Research Article

HANEFÎ MEZHEBİNİ DİĞER MEZHEPLERE TERCİH BAĞLAMINDA İMAM BUHÂRÎ’YE YÖNELİK TENKİTLER VE CEVAPLAR EKMELEDDİN EL-BÂBERTÎ VE İBN EBİ’L-İZ EL-HANEFÎ ÖRNEĞİ

Volume: 15 Number: 1 June 24, 2020
EN TR

HANEFÎ MEZHEBİNİ DİĞER MEZHEPLERE TERCİH BAĞLAMINDA İMAM BUHÂRÎ’YE YÖNELİK TENKİTLER VE CEVAPLAR EKMELEDDİN EL-BÂBERTÎ VE İBN EBİ’L-İZ EL-HANEFÎ ÖRNEĞİ

Öz

İslâm hukuk tarihinde fıkhî mezhepler; birey ve toplum yaşayışları ile devlet uygulamalarını değer merkezli bir sistem içinde yapmalarına imkân veren kurumlardır. Bir devlet içinde farklı fıkhî mezheplerin bulunması ve bunların devlet kurumundaki yeri ve etkinliği beraberinde mukayese, tercih ve üstünlük tartışmalarına zemin hazırlamaktadır. Bu münazara ve münakaşalar ilim meclislerinde sözlü olarak yapılmakla kalmamış çeşitli risale ve kitaplara konu olmuş zaman içinde “el-hilâf” adında bir fıkhî literatür gelişmiştir. VIII. (XIV) asırda Memluklar, doğudaki Müslümanların Moğol, En¬dülüs'ün ise Haçlı istilâsına uğradığı asırlarda pek çok âlimin sığındığı bir yer olmuştur. Haliyle bu dönemde Mısır’da mezhep üstünlüğünü veya Kitap ve Sünnet gibi delillere en uygun hükmün ve mezhebin tespitine yönelik bazı eser ve risaleler yazılmıştır. Bâbertî’nin yaşadığı dönem Memlûk devletinde Ebû Hanife’nin (ö. 150/767) güya Buhârî’nin (ö. 256/870) sahih olarak nitelediği hadisleri bilmediği, bu yüzden de Hanefi mezhebinin bazı görüşlerinin Hz. Peygamber’in hadislerine muhalefet ettiği gibi itham edici bazı iddialar ortaya atılmıştır. O da Ebû Hanife hakkında mensuplarını bilgilendirmek, zayıf olduğu iddia edilen yönlerinin aslında güçlü olduğunu göstermek amacıyla bir risale yazmıştır. Tabii bu eserde İmam Buhârî’yle ilgili bazı tespitlerde de bulunmuştur. Ona göre Buhârî, Buhara’da yaşamış ve elde ettiği hadisleri de oradan almıştır. Ayrıca ailesinin bütün bireyleri Hanefi’dir. Bu durum onun bir araya getirdiği hadislerin Hanefilerde mevcut olduğunun açık bir delilidir. Diğer taraftