Ortaokul Öğrencilerinin Program Dışı Spor Faaliyetlerine Katılımı Bağlamında Ebeveyn Tutumlarının İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin program dışı spor faaliyetlerine katılımı bağlamında ebeveynlerin bu faaliyetlere yönelik tutum düzeylerini belirlemek ve söz konusu tutumların çeşitli demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. Çalışma nicel araştırma yaklaşımıyla, genel tarama modelinde yürütülmüştür. Çalışmada 2025-2026 eğitim-öğretim yılında Türkiye’nin farklı illerinde ortaokul düzeyinde çocuğu bulunan 424 ebeveynden veri toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak Yılmaz ve Güven (2015) tarafından geliştirilen Ders Dışı Sportif Etkinliklere Yönelik Ebeveyn Tutum Ölçeği (DDSEYETÖ) kullanılmıştır. Bulgular, ebeveynlerin program dışı spor faaliyetlerine yönelik tutumlarının ölçek geneli ve alt boyutlarda “çok yüksek” düzeyde olduğunu göstermiştir. Ebeveyn cinsiyeti, ebeveyn yaşı, spor yapma durumu ve çocuğun cinsiyeti değişkenlerinde farklılaşma sınırlı düzeyde kalmıştır. Ancak ebeveyn eğitim düzeyi ve algılanan gelir düzeyinin tutum puanlarını anlamlı biçimde farklılaştırdığı, yüksek eğitim ve yüksek gelir grubunda ortaokul öğrencilerinin program dışı spor faaliyetlerine katılımına yönelik tutumların daha güçlü seyrettiği belirlenmiştir. Sonuçlar, okul temelli program dışı spor etkinliklerinin planlanmasında ailelerin sosyoekonomik özelliklerinin gözetilmesi ve dezavantajları azaltacak destek mekanizmalarının geliştirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ebeveyn tutumları
• Erkenergenlik
• Ortaokul öğrencileri
• Program dışı spor faaliyetleri

Etik Beyan

Etik Beyan “Ortaokul Öğrencilerinin Program Dışı Spor Faaliyetlerine Katılımı Bağlamında Ebeveyn Tutumlarının İncelenmesi” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Gerekli olan etik kurul izinleri, Kafkas Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’nun 12.02.2026 tarih ve 95-13 nolu kararı ile alınmıştır.

An Examination of Parental Attitudes in the Context of Middle School Students’ Participation in Extracurricular Sports Activities

Öz

The aim of this study is to determine parents’ attitudes toward extracurricular sports activities in the context of middle school students’ participation and to examine whether these attitudes differ according to various demographic variables. The study was conducted within a quantitative research approach using a general survey design. Data were collected from 424 parents who had a child at the middle school level in different provinces of Türkiye during the 2025–2026 academic year. The data collection instrument was the Parental Attitude Scale Toward Extracurricular Sports Activities (PASTESA) developed by Yılmaz and Güven (2015). The findings showed that parents’ attitudes toward extracurricular sports activities were at a “very high” level both for the overall scale and its subdimensions. Differences across the variables of parent gender, parent age, parents’ sport participation status, and the child’s gender remained limited. However, parents’ educational level and perceived income level significantly differentiated attitude scores, indicating that attitudes toward middle school students’ participation in extracurricular sports activities were stronger in the higher education and higher income groups. The results suggest that, when planning school-based extracurricular sports programs, families’ socioeconomic characteristics should be taken into account and support mechanisms should be developed to reduce disadvantages.

Anahtar Kelimeler

• Parental attitudes
• Early adolescence
• Middle school students
• Extracurricular sports activities

Etik Beyan

In the writing process of the study titled “Examination of Parental Attitudes in the Context of Middle School Students’ Participation in Extracurricular Sports Activities,” scientific principles, ethical standards, and citation rules were strictly followed; no falsification or manipulation was made on the collected data, and this study has not been submitted to any other academic publication for evaluation. The required ethical approval was obtained from the Scientific Research and Publication Ethics Committee of Kafkas University Social and Human Sciences, with the decision dated February 12, 2026, and numbered 95-13.

