Research Article
BibTex RIS Cite

YAZMA ESERLERDE KONU EDİLEN İBLİSİN “KÖTÜLÜK KAHRAMANI” OLUŞU BAKIMINDAN İNCELENMESİ

Year 2022, Volume: 5 Issue: 1, 56 - 82, 27.04.2022

Abstract

Kötülük, insanoğlu açısından iyilikten daha çok dikkat çekmekte ve unutulmamaktadır. Kötülük kahramanı olarak her toplumun kendi algısına göre çizdiği bir tipi vardır. Bu bağlamda kötülüğün başkahramanı ve şeytanların lideri olan iblis, dikkat edilmesi gereken önemli bir varlıktır. Türk-İslam kültüründe iblis hakkında somutlaştırılmış/nesneleşmiş bilgiler mevcuttur. Yazma eserlerde çok kez ele alınan iblis nasihatleri de bu doğrultuda değerlendirilmelidir.
Çalışmanın amacı, ele alınan yazma eserlerden hareketle kötülük kahramanı şeytanın tipolojisini belirlemek ve Türk-İslam tasavvurundaki tasarımlarına katkıda bulunmaktır. İblis hakkında yazılmış; Millî Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu, Kütahya Vahidpaşa İl Halk Kütüphanesi ve Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi’nde bulunan dört adet mensur
yazma eser okunmuştur. Çalışmada, Freud tarafından ortaya atılan ve Melanie Klein
tarafından kurulan, “Nesne İlişkileri Kuramı” kapsamında Türk-İslam tasavvurunda şeytan


algısı ele alınmıştır. Kötülük ve teodise kavramlarının yanında; kötülük ve şeytan kavramlarının ele alınması ile konunun zengin malzemeyi ihtiva ettiği görülmüştür. Yazma eserler arasında, varak sayısı bakımından en hacimli olan, müstensihi ve istinsah tarihi belirtilen, Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi’ndeki yazma eserin çeviri yazılı metni çalışmanın sonunda verilmiştir.
Halkın birtakım dinî bilgilere ulaşması amacıyla başta ilmihal kitapları olmak üzere; dinî hikâyeler, kıssalar vb. gibi manzum-mensur yazılmış ve telif, tercüme, adaptasyon yoluyla kazandırılmış metinler bulunmaktadır. Bunlar aynı zamanda Türk toplumunun karakterinden izler taşımaktadır. Çalışmanın sonunda çeviri yazı alfabesiyle verilmiş, dinî bilgilerin yer aldığı metin sayesinde de soyut dinî kavramların somutlaştırılarak nasıl bir sosyo-kültürel zemine oturtulduğu gösterilmeye çalışılmıştır.

Thanks

Çalışmada ele alınan dört adet yazma eser için; Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu’ndan, Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi’nden ve Kütahya Vahidpaşa İl Halk Kütüphanesi’nden verilen dijital görsellerden faydalanılmıştır.

References

  • AÇA, Mehmet (2009). “Ergenlik: Cennete İkinci Bir Veda mı?”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, C. 2, S. 3-4, s.s. 367-381.
  • AKAR, Metin (1985). “Yûsuf-ı Meddah’ın Dāstān-ı İblis’inin Kaynağı”. Beşinci Milletler Arası Türkoloji Kongresi (İstanbul, 23-28 Eylül 1985): Tebliğler II. Türk Edebiyatı, I, s.s. 1-7.
  • - (2014). “Mevlevî Şair Dervîş Niyâzî’nin Bir Mesnevisi: Resûl-i Ekrem Salla’llâhu ‘Aleyhi Ve’-Sellem İblis ‘Aleyhi’l-La’neye Su’âl İtdügin Bildürür”. VIII Milletlerarası Türkoloji Kongresi (İstanbul, 30 Eylül-04 Ekim 2013) Bildiri Kitabı III, s.s. 1-18.
  • ÇAĞBAYIR, Yaşar (2007). Türkçe Sözlük. C. 3, Ötüken Neşriyat.
  • ÇELEBİOĞLU, Âmil (1999). Türk Edebiyatı’nda Mesnevi (XV. yy.’a kadar). Kitabevi Yayınları.
  • ERTAYLAN, İsmail Hikmet (1946). “Yûsufî-i Meddâh, Yeni iki Varaka ve Gülşah nüshası-Hamûşnâme-i Dasitani İblis-i Aleyhillâ’ne ve Maktel-i Hüseyn”. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, C.I, S.2, ss. 105-120 (Dâsitân-ı İblis-i Aleyhilla’ne bölümü: s.s. 113-117).
  • HAYTA, Akif (2010). Nesne İlişkileri Kuramı ve Tanrı Tasavvuru Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme. Değerler Eğitimi Dergisi, C. 8, s.s. 39-79.
  • KARTOPU, Saffet; ÖZBOLAT, Abdullah (2014). “Şathiyelerde Tanrı Algısı: Tipolojik Bir Yaklaşım”. Turkish Studies, Volume 9/5, s.s. 1299-1318.
  • KELPETİN, Hatice (2000). “İlmihal” maddesi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 22, s.s. 139-141.
  • KORKMAZ, Esat (2006). Ansiklopedik Şeytan Tasarımı Terimleri Sözlüğü. Anahtar Kitaplar Yayınevi.
  • KUTLU, Şemseddin (1988). Dertli. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  • Muhyiddin ibn Arabî (2008). Şeytanın Hileleri. (Tercüme eden: Hüseyin Okur). Sistem Matbaacılık.
  • ÖZTÜRK, Yaşar Nuri (2002). Kur’an Açısından Şeytancılık (Satanizm ve Ötekiler). Yeni Boyut Yayınları.
  • UYANIKER, Nursel (2018/2). “Selamlaşma Bağlamında Üsküdar/Selami Ali Efendi Menkıbesinin Göstergebilim Açısından İncelenmesi”. Folklor/Edebiyat Dergisi, C.24, S.94, s.s. 73-85.
  • YARAN, Cafer Sadık (1997). Kötülük ve Teodise Batı ve İslam Din Felsefesinde “Kötülük Problemi” ve Teistik Çözümler. Vadi Yayınları.
  • URL-1: https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/%C4%B0sr%C3%A2-suresi/2093/64-ayet-tefsiri
Year 2022, Volume: 5 Issue: 1, 56 - 82, 27.04.2022

