Kırsal Kalkınmada Güncel Pradigma Olarak Kadın Girişimciliği ve Kadın Emeği: Tarihi Eskipazar Öz-Çam Pekmezi Örneği

Öz

Bu çalışma, Karabük ili Eskipazar ilçesinde faaliyette bulunan ve yörede kadın girişimciliği ve kadın emeğinin en başarılı örneklerinden biri olarak bilinen “Tarihi Eskipazar Öz-Çam Pekmezi” işletmesinin kırsal kalkınma potansiyellerinin belirlenmesine ve kadın girişimcinin deneyimlerine dayanmaktadır. Kadın girişimcinin işletmenin kuruluş öncesinde ve sonrasındaki motivasyonuna, işletmenin mevcut durumuna, yaşanan süreçlere, başarılı örneklere, kadın emeğine, verilen desteklere ve yaşanan sorunlara dikkat çekmek amaçlanmıştır. Araştırma örnek olay incelemesi şeklinde yürütülmüş ve incelenen olguya ilişkin detaylı betimlemeler yapılmıştır. Çalışmanın birincil verileri, gözlem ve önceden hazırlanmış yarı yapılandırılmış soru formu ile kadın girişimciden yüz yüze derinlemesine mülakat tekniği ile toplanmıştır. İkincil verilerin elde edilmesi için ise doküman incelemesi yoluyla literatüre başvurulmuştur. Çalışma sonucunda kadın girişimcinin, çalışkan, hırslı, becerikli, başarılı, özgüvenli olmasının yanı sıra çalışma hayatında aktif rol üstlendiği ve kadın emeği ürününü ekonomik bir büyüme kaynağı olarak gördüğü, işletmesini daha da büyütmek istediği ve kadın kooperatifi kurarak çevresindeki birçok kadına istihdam fırsatı sunmak istediği ortaya konmuştur. Girişimcinin en fazla sorun yaşadığı konuların başında ise; işletmesini kurarken sermaye yetersizliği çektiği, faaliyetlerini gerçekleştirirken yetkililerin desteğinin olmadığı ve kapasite artırmaya yönelik proje desteğine ihtiyaç duyduğu gelmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Çam kozalağı pekmezi
• Eskipazar
• kadın emeği
• kadın girişimci
• kırsal kalkınma

Women’s Entrepreneurship and Women’s Labor as A Current Paradigm in Rural Development: The Case of Historical Eskipazar Öz-Çam Molasses

Öz

This study is based on the determination of the rural development potentials of the “Historical Eskipazar Öz-Çam Molasses” enterprise, which engages in commercial activity in the Eskipazar district of Karabük province and is known as one of the most successful examples of women’s entrepreneurship and women’s labor in the region, and the evaluation of the experiences of the woman entrepreneur. The aim of this study it was to highlight this woman entrepreneur’s motivation before and after the establishment of the business, the current state of the business, the processes involved, successful examples, women’s labor, the support provided, and the problems encountered. The research was conducted as a case study, with detailed descriptions of the case under examination. The primary data for the study were collected through observation and in-depth face-to-face interviews with the women entrepreneur using a pre-prepared semi-structured questionnaire. Secondary data were obtained by reviewing the literature through document analysis. The study revealed that this woman entrepreneur is hardworking, ambitious, skilled, successful, and confident, and that she plays an active role in her working life. They view women’s labor as a source of economic growth, want to expand their businesses, and want to establish women's cooperatives to provide employment opportunities for many women in their communities. The main issues faced by the entrepreneur include insufficient capital when establishing her business, a lack of support from authorities in carrying out her activities, and the need for project support to increase capacity.

Anahtar Kelimeler

• Pine cone molasses
• Eskipazar
• women’s labor
• women entrepreneurs
• rural development.