Kaynakça

1. Anderson, J. C., Funk, J. B., Elliott, R., & Smith, P. H. (2003). Parental support and pressure and children’s extracurricular activities: Relationships with amount of involvement and affective experience of participation. Journal of Applied Developmental Psychology, 24(2), 241-257. https://doi.org/10.1016/S0193-3973(03)00046-7
2. Ayyıldız, E., Yüksel, Ü., Canlı, U., Taşkın, C., & Sunay, H. (2021). Ebeveynlerin ders dışı sportif etkinliklere yönelik tutumlarının incelenmesi: Tekirdağ ili örneği. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(1), 51-64.
3. Baker, D. P. (2008). Extracurricular activity participation and academic achievement in middle school students. Education Research International, 2008, 1-12. https://doi.org/10.1155/2008/306719
4. Bertelloni, S., Ruggeri, S., & Baroncelli, G. I. (2006). Effects of sports training in adolescence on growth, puberty and bone health. Gynecological Endocrinology, 22(11), 605-612. https://doi.org/10.1080/09513590601005730
5. Beets, M. W., Cardinal, B. J., & Alderman, B. L. (2010). Parental social support and the physical activity-related behaviours of youth: A review. Health Education & Behavior, 37(5), 621-644. https://doi.org/10.1177/1090198110363884
6. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri (25. Baskı). Pegem Akademi.
7. Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques (3rd ed.). John Wiley & Sons.
8. Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297-334. https://doi.org/10.1007/BF02310555

