Türkiye -Türk Cumhuriyetleri Dış Ticaret İlişkilerine Genel Bir Bakış

Turkic Republics, which won their independence in 1991, has been seeking to establish economic links with the world. These Republics are Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan and Turkmenistan. Of the 12 countries that won their independence, these five countries, whose ethnic origin, language, religion and culture are very similar, has a unique relations with Turkey. They wanted to overcome various problems after their independence with the help of Turkey with which they had various links. This situation made Turkey a privileged country among others. While Turkic Republics are exporters of crude oil, natural gas and industrial raw materials, they import various consumption goods especially food. Compared to Turkey in terms of their production structures, export and import demands, it can be seen that Turkey and these countries complement each other and have a potential for a large trade volume. Turkey, with its qualified human resources, know-how level and experience in international relationships, has the competency for providing Turkic Republics with some advantages in various areas. In this study, foreign trade relations with Turkey of Turkic Republics, in the process of reestablishing their economies and their links with the world, in the transformation period starting from their independence to today have been evaluated. Development of trade relations has been analyzed via time series of exports and imports in different sectors, percent distributions and indices. Some suggestions were made regarding the development of future trade relations in a better and smooth way.

1991 yılında bağımsızlıklarını kazanan Türk Cumhuriyetleri dünya ile ekonomik bağlar kurma arayışına girmişlerdir. Bağımsızlığına kavuşan 12 ülkeden; kökü, dili, dini ve kültürü bir veya birbirine çok yakın beş ülkenin Türkiye’ye olan yakınlığı farklıdır. Türk Cumhuriyetleri, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan’ın oluşturduğu Türk Dili konuşan beş ülkeden oluşmaktadır. Bu ülkeler bağımsızlıktan sonraki sorunlarını, çeşitli bağlarının bulunduğu Türkiye aracılığıyla aşmayı uygun görmüşlerdir. Bu durum, Türkiye’yi diğer ülkelere göre ayrıcalıklı bir konuma getirmiştir. Türk Cumhuriyetleri sahip oldukları üretim imkânları ile ham petrol, doğal gaz ve endüstriyel hammaddelerin ihracatçısı iken, başta temel besin maddeleri olmak üzere tüketim mallarının ithalatçısı konumundadırlar. Türkiye ile ekonomileri, üretim yapıları, ihracat ve ithalat talepleri kıyaslandığında büyük bir işbirliği potansiyeli bulunduğu ve birbirlerini tamamladıkları görülmektedir. Türkiye sahip olduğu nitelikli insan gücü, teknolojik bilgi birikimi, uluslararası ilişkilerdeki tecrübesiyle Türk Cumhuriyetlerine çeşitli alanlarda fayda sağlayacak yetkinliktedir. Çalışmada, ekonomilerini yeniden kurma, dünya ile ekonomik bağlarını güçlendirme sürecindeki beş ülkenin bağımsızlıktan bugüne dönüşüm sürecinde (1994–2008) Türkiye ile dış ticaretleri değerlendirilmeye çalışılmıştır. Türkiye ile ticari ilişkilerin gelişimi, sektörlere göre ithalat ve ihracata ilişkin zaman serileri yüzde dağılımlar ve indekslerle analiz edilmiş, gelecekteki ticari ilişkilerin daha düzgün ve problemsiz bir düzeyde gelişmesi için öngörülerde bulunulmuştur