Abstract

References

  • AÇA, Mehmet (2009). “Ergenlik: Cennete İkinci Bir Veda mı?”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, C. 2, S. 3-4, s.s. 367-381.
  • AKAR, Metin (1985). “Yûsuf-ı Meddah’ın Dāstān-ı İblis’inin Kaynağı”. Beşinci Milletler Arası Türkoloji Kongresi (İstanbul, 23-28 Eylül 1985): Tebliğler II. Türk Edebiyatı, I, s.s. 1-7.
  • - (2014). “Mevlevî Şair Dervîş Niyâzî’nin Bir Mesnevisi: Resûl-i Ekrem Salla’llâhu ‘Aleyhi Ve’-Sellem İblis ‘Aleyhi’l-La’neye Su’âl İtdügin Bildürür”. VIII Milletlerarası Türkoloji Kongresi (İstanbul, 30 Eylül-04 Ekim 2013) Bildiri Kitabı III, s.s. 1-18.
  • ÇAĞBAYIR, Yaşar (2007). Türkçe Sözlük. C. 3, Ötüken Neşriyat.
  • ÇELEBİOĞLU, Âmil (1999). Türk Edebiyatı’nda Mesnevi (XV. yy.’a kadar). Kitabevi Yayınları.
  • ERTAYLAN, İsmail Hikmet (1946). “Yûsufî-i Meddâh, Yeni iki Varaka ve Gülşah nüshası-Hamûşnâme-i Dasitani İblis-i Aleyhillâ’ne ve Maktel-i Hüseyn”. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, C.I, S.2, ss. 105-120 (Dâsitân-ı İblis-i Aleyhilla’ne bölümü: s.s. 113-117).
  • HAYTA, Akif (2010). Nesne İlişkileri Kuramı ve Tanrı Tasavvuru Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme. Değerler Eğitimi Dergisi, C. 8, s.s. 39-79.
  • KARTOPU, Saffet; ÖZBOLAT, Abdullah (2014). “Şathiyelerde Tanrı Algısı: Tipolojik Bir Yaklaşım”. Turkish Studies, Volume 9/5, s.s. 1299-1318.
  • KELPETİN, Hatice (2000). “İlmihal” maddesi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 22, s.s. 139-141.
  • KORKMAZ, Esat (2006). Ansiklopedik Şeytan Tasarımı Terimleri Sözlüğü. Anahtar Kitaplar Yayınevi.
  • KUTLU, Şemseddin (1988). Dertli. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  • Muhyiddin ibn Arabî (2008). Şeytanın Hileleri. (Tercüme eden: Hüseyin Okur). Sistem Matbaacılık.
  • ÖZTÜRK, Yaşar Nuri (2002). Kur’an Açısından Şeytancılık (Satanizm ve Ötekiler). Yeni Boyut Yayınları.
  • UYANIKER, Nursel (2018/2). “Selamlaşma Bağlamında Üsküdar/Selami Ali Efendi Menkıbesinin Göstergebilim Açısından İncelenmesi”. Folklor/Edebiyat Dergisi, C.24, S.94, s.s. 73-85.
  • YARAN, Cafer Sadık (1997). Kötülük ve Teodise Batı ve İslam Din Felsefesinde “Kötülük Problemi” ve Teistik Çözümler. Vadi Yayınları.
  • URL-1: https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/%C4%B0sr%C3%A2-suresi/2093/64-ayet-tefsiri
There are 16 citations in total.

Details

Primary Language Turkish
Journal Section MAKALELER
Authors

Nursel Uyanıker 0000-0002-7204-7145

Publication Date April 27, 2022
Published in Issue Year 2022 Volume: 5 Issue: 1

Cite

MLA Uyanıker, Nursel. “YAZMA ESERLERDE KONU EDİLEN İBLİSİN ‘KÖTÜLÜK KAHRAMANI’ OLUŞU BAKIMINDAN İNCELENMESİ”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches], vol. 5, no. 1, 2022, pp. 56-82.

   TARANDIĞIMIZ İNDEXLER  

Görüntünün olası içeriği: yazılogo.png

DRJI.pngici2.pnglogo.png        CenterLogo.png       ESJIndex_logo.png        Ust_bar_tur1a.jpg scholar_logo_64dp.png                       logo-large-explore.png                           logo.png 


