YAHYÂ B. ABDULLÂH’IN KASÎDE-İ BÜRDE ŞERHİ: TERCÜMETÜ’L-ESRÂR FÎ MEDHİ SEYYİDİ’L-EBRÂR

İslam toplumlarının edebiyatlarında Hz. Peygamber etrafında şekillenen çeşlitli edebi türler ortaya çıkmıştır. Bu türler içinde şairlerin en fazla rağbet gösterdiği türlerden biri na’ttır. Bu türün de en meşhur örneklerinden biri Kasîde-i Bürde’dir. Edebiyat tarihinde Ka’b b. Züheyr ve Bûsîrî’ye ait olan iki farklı Kasîde-i Bürde manzumesi vardır. Bunlardan ilki Ka’b b. Züheyr’in doğrudan Hz. Peygamber’e okuduğu Bânet Su’âd adıyla da bilinen manzume, diğeri ise Bûsîrî’nin yakalandığı felç hastalığından kurtulmasına vesile olan ve el-Kevâkibü’d-Dürriye fî Medhi Hayri’l-Berriye olarak adlandırılan manzumedir. Her iki kaside de hırka hadisesinden dolayı Kasîde-i Bürde adıyla meşhur olmuştur. Bu manzumeler üzerine diğer İslam toplumlarının edebiyatlarında olduğu gibi Türk edebiyatında da çeşitli tercüme, tahmis ve şerh çalışmaları yapılmıştır. Busîrî’nin Kasîde-i Bürde’sine Le’âlî, Sa’dullâh Halvetî, Bosnevî, Mekkî gibi birçok şârih şerh yapmışlardır. Bu çalışmanın konusu Bûsîrî’nin Kasîde-i Bürde’sine yapılan şerhlerden biri olan Yahyâ b. Abdullâh’ın Tercümetü’l-Esrâr fî Medhi Seyyidi’l-Ebrâr isimli şerhidir. 17. yüzyıl, I. Ahmed döneminde yazılan şerhin elimizde üç nüshası mevcuttur. Bunlardan birincisi Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Yazma Bağışlar 5515’te, ikincisi Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Çelebi Abdullah 308’de, üçüncüsü ise Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi, Burdur İl Halk Kütüphanesi 15 Hk 1107’de kayıtlıdır. Çalışmada şârihin şerh metodu, eserin nüsha tavsifi, yazılış yılı ve yazılış sebebi ile ilgili değerlendirmeler yapılmıştır. Ayrıca metinden hareketle şârihin hayatı ve eserleri hakkında bilgiler de verilmiştir.

In the literatures of Islamic societies, various literary genres shaped around the Prophet emerged. One of the most frequently written genres by poets is “na’t” which means praise of the Prophet . Qasîda al-Burdah is the most beautiful and famous example of this genre. In literature history, there are two different Kasîde-i Bürde verses belonging to Ka’b b. Züheyr and Bûsîrî. Two famous Arabic verses are Banet Su’âd, recited directly to the Prophet by Ka’b b. Zuhayr, and al-Kawâqibü’d-Durriyyah fî Medhi Hayri’l-Barriyyah, which aided Bûsîrî’s recovery from paralysis. These odes are collectively known as Qasîda al-Burdah due to the incident of the cardigan. Turkish literature contains numerous translations, tahmis (complete to five verses) and commentaries on these verses, as is common in Islamic societies. Several commentators, for instance Ankaravî, Le’âlî, Sa’dullâh Halvetî, Bosnevî and Mekkî have provided commentary on Bûsîrî’s Qasîda al-Burdah. This study focuses on Yahyâ b. Abdullâh’s commentary titled Tercümetü’l-Esrâr fî Medhi Sayyidi’l-Ebrār, which is one of the commentaries on Bûsîrî’s Qasîda al-Burdah. Written during the reign of Ahmed I in the 17th century, three copies of the commentary are available at Süleymaniye Manuscript Library Manuscript Donations 5515, Süleymaniye Manuscript Library Çelebi Abdullah 308, and Konya Regional Manuscript Library, Burdur Provincial Public Library 15 Hk 1107. Based on the data obtained from the study, important information about Yahyā b. Abdullâh's life and works has been obtained. Additionally, the commentator’s commentary method, copy description, year of writing, and reason for writing were evaluated.