Research Article

Türkiye’de Kişi Başına Gelir, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve Sabit Sermaye Oluşumunun CO₂ Emisyonları Üzerindeki Etkileri: 1991–2023 Dönemi İçin Zaman Serisi Analizi

Volume: 21 Number: 1 June 29, 2026
EN TR

Türkiye’de Kişi Başına Gelir, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve Sabit Sermaye Oluşumunun CO₂ Emisyonları Üzerindeki Etkileri: 1991–2023 Dönemi İçin Zaman Serisi Analizi

Abstract

Bu çalışma, Türkiye ekonomisi için 1991–2023 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak kişi başına CO₂ emisyonları ile gelir düzeyi (kişi başına gelir), doğrudan yabancı yatırımlar (FDI) ve sabit sermaye oluşumu (GCF) arasındaki uzun dönemli ilişkiyi incelemektedir. Analiz, Johansen eşbütünleşme yaklaşımı ile gerçekleştirilmiş; uzun dönem katsayıları FMOLS, DOLS ve CCR tahmincileri aracılığıyla elde edilmiştir. Bulgular, değişkenler arasında istikrarlı bir eşbütünleşme ilişkisinin varlığını göstermektedir. Gelir düzeyinin CO₂ emisyonları üzerinde güçlü ve istatistiksel olarak anlamlı pozitif bir etkisi bulunurken, FDI değişkeninin de emisyonları artırıcı yönde etkilediği tespit edilmiştir. Buna karşılık, sabit sermaye oluşumu genel olarak emisyonlar ile negatif ilişki sergilemekte, ancak bu ilişkinin anlamlılığı kullanılan yönteme göre değişmektedir. Sonuçlar, Türkiye ekonomisinde çevresel sonuçların ekonomik faaliyetlerle birlikte yatırım yapısı ve niteliğiyle de yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Politika açısından, gelir artışı ve yatırım süreçlerinin çevresel sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu hale getirilmesi önem arz etmektedir.

Keywords

References

  1. Akçay, S., & Karasoy, A. (2018). Doğrudan yabancı yatırımlar ve karbondioksit emisyonu ilişkisi: Türkiye örneği. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 73(2), 501–526.
  2. Arouri, M. E. H., Youssef, A. B., M’henni, H., & Rault, C. (2012). Energy consumption, economic growth and CO₂ emissions in Middle East and North African countries. Energy Policy, 45, 342–349.
  3. Bhattacharya, A., Oppenheim, J., & Stern, N. (2015). Driving sustainable development through better infrastructure: Key elements of a transformation program. Brookings Institution.
  4. Cole, M. A., & Elliott, R. J. R. (2005). FDI and the capital intensity of dirty sectors: A missing piece of the pollution haven puzzle. Review of Development Economics, 9(4), 530–548.
  5. Demir, O., Özdemir, D., & Yapraklı, S. (2025). Türkiye’de kirlilik sığınağı hipotezi mi yoksa kirlilik hale hipotezi mi geçerlidir? Genişletilmiş sınır testi (A-ARDL) yaklaşımı. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 15(2), 807–824.
  6. Dinda, S. (2004). Environmental Kuznets curve hypothesis: a survey. Ecological economics, 49(4), 431-455.
  7. Eskeland, G. S., & Harrison, A. E. (2003). Moving to greener pastures? Multinationals and the pollution haven hypothesis. Journal of Development Economics, 70(1), 1–23.
  8. Grossman, G. M., & Krueger, A. B. (1995). Economic growth and the environment. The Quarterly Journal of Economics, 110(2), 353–377.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Applied Macroeconometrics, Time-Series Analysis, Growth, Environmental Economy

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 29, 2026

Submission Date

July 25, 2025

Acceptance Date

May 4, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 21 Number: 1

APA
Yiğit, E. (2026). Türkiye’de Kişi Başına Gelir, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve Sabit Sermaye Oluşumunun CO₂ Emisyonları Üzerindeki Etkileri: 1991–2023 Dönemi İçin Zaman Serisi Analizi. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 21(1), 61-76. https://doi.org/10.48145/gopsbad.1750719
AMA
1.Yiğit E. Türkiye’de Kişi Başına Gelir, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve Sabit Sermaye Oluşumunun CO₂ Emisyonları Üzerindeki Etkileri: 1991–2023 Dönemi İçin Zaman Serisi Analizi. JSSR. 2026;21(1):61-76. doi:10.48145/gopsbad.1750719
Chicago
Yiğit, Emre. 2026. “Türkiye’de Kişi Başına Gelir, Doğrudan Yabancı Yatırımlar Ve Sabit Sermaye Oluşumunun CO₂ Emisyonları Üzerindeki Etkileri: 1991–2023 Dönemi İçin Zaman Serisi Analizi”. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 21 (1): 61-76. https://doi.org/10.48145/gopsbad.1750719.
EndNote
Yiğit E (June 1, 2026) Türkiye’de Kişi Başına Gelir, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve Sabit Sermaye Oluşumunun CO₂ Emisyonları Üzerindeki Etkileri: 1991–2023 Dönemi İçin Zaman Serisi Analizi. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 21 1 61–76.
IEEE
[1]E. Yiğit, “Türkiye’de Kişi Başına Gelir, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve Sabit Sermaye Oluşumunun CO₂ Emisyonları Üzerindeki Etkileri: 1991–2023 Dönemi İçin Zaman Serisi Analizi”, JSSR, vol. 21, no. 1, pp. 61–76, June 2026, doi: 10.48145/gopsbad.1750719.
ISNAD
Yiğit, Emre. “Türkiye’de Kişi Başına Gelir, Doğrudan Yabancı Yatırımlar Ve Sabit Sermaye Oluşumunun CO₂ Emisyonları Üzerindeki Etkileri: 1991–2023 Dönemi İçin Zaman Serisi Analizi”. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 21/1 (June 1, 2026): 61-76. https://doi.org/10.48145/gopsbad.1750719.
JAMA
1.Yiğit E. Türkiye’de Kişi Başına Gelir, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve Sabit Sermaye Oluşumunun CO₂ Emisyonları Üzerindeki Etkileri: 1991–2023 Dönemi İçin Zaman Serisi Analizi. JSSR. 2026;21:61–76.
MLA
Yiğit, Emre. “Türkiye’de Kişi Başına Gelir, Doğrudan Yabancı Yatırımlar Ve Sabit Sermaye Oluşumunun CO₂ Emisyonları Üzerindeki Etkileri: 1991–2023 Dönemi İçin Zaman Serisi Analizi”. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, vol. 21, no. 1, June 2026, pp. 61-76, doi:10.48145/gopsbad.1750719.
Vancouver
1.Emre Yiğit. Türkiye’de Kişi Başına Gelir, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve Sabit Sermaye Oluşumunun CO₂ Emisyonları Üzerindeki Etkileri: 1991–2023 Dönemi İçin Zaman Serisi Analizi. JSSR. 2026 Jun. 1;21(1):61-76. doi:10.48145/gopsbad.1750719