9. Darling, N., Caldwell, L. L., & Smith, R. (2005). Participation in extracurricular activities and adolescent adjustment: Cross-sectional and longitudinal findings. Journal of Youth and Adolescence, 34(5), 493-505. https://doi.org/10.1007/s10964-005-7266-8
10. Dokuzoğlu, G. (2018). Ortaokul öğrencilerinin ders dışı sportif etkinliklere katılımlarına yönelik ebeveyn tutumlarının bazı demografik özelliklere göre incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
11. Durmuş, D. (2020). Ebeveynlerin ders dışı sportif etkinliklere olan bakış açılarının belirlenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
12. Eccles, J. S., & Barber, B. L. (1999). Student council, volunteering, basketball, or marching band: What kind of extracurricular involvement matters? Journal of Adolescent Research, 14(1), 10-43. https://doi.org/10.1177/0743558499141003
13. Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. W. W. Norton & Company.
14. Ergül, O. K., Alp, H., & Çamlıyer, H. (2018). Ders dışı etkinlikler kapsamında uygulanan fiziksel aktivite programının ilköğretim öğrencilerinin yaşam kalitesi üzerindeki etkileri. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 3(2), 208-222. https://doi.org/10.25307/jssr.424595
15. Görün, L., Alper, R., & Yılmaz, B. (2023). Ebeveynlerin ders dışı sportif etkinliklere yönelik tutumlarının incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 8(3), 192-204. https://doi.org/10.31680/gaunjss.1287531
16. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate Data Analysis (7th ed.). Prentice Hall.
17. Hooper, D., Coughlan, J., & Mullen, M. R. (2008). Structural equation modelling: Guidelines for determining model fit. Electronic Journal of Business Research Methods, 6(1), 53-60.
18. Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1-55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
19. Huebner, A. J., & Mancini, J. A. (2003). Shaping structured out-of-school time use among youth: The effects of self, family, and friend systems. Journal of Youth and Adolescence, 32(6), 453-463. https://doi.org/10.1023/A:1025990419215
20. İlhan, M., & Çetin, B. (2014). LISREL ve AMOS programları kullanılarak gerçekleştirilen yapısal eşitlik modeli (yem) analizlerine ilişkin sonuçların karşılaştırılması. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 5(2), 26-42.
21. Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (30. Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
22. Karahasan, İ., & Müftüler, M. (2023). Rekreasyonel egzersizlere katılan çocukların egzersiz motivasyonu ile ebeveynlerin ders dışı sportif etkinliklere yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Sportive, 6(2), 84-100. https://doi.org/10.53025/sportive.1310401
23. Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guilford Press.
24. Kotan, Ç., Hergüner, G., & Yaman, Ç. (2009). İlköğretim okullarında okuyan sporcu öğrencilerin spor yapmalarında okul ve aile faktörünün etkisi. Niğde Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 3(1), 49-58.
25. Köse, E. (2013). Eğitim kurumlarında gerçekleştirilen ders dışı etkinliklerin sınıflanmasına yönelik bir öneri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 2(2), 336-353. https://doi.org/10.7884/teke.151
26. Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607-610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
27. Marsh, H. W., & Kleitman, S. (2002). Extracurricular school activities: The good, the bad, and the nonlinear. Harvard Educational Review, 72(4), 464-514. https://doi.org/10.17763/haer.72.4.051342703263780
28. Masiá, J. R., Plaza, D. M., González, V. H., Deltell, C. J., & Rodríguez, J. C. (2013). Parental attitudes towards extracurricular physical and sports activity in school-age children. Journal of Human Sport and Exercise, 8(3), 861-876. https://doi.org/10.4100/jhse.2013.83.12
29. Mensah, F. K., Bayer, J. K., Wake, M., Carlin, J. B., Allen, N. B., & Patton, G. C. (2013). Early puberty and childhood social and behavioral adjustment. Journal of Adolescent Health, 53(1), 118-124. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2012.12.018
30. Miller, K., Melnick, M., Barnes, G., Farrell, M., & Sabo, D. (2005). Untangling the links among athletic participation, gender, race, and adolescent academic outcomes. Sociology of Sport Journal, 22(2), 178-193. https://doi.org/10.1123/ssj.22.2.178
31. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Beden eğitimi ve spor dersi öğretim programı (Ortaokul ve ortaöğretim). https://ikhal.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/34/14/300422/dosyalar/2020_05/22134312_2018120203530835Beden_Egitimi_ve_Spor_Dersi_Ogretim_ProgramY_ORTOGRT_20.01.2018.pdf
32. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). E-Okul sosyal etkinlik modülü uygulama kılavuzu. https://cat.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_04/04141356_eOkul_Sosyal_Etkinlik_ModYlY_Klavuzu.pdf
33. Özçelikci, E. (2021). Erken ergenlik döneminde öğrencilerin beden eğitimi ve spor dersine katılmada öğretmenden beklentileri ile okul dirençlerinin incelenmesi. Sportive, 4(2), 77-87. https://doi.org/10.53025/sportive.949806