Kaynakça

1. Akar, M. (2022). Nevşehir ilinde yetişen Pinus nigra jf. arnold ve Thuca occidentalis L. türü ağaçlardan toplanan kozalakların antioksidan ve antibakteriyel aktiviteleri. Nevşehir Bilim ve Teknoloji Dergisi, 11(1) 11-19. DOİ: https://doi.org/10.17100/nevbiltek.1023406
2. Akarsu Kulak, M. (2023). Türkiye’de kadın girişimciliği ve AB fonlarında mali yardımlar. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
3. Akkoç, T. (2023). Avantaj ve dezavantajlarıyla kadın girişimciliği: Türkiye-İtalya karşılaştırılması. (Editörler: Çağla Demir ve Nurcan Çetiner, İçinde: İş hayatında kadın çalışanlar Türkiye-Avrupa karşılaştırmaları), Eğitim Yayınevi, 91-120.
4. Arslan, İ. K., & Toksoy, M. D. (2017). Türkiye’de kadınları girişimciliğe yönelten faktörler, karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri. İstanbul Ticaret Üniversitesi Girişimcilik Dergisi, 1(1), 123 148.
5. Avşar, G. (2017). Kadın girişimcilerin karşılaştıkları sorunların tespiti ve bu sorunların kadın girişimciler üzerinde etkilerinin incelenmesi: Adana ili örneği. Yüksek Lisans Tezi, Çağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarsus, Mersin.
6. Bakay, M. E., Müftüoğlu, M., Nalbantoğlu, A., & Çoçan, E. (2020). Kırsal kesimlerdeki kadın girişimciliği ve girişimci kadınların karşılaştıkları sorunlar üzerine nitel bir araştırma: Manisa-Demirci örneği. Journal of Yasar University, 15 (Special Issue on Business and Organization Research), 295- 306.
7. Bedük, A. (2005). Türkiye’de çalışan kadın ve kadın girişimciliği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 3(12), 106-117.
8. Bektaş, C. (2021). Girişimcilik kariyerinin tercihinde ve sürdürülmesinde kadın girişimcilerin karşılaştığı engeller ve sorunların araştırılması: Karabük Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Karabük Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Karabük.

