülhamid Dönemi’nden itibaren tutulmaya başlanan memurlar ile ilgili bilgileri içeren kayıtlardır. Bu kayıtlar Osmanlı Bürokrasi Tarihi ve biyografi çalışmaları için de en önemli kaynaklardan birisini oluşturmaktadır. Bu çalışmada Manisa doğumlu memurların eğitim görmüş olduğu okullar, almış olduğu dersler, okuryazarlık durumu ile aşina olduğu diller incelenmiştir. Manisa doğumlu memurlar genel olarak ilköğretim kurumları ile ortaöğretim kurumlarında eğitim görmüştür. Mekteb-i Sultani, Mekteb-i Tıbbiye, Mekteb-i Harbiye, Mekteb-i Mülkiye, Mekteb-i Hukuk gibi okullardan ders alan Manisa doğumlu memur sayısı oldukça azdır. Anahtar Kelimeler: Sicill-i Ahval, Manisa, Eğitim, Memur

Anahtar Kelimeler

• Sicill-i Ahval
• Manisa
• Eğitim
• Memur

Kaynakça

1. Dahiliye Nezareti Sicill-i Ahval Dairesi (BOA.DH.SAİD.d)
2. Salname-i Nezaret-i Maarif-i Umumiye, İstanbul: Matbaa-i Amire, 1318.
3. Salname-i Nezaret-i Maarif-i Umumiye, İstanbul: Matbaa-i Amire, 1319.
4. Salname-i Nezaret-i Maarif-i Umumiye, İstanbul: Asır Matbaası, 1321.
5. Salname-i Vilayet-i Aydın, Aydın: İzmir Aydın Vilayeti Matbaası, 1321.
6. Akkutay, Ülker, Enderûn Mektebi, Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları, 1984.
7. Asker, Ahmet. ‘‘Savaş Yıllarında Akhisar’da Bir Ziraat Okulu: Or Yehuda’’. MCBÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 15/3 (2017), 49-68. Baltacı, Cahid, XV-XVI. Yüzyıllarda Osmanlı Medreseleri, II. Cilt, İstanbul: M.Ü İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2005.
8. Baltacı, Cahit, ‘‘Mektep’’, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 15 Mayıs 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/mektep#2-osmanlilarda-mektep.

9. Bilgin, Nuray. ‘‘Osmanlı Devleti’nde Mekteb-i Harbiye’’. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 3/5 (2021), 133-154.
10. Çetin, Atillâ. ‘‘Sicill-i Ahvâl Defterleri ve Dosyaları Hakkında Bir Araştırma’’. Vakıflar Dergisi 29 (2005), 87-104.
11. Ergin, Osman, Türkiye Maarif Tarihi, I-II. Cilt, İstanbul: Eser Matbaası, 1977.
12. Findley, Carter V. , Osmanlı Devletinde Bürokratik Reform Bâbıâli (1789-1922). çev. Latif Boyacı-İzzet Akyol, İstanbul: İz Yayıncılık, 1994.
13. Gökmen, Ertan, ‘‘II. Abdülhamid Döneminde İptidai Mekteplerinin Yaygınlaştırılması: Manisa Köyleri Örneği (1893-1896)’’. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 20 (2022), 77-98.
14. Gökmen, Ertan, ‘‘Aydın Vilayeti İdâdî Mektepleri’’. Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 23 (2008), 101-128.
15. Gülmez, Abdurrahman, ‘‘Osmanlı Devleti’nde İdadiler’’. Uluslararası Alan Eğitimi Araştırmaları Dergisi 2/2 (2021), 106-131.
16. İnci, İbrahim, Özdemir, Burcu, ‘‘XIX. Yüzyıl Sonlarında Osmanlı İmparatorluğu’nda İlköğretimle İlgili Gelişmelerin Manisa’ya Yansımaları’’. Mecmua 11 (2021), 258-273.
17. İpşirli, Mehmet, ‘‘Medrese’’, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 15 Mayıs 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/medrese#2-osmanli-donemi.
18. Koçer, Hasan Ali, Türkiye’de Modern Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi (1773-1923), İstanbul: Millî Eğitim Basımevi, 1974.
19. Kodaman, Bayram, Abdülhamid Devri Eğitim Sistemi, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1991.
20. Kılıç, Musa, ‘‘Sicill-i Ahvâl Kayıtlarına Göre II. Abdülhamid Dönemi Osmanlı Bürokrasisinde Yahudi Memurlar’’, Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 31 (2012), 129-156.
21. Kolektif, Başbakanlık Osmanlı Arşivi Rehberi, İstanbul: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, İstanbul, 2010.
22. ‘‘Manisa’’, Yurt Ansiklopedisi. 8 /5514-5639. İstanbul: Anadolu Yayıncılık A.Ş, 1982-1983.
23. Memioğlu, A. Zeki, ‘‘İmparatorluktan Cumhuriyete İlk Öğretimimiz’’. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 10/23 (2003), 241-252.
24. Öztürk, Cemil, ‘‘Dârülmuallimîn’’, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 15 Mayıs 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/darulmuallimin.
25. Öztürk, Cemil, ‘‘Rüşdiye’’, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 15 Mayıs 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/rusdiye.
26. Sarı, Nil, ‘‘Mekteb-i Tıbbiyye’’, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 15 Mayıs 20225. https://islamansiklopedisi.org.tr/mekteb-i-tibbiyye.
27. Sarıyıldız, Gülden, ‘‘Sicill-i Ahvâl Defterleri’’, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 15 Mayıs 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/sicill-i-ahval-defterleri.
28. Şişman, Adnan, ‘‘Galatasaray Mekteb-i Sultânîsi’’, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 15 Mayıs 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/galatasaray-mekteb-i-sultanisi.
29. Tekeli, İlhan, İlkin, Selim, Osmanlı İmparatorluğu’nda Eğitim ve Bilgi Üretim Sisteminin Oluşumu ve Dönüşümü, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1993.
30. Uluçay, Çağatay, ‘‘Manisa’’, İslâm Ansiklopedisi. 7/290-294, İstanbul: Millî Eğitim Basımevi, 1970.
31. Unat, Ekrem Kadri ve Samastı, Mustafa, ‘‘Mekteb-i Tıbbiye-i Mülkiye’’, I. Türk Tıp Tarihi Kongresi: Kongreye Sunulan Bildiriler, 113-126. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1992.
32. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Osmanlı Devletinin İlmiye Teşkilâtı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2014.
33. Vurgun, Ahmet, ‘‘19. Yüzyıl Türkiye’sinde Eğitimde Modernleşme Atağı: II. Mahmud ve Tanzimat Döneminde Eğitime Bakış’’, 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum 13/37 (2024), 185-208.
34. Devellioğlu, Ferit, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları, 29. Basım, 2009.
35. Pakalın, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, 2 Cilt, İstanbul: Millî Eğitim Basımevi, 1983.