34. Özdamar, K. (2013). Paket programlar ile istatistiksel veri analizi (9. Baskı). Nisan Kitabevi.
35. Öztürk Pak, E. (2025). Ebeveyn stilleri ile ebeveynin ders dışı sportif etkinliklere karşı tutumu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Spor ve Rekreasyon Araştırmaları Dergisi, 7(2), 1-20. https://doi.org/10.52272/srad.1700519
36. Peqini, E., & Misja, B. (2025). Parental sports experience and children's participation in after-school sports activities. Sustainability and Sports Science Journal, 3(3), 184-190. https://doi.org/10.55860/XZWH1183
37. Sallis, J. F., Prochaska, J. J., & Taylor, W. C. (2000). A review of correlates of physical activity of children and adolescents. Medicine & Science in Sports & Exercise, 32(5), 963-975. https://doi.org/10.1097/00005768-200005000-00014
38. Sarı, M. (2012). Ortaöğretim öğrencilerinin ders dışı etkinliklere katılımının incelenmesi. Kuramsal Eğitim Bilim Dergisi, 5(1), 72-89.
39. Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Tests of significance and descriptive goodness-of-fit measures. Methods of Psychological Research Online, 8(2), 23-74.
40. Shi, J., Liu, Y., & Chen, X. (2024). A study of parents’ attitudes toward their children’s participation in extracurricular sports activities. International Journal of Physical Activity and Health, 3(3), 1-3. https://scholarworks.boisestate.edu/ijpah/vol3/iss3/87
41. Shumow, L., & Miller, J. D. (2001). Parents’ at-home and at-school academic involvement with young adolescents. The Journal of Early Adolescence, 21(1), 68-91. https://doi.org/10.1177/0272431601021001004
42. Sopa, I. S., & Pomohaci, M. (2014). Study regarding the impact of sports competitions on students' socialization. European Scientific Journal, 10(26), 56-64. https://doi.org/10.13140/RG.2.1.1971.9767
43. Sopa, I. S. (2014). The socializing roles of motor activities at primary school level. Bulletin of the Transilvania University of Braşov, 7(56), 43-51.
44. Steinberg, L., & Morris, A. S. (2001). Adolescent development. Annual Review of Psychology, 52(1), 83-110.
45. Tandon, P., Grow, H. M., Couch, S., Glanz, K., Sallis, J. F., Frank, L. D., & Saelens, B. E. (2014). Physical and social home environment in relation to children's overall and home-based physical activity and sedentary time. Preventive Medicine, 66, 39-44. https://doi.org/10.1016/j.ypmed.2014.05.019
46. Telama, R., Yang, X., Viikari, J., Välimäki, I., Wanne, O., & Raitakari, O. (2005). Physical activity from childhood to adulthood: a 21-year tracking study. American Journal of Preventive Medicine, 28(3), 267-273. https://doi.org/10.1016/j.amepre.2004.12.003
47. Thompson, L. J., Clark, G., Walker, M., & Whyatt, J. D. (2013). ‘It’s just like an extra string to your bow’: Exploring higher education students’ perceptions and experiences of extracurricular activity and employability. Active Learning in Higher Education, 14(2), 135-147. https://doi.org/10.1177/1469787413481129
48. Trost, S. G., & Loprinzi, P. D. (2011). Parental influences on physical activity behavior in children and adolescents: A brief review. American Journal of Lifestyle Medicine, 5(2), 171-181. https://doi.org/10.1177/1559827610387236
49. Vega-Díaz, M., González-García, H., & de Labra, C. (2023). Influence of parental involvement and parenting styles in children’s active lifestyle: A systematic review. PeerJ, 11, e16668. https://doi.org/10.7717/peerj.16668
50. Veronesi, M. C., & Gunderman, R. B. (2012). Perspective: The potential of student organizations for developing leadership One school’s experience. Academic Medicine, 87(2), 226–229. https://doi.org/10.1097/ACM.0b013e31823a8c3c
51. Wing, E. K., Bélanger, M., & Brunet, J. (2016). Linking parental influences and youth participation in physical activity in- and out-of-school: The mediating role of self-efficacy and enjoyment. American Journal of Health Behavior, 40(1), 31-37. https://doi.org/10.5993/AJHB.40.1.4
52. Yao, C. A., & Rhodes, R. E. (2015). Parental correlates in child and adolescent physical activity: A meta-analysis. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 12, 10. https://doi.org/10.1186/s12966-015-0163-y
53. Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46, 74-85.
54. Yılmaz, A. (2018). Attitudes towards physical education course and extracurricular sport activities of parents. Journal of Physical Education and Sports Science, 12(1), 48-64.
55. Yılmaz, A., & Güven, Ö. (2015). Ders dışı sportif etkinliklere yönelik ebeveyn tutum ölçeği. Niğde Spor Bilimleri Dergisi, 9(2), 244-258.
56. Yılmaz, A., & Güven, Ö. (2019). Parents’ attitude and opinions towards extracurricular sport activity. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 48(2), 1163-1201. https://doi.org/10.14812/cufej.528870
57. Zheng, H., Xiang, Z., & Yang, W. (2025). How parental involvement in youth sports impacts school adjustment: The mediating role of self-regulation. Frontiers in Public Health, 13, Article 1502345. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1502345