ÂLEMİN VE ÂDEMİN DÖRT ANA UNSURU: GARÎB-NÂME’DE “ANÂSIR-I ERBAA”

One of the protectors of Turkish language and one of the founders of classical Turkish literature, the original expression of Âsık Pasha's wisdom called Garîb-nâme, the original expression of wisdom to the world, is the original sample of wisdom to truth. Because of its simplicity and success in using Sufi symbols and images, Âsık Pasha is one of the first poets to be considered when evaluating the symbols of classical Turkish literature. The human being who does not separate his existence from the existence of nature, who calls for all kinds of needs in nature, tried to answer the questions of his origins around the four elements. “Water, fire, soil, air” is four elements called the “anâsır-ı erbaa”, besides the mythological elements, is one of the basic images of classical Turkish literature. In the first part of this study; the reflections of the four elements of the body, expressed as “anâsır-ı erbaa, çehar anâsır” were evaluated in the Garîbnâme. In the second part of this study, it was emphasized that the land, water, fire and winds were used separately in Garîb-nâme.

Türk dilinin hamilerinden ve klasik Türk edebiyatının banilerinden Âşık Paşa’nın Garîb-nâme adlı mesnevisi, kâinata hikmetle bakmanın öz bir ifadesi, hikmetten hakikate ermenin özgün bir numunesidir. Tasavvufi remizleri, imgeleri kullanmadaki sadeliği ve başarısı dolayısıyla Âşık Paşa, klasik Türk edebiyatının mazmunlarını değerlendirirken ilk müracaat edilmesi gereken şairlerden biridir. Kendi varlığını tabiatın varlığından ayırmayan, her türlü ihtiyacının karşılığını doğada arayan insanoğlu, öze ve cevhere dair soruları “dört element” etrafında cevaplamaya çalışmıştır. “Su, ateş, toprak, hava” unsurlarını tanımlayan anâsır-ı erbaa, düşünce tarihi boyunca üzerinde durulan, tartışılan, ontolojik bir mesele olmakla birlikte klasik Türk edebiyatının da temel mazmunlarındandır. Bu çalışmanın birinci bölümünde, “anâsır-ı erbaa, çehâr-anâsır” gibi tamlamalarla ifade edilen, âlemin ve âdemin temelini oluşturduğu düşünülen dört elementin Garîb-nâme’deki yansımaları; ikinci bölümünde ise toprak, su, ateş ve yelin Garîb-nâme’de müstakil olarak işlendiği beyitler üzerinde durulmuştur.