TR
EN
Üretken Yapay Zekâ Çağında İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk: Medya Okuryazarlığından Algoritmik İletişim Okuryazarlığına
Abstract
Üretken yapay zekâ uygulamalarının iletişim alanında yaygınlaşması, yalnızca içerik üretim süreçlerini değil, iletişim eğitiminin amaçlarını ve toplumsal sorumluluk anlayışını da yeniden tartışmaya açmıştır. Geleneksel medya okuryazarlığı, medya içeriklerinin eleştirel biçimde çözümlenmesine odaklanırken, üretken yapay zekâ içerik üretimi, doğrulama ve dolaşıma sokulması gibi iletişim süreçlerini köklü biçimde dönüştürmektedir. Bu durum, iletişim alanında ihtiyaç duyulan bilgi, beceri ve etik yeterliklerin yeniden tanımlanmasını gerekli kılmaktadır. Her ne kadar yapay zekâ okuryazarlığına ilişkin çalışmalar son yıllarda artış göstermiş olsa da, mevcut yaklaşımlar iletişim eğitiminin gerektirdiği editoryal sorumluluk, algoritmik içerik değerlendirme, doğrulama ve toplumsal etki gibi iletişim disiplinine özgü yeterlikleri bütüncül biçimde açıklamakta sınırlı kalmaktadır.
Bu çalışma, üretken yapay zekâ çağında iletişim eğitimi ile toplumsal sorumluluk arasındaki ilişkiyi yeniden değerlendirerek Algoritmik İletişim Okuryazarlığı kavramsal çerçevesini önermektedir. Medya okuryazarlığı, dijital okuryazarlık, algoritma okuryazarlığı, yapay zekâ okuryazarlığı ve iletişim eğitimi literatürü kuramsal olarak birlikte ele alınmış; bu doğrultuda algoritmik iletişim okuryazarlığı, algoritmik içerikleri eleştirel değerlendirme, doğrulama, etik karar verme, editoryal denetim ve iletişimin toplumsal sonuçlarını gözetme yeterliklerini bütünleştiren yeni bir yaklaşım olarak kavramsallaştırılmıştır. Çalışma, medya okuryazarlığından yapay zekâ okuryazarlığına uzanan literatürü iletişim eğitimi ekseninde yeniden bütünleştirerek, üretken yapay zekâ çağında iletişim eğitiminin kuramsal sınırlarını yeniden tanımlamaktadır. Bu çerçevede, iletişim fakültelerinin müfredatlarının yeni yeterlikler doğrultusunda yeniden yapılandırılmasına yönelik kuramsal bir temel sunulmaktadır.
Keywords
References
- Amazeen, M. A. (2015). Revisiting the epistemology of fact-checking. Critical Review, 27(1), 1–22. https://doi.org/10.1080/08913811.2014.993890
- Amazeen, M. A. (2020). Journalistic interventions: The structural factors affecting the global emergence of fact-checking. Journalism, 21(1), 95–111. https:// doi.org/10.1177/1464884917730217
- Bucher, T. (2017). The algorithmic imaginary: Exploring the ordinary affects of Facebook algorithms. Information, Communication & Society, 20(1), 30–44. https://doi.org/10.1080/1369118X.2016.1154086
- Bucher, T. (2018). If...then: Algorithmic power and politics. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780190493028.001.0001
- Buckingham, D. (2003). Media education and the end of the critical consumer. Harvard Educational Review, 73(3), 309–327. https:// doi.org/10.17763/haer.73.3.c149w3g81t381p67
- Carey, J. W. (2008). Communication as culture, revised edition: Essays on media and society (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203928912
- Carolus, A., Koch, M. J., Straka, S., Latoschik, M. E., & Wienrich, C. (2023). MAILS—Meta AI literacy scale: Development and testing of an AI literacy questionnaire based on well-founded competency models and psychological change- and meta-competencies. Computers in Human Behavior: Artificial Humans, 1(2), 100014. https://doi.org/10.1016/j.chbah.2023.100014
- Çeber, B., & Karayel Bilbil, E. (2024). Yapay zekâ uygulamalarının halkla ilişkilerde ideal kullanımına yönelik bir analiz. Etkileşim, 13, 110–141. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2024.7.13.243
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Communication Studies, Communication Technology and Digital Media Studies, Media Literacy, Communication and Media Studies (Other)
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
November 2, 2026
Submission Date
July 21, 2026
Acceptance Date
October 30, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 17 Number: Türkiye’de İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk
APA
Zengin Demirbilek, E. (2026). Üretken Yapay Zekâ Çağında İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk: Medya Okuryazarlığından Algoritmik İletişim Okuryazarlığına. Global Media Journal Turkish Edition, 17(Türkiye’de İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk), 27-60. https://izlik.org/JA92SD38CX
AMA
1.Zengin Demirbilek E. Üretken Yapay Zekâ Çağında İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk: Medya Okuryazarlığından Algoritmik İletişim Okuryazarlığına. Global Media Journal Turkish Edition. 2026;17(Türkiye’de İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk):27-60. https://izlik.org/JA92SD38CX
Chicago
Zengin Demirbilek, Ezgi. 2026. “Üretken Yapay Zekâ Çağında İletişim Eğitimi Ve Toplumsal Sorumluluk: Medya Okuryazarlığından Algoritmik İletişim Okuryazarlığına”. Global Media Journal Turkish Edition 17 (Türkiye’de İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk): 27-60. https://izlik.org/JA92SD38CX.
EndNote
Zengin Demirbilek E (November 2, 2026) Üretken Yapay Zekâ Çağında İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk: Medya Okuryazarlığından Algoritmik İletişim Okuryazarlığına. Global Media Journal Turkish Edition 17 Türkiye’de İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk 27–60.
IEEE
[1]E. Zengin Demirbilek, “Üretken Yapay Zekâ Çağında İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk: Medya Okuryazarlığından Algoritmik İletişim Okuryazarlığına”, Global Media Journal Turkish Edition, vol. 17, no. Türkiye’de İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk, pp. 27–60, Nov. 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA92SD38CX
ISNAD
Zengin Demirbilek, Ezgi. “Üretken Yapay Zekâ Çağında İletişim Eğitimi Ve Toplumsal Sorumluluk: Medya Okuryazarlığından Algoritmik İletişim Okuryazarlığına”. Global Media Journal Turkish Edition 17/Türkiye’de İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk (November 2, 2026): 27-60. https://izlik.org/JA92SD38CX.
JAMA
1.Zengin Demirbilek E. Üretken Yapay Zekâ Çağında İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk: Medya Okuryazarlığından Algoritmik İletişim Okuryazarlığına. Global Media Journal Turkish Edition. 2026;17:27–60.
MLA
Zengin Demirbilek, Ezgi. “Üretken Yapay Zekâ Çağında İletişim Eğitimi Ve Toplumsal Sorumluluk: Medya Okuryazarlığından Algoritmik İletişim Okuryazarlığına”. Global Media Journal Turkish Edition, vol. 17, no. Türkiye’de İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk, Nov. 2026, pp. 27-60, https://izlik.org/JA92SD38CX.
Vancouver
1.Ezgi Zengin Demirbilek. Üretken Yapay Zekâ Çağında İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk: Medya Okuryazarlığından Algoritmik İletişim Okuryazarlığına. Global Media Journal Turkish Edition [Internet]. 2026 Nov. 2;17(Türkiye’de İletişim Eğitimi ve Toplumsal Sorumluluk):27-60. Available from: https://izlik.org/JA92SD38CX