XIX. YÜZYIL SONLARI-XX. YÜZYIL BAŞLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE FRENGİ İLE MÜCADELE KAPSAMINDA YAPILAN YASAL DÜZENLEMELER

The lues which is one of history's oldest diseases and thought to be brought to Europe from the Americas is known as syphilis in the medical literature. This disease mostly transmitted through sexual intercourse or contact with syphilis wounds was defined by the Ottoman physicians as “French scabies”, “European Disease” or “European scabies”. The archive documents define it as “French disease”, “lues disease” or “European illness”. The first serious syphilis outbreak in the Ottoman geography emerged after the Ottoman-Russian Wars in the 19th century. The people, immigrants and soldiers in the regions invaded as a result of the Ottoman-Russian Wars in the 19th century caused the syphilis to spread to all across the Ottoman geography. As a result of the immigration, prostitution started to spread to various parts of the Ottoman lands, especially İstanbul. This led to the spread of genetic syphilis causing stillbirths and disabilities. For this reason, in order to carry out prostitution under the state control, the first brothels opened in İstanbul in the aftermath of the Crimean War. As it was impossible to open brothels in Anatolia and other regions due to the negative public reaction, legal and security measures were beefed up. The legal regulations carried out in the last quarter of 19th century and early 20th century and the details of which will be explained are outcomes of the state efforts to save its people form this lethal disease and protect the future generations.

İnsanlık tarihinin en eski hastalıklarından birisi olan ve Amerika’dan Avrupa’ya taşındığı düşünülen frengi, tıp literatüründe sifilis (syphilis) olarak bilinmektedir. En fazla frengi yaralarına temas ve cinsel yolla bulaşan bu hastalık Osmanlı hekimleri tarafından “frenk uyuzu”, “daül’efrenc” veya “maraz-ı efrenci” şeklinde tanımlanmıştır. Arşiv belgelerinde ise “frengi marazı”, “illet-i frengi” veya “illet-i efrenciyye” olarak belirtilmiştir. Osmanlı coğrafyasındaki ilk ciddi frengi salgınları XIX. .yüzyıldaki Osmanlı-Rus Savaşları sonrasında ortaya çıkmıştır. XIX. yüzyıldaki Osmanlı-Rus Savaşları neticesinde işgal edilen bölge halkları, göçmenler ve askerler frenginin tüm Osmanlı coğrafyasına yayılmasına neden olmuşlardır. Yaşanan bu göç trafiği neticesinde başta İstanbul olmak üzere Osmanlı topraklarının değişik bölgelerinde fuhuş yaygınlaşmıştır. Bu durum ise ölü doğumlara ve sakatlıklara neden olan kalıtımsal frenginin yaygınlaşmasına neden olmuştur. Bu nedenle fuhşun hükümet denetimi altında yapılmasını sağlamak için ilk defa Kırım Savaşı’ndan sonra İstanbul’da genelevler açılmıştır. Bu yıllarda Anadolu’da ve ülkenin diğer bölgelerinde ise genelevler açılması halkın olumsuz tepkisi nedeniyle mümkün olmadığı için hukuki ve polisiye önlemlerin arttırılması yoluna gidilmiştir. XIX. yüzyılın son çeyreğinde ve XX. yüzyıl başlarında yapılan ve detayları hakkında bilgi vereceğimiz yasal düzenlemeler de hükümetin halkını bu öldürücü hastalığın pençesinden kurtararak gelecek nesilleri koruma çabalarının birer ürünüdür.