9. Bektaş, H., Ünlü, D., Ulutürk Akman, S., Saldanlı, A., Yolaç, S., Tuna, A., Oktay Yılmaz, B., & Kiriktir, D. T. (2023). Üreten kadınların girişimcilik yolculuğu. Türkiye Halk Bankası Yayınları, İstanbul. E-ISBN: 978-605-72719-0-7.
10. Boyacıoğlu, E. Z. (2014). Kırsal turizmde kadın girişimciliği: Edirne örneği. Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Bilimler Dergisi (IJSES), 4 (2), 82-90, ISSN: 1307-1149, E-ISSN: 2146-0086, https://www.ijses.org/index.php/ijses/article/view/128
11. Bölükbaş, A. T. (2016). Kadınların güçlendirilmesine yönelik girişimcilik eğitim programlarında eğilimler, sorunlar ve olanaklar: KAGİDER örneği. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
12. Brush, C. G., de Bruin A., & Welter, F. (2009). A gender - aware framework for women’s entrepreneurship. International Journal of Gender and Entrepreneurship, 1(1), 8-24 DOİ: https://doi.org/10.1108/17566260910942318
13. Can, Y., & Karataş, A. (2007). Yerel ekonomilerde kalkınmanın itici gücü olarak kadın. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 3, 251-261.
14. Çalışır, G., & Çakmak Kılıçaslan, E. (2017). Toplumsal cinsiyet bağlamında kadın girişimcilik: TEB KOBİ TV. Aydın İktisat Fakültesi Dergisi, 2(1), 124-140.
15. Çelebi, M. (2021). Nitel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi, ISBN: 978-625-8044-16-4.
16. Çelebi, N. (1993). Kadın girişimciliğini özendirme ve destekleme konusunda politikalar. Kadını Girişimciliğe Özendirme ve Destekleme Paneli. Devlet Bakanlığı Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü, Ankara.
17. Dimelik Şenel, A., & Sevim, U. (2022). Kadın girişimciliği üzerine bir araştırma: Giresun örneği. Journal of Emerging Economies and Policy, 7(2), 171-185.
18. Durukan, L. (2021). Türkiye’de kadın girişimcilerin desteklenmesinde KOSGEB’in rolü. Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 7(1), 17 37. DOİ: https://doi.org/10.30855/gjeb.2021.7.1.002
19. Elal Muş, T., Yıldız, E. & Çetinkaya, F. (2022). Bursa Keleş yöresinin geleneksel şifa kaynağı çam kozalağı pekmezi. 5. Geleneksel Gıdalar Sempozyumu, Sayfa 116, 24-26 Kasım 2022, Bursa.
20. Eroğlu, F. Ç. (2015). Toplumsal kalkınma ve kadın girişimciliği üzerine bir araştırma. International Conference on Eurasian Economies, ss. 534-543.
21. Ertürk, Y. (1993). Girişimcilikte örgütlü dayanışma yaklaşımı: Hindistan’dan bir örnek. Kadını Girişimciliğe Özendirme ve Destekleme Paneli. Devlet Bakanlığı Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü, Ankara. ss. 43-48.
22. European Commission, (2002). Good practices in the promotion of women entrepreneurship: examples from Europe and Other OECD Countries. Vienna Austrian Institute for Small Business Research. Friedman, J., & Alonso, W. (1965). Regional Development and Planning, Cambridge.
23. GEM, (2023). GEM 2022/23 Women’s Entrepreneurship Report: Challenging Bias and Stereotypes. Global Entrepreneurship Monitor Consortium.
24. GEM, (2024). Entrepreneurial Behaviour and Attitudes, Differences Between Economies. (https://www.gemconsortium.org/data), (Erişim: 12.05.2025).
25. Güçlü, İ. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri teknik-yaklaşım-uygulama. Nika yayınevi, Gözden geçirilmiş 2. baskı, ISBN: 978-625-7653-34-3
26. Gündüz, A. Y. (2018). Kalkınmada girişimciliğin önemi ve kadın girişimciliği. 2nd International Symposium on Innovative Approaches in Scientific Studies (ISAS2018-Winter), Samsun, Turkey, Nov 30, SETSCI Conference Proceedings, 3, 544-553 Erişim: https://www.set-science.com/index.php?go=d1001a2417e2b87d5b7c53e16c5e1675&conf_id=39&paper_id=105
27. Hobbes, M. (2010). Figuring Rural Development : Concepts and Cases of Land Use, Sustainability and Integrative Indicators. Amsterdam University Press.
28. IIENSTITU, 2021. Başarılı kadın girişimcilerin 5 özelliği. İstanbul İşletme Enstitüsü, 25 Ağustos 2021. https://www.iienstitu.com/tr/blog/basarili-kadin-girisimcilerin-5-ozelligi (Erişim: 07.05.2025).
29. KAGİDER (2008). Türkiye’de toplumsal cinsiyet eşitsizliği: sorunlar, öncelikler ve çözüm önerileri. İstanbul: TÜSİAD Yayını.
30. Kahraman, U. G., Topçuoğlu, F., & Çarıkçı, I. H. (2016). KOSGEB girişimcilik desteği alan kadın girişimcilerin karşılaştıkları sorunlar: Isparta ili üzerine bir araştırma. 15. Ulusal İşletmecilik Kongresi, İstanbul Ünı̇versı̇tesı̇ , İktı̇sat Fakültesı̇ İşletme Bölümü.
31. Karaman, K., & Şahin, İ. (2021). Analar, bacılar, ablalar: Kayseri’de hamur işleri ve ev yemekleri işletmeciliği yapan kadın girişimciler. Ankara, İksad Yayınları.
32. Kaya, T., & Yeşil Çolak, M. (2025). In vitro evaluation of the antimicrobial activity of black pine (Pinus nigra) cone syrup traditionally used in the western black sea region. Turkish Journal of Clinical Research, 1(2), 108-114. DOİ: https://doi.org/10.63909/1453018
33. Kayıkçı, S. (2009). Türkiye’de kırsal alan yönetimi. SAV Sosyal Araştırmalar Vakfı Yayınları, İstanbul.
34. Kearney, B., Boyle G. E., & Walsh, J. A. (1994). EU LEADER initiative in Ireland: evaluation and recommendations. Dublin: Department of Agriculture, Agriculture House.
35. Keskin, S. (2014). Türkiye’de kadın girişimcilerin durumu. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 9(1), 72-94.
36. Kırçiçek, Ö. B., & Aytar, O. (2021). Kadın girişimciliği: motivasyon faktörleri üzerine bir araştırma. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(24), 493-515.
37. Kritikos, A. (2014). Entrepreneurs and their impact on jobs and economic growth. IZA World of Labor, 8, 1-10.
38. Kutukız, D., & Özden, C. (2018). Kadın girişimciliği ve finansal okuryazarlığın kadın girişimciler üzerindeki etkisi. OPUS International Journal of Society Researches, 8(1), 349-365.
39. McDmnott, J. K. (1960). A framework for rural development. J. F. E., Volume X, No. 8. 567-575.
40. Meyer, N., & De Jongh, J. (2018). The importance of entrepreneurship as a contributing factor to economic growth and development: the case of selected european countries. Journal of Economics and Behavioral Studies; 10(4), 287-299.
41. Moseley, M. (2003). Rural development : principles and practice. SAGE Publications Ltd.
42. Onay Özkaya, M. (2009). Kadın girişimcilere yönelik strateji geliştirmede yerel yönetimlerle işbirliği içinde olmak, mümkün mü?. Journal of Management and Economics Research, 7(11), 56-72.
43. Oyuryüz Şenel, Z. (2013). Girişimci kadınlar ve karşılaştıkları sorunların analizi: Tekirdağ ili örneği. Doktara Tezi, Namık Kemal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tekirdağ.
44. Öcal Kara, F. (2025). Türkiye’de kırsal alanda kadının güçlenmesinin önündeki engeller. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, (ISSN:2630-631X) 11(1), 216-227. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.14751580
45. Özar, Ş. (2005). GAP bölgesinde kadın girişimciliği. Ankara: GAP-GİDEM Yayınları.
46. Özhavzalı, M., & Yaprak, N. (2022). Güncel araştırmalar ile kadın girişimciliği. İKSAD Publishing House, ISBN: 978-625-6955-74-5
47. Özkul, G. (2007). Kapitalist sistemin sürükleyici aktörleri: ekonomik teoride girişimciler. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(3), 343-366.
48. Özyılmaz, A. M. (2016). Türkiye’de kadın girişimciliği ve girişimci kadınların karşılaştıkları sorunlar üzerine bir araştırma. Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Nevşehir.
49. Santos Silva, M., & Klasen, S. (2021). Gender inequality as a barrier to economic growth: a review of the theoretical literature. Review of Economics of the Household, 19, 581-614. DOI: https://doi.org/10.1007/s11150-020-09535-6
50. Soysal, A. (2010). Türkiye’de kadın girişimciler: engeller ve fırsatlar bağlamında bir değerlendirme. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 65(01), 83-114. DOI: https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002153
51. Şahin, H., & Palta, S. (2020). Türkiye’de girişimciliğin gelişimini etkileyen yapısal etmenler üzerine bir değerlendirme. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 27(3), 511-534.
52. Tan, E., Özdemir, S., Seyhun, N., & Oral, R. A. (2025). Kozalak şurubu: geleneksel bir şifa kaynağı. Kapadokya Gastronomi, Gıda ve Turizm Araştırmaları Kongresi, 37-39, Kapadokya Üniversitesi Yayınları. DOI: http://doi.org/10.35250/kun/9786259645186, URL: https://hdl.handle.net/20.500.12695/3809.
53. Tekindal, S. (2021). Nicel, nitel, karma yöntem araştırma desenleri ve istatistik tasarımı ve yürütülmesi eğitim, psikoloji ve sosyoloji alanları için. Nobel Akademi Yayıncılık Eğitim Danışmanlık Tic., Ltd., Şti. Sertifika No: 40340, 1. Basım, ISBN: 978-625-406-522-4.
54. Tolunay, A., & Akyol, A. (2009). Kalkınma ve kırsal kalkınma: temel kavramlar ve tanımlar. Turkish Journal of Forestry, 7(2), 116-127.
55. Toptaş, A. (2020). Kültür turizminin kadın girişimcilerin yaptıkları yeniliklere etkisi: Boğatepe Köyü’nün örnek vaka analizi ile incelenmesi. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(4), 3378-3391. DOI: https://www.tutad.org/index.php/tutad/article/view/363
56. Tunç, M. (2023). Kalkınmada kadın girişimciliği ve kapsayıcılık. International Journal of Social and Economic Studies, 4(1), 96-110.
57. TÜİK, (2023). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit Sistemi-Sonuclari-2022-49685 (Erişim: 13.09.2025).
58. TÜİK, (2024). İstatistiklerle Kadın, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-202353675#:~:text=TÜİK%20Kurumsal&text=Adrese%20Dayalı%20Nü fus%20Kayıt%20Sistemi,1'ini%20ise%20erkekler%20oluşturdu (Erişim: 13.09.2025).
59. Yaraş, D. (2020). Kadın girişimciliği ve TR72 bölgesinde kadın girişimci profili. Yüksek Lisans Tezi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas.
60. Yelkikalan, N. (2006). Başarılı girişimcilikte cinsiyetin rolü: kadın girişimciler. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 1(1), 45-54. (Erişim: https://hdl.handle.net/20.500.12428/972).
61. Yıldırım, İ., & Çıkmaz, E. (2016). Kadın girişimcilerin kamu kurum ve kuruluşlarından destek alma sürecinde karşılaştıkları sorunlar: Gaziantep ilinde nitel bir değerlendirme. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(47), 977-985, ISSN: 1307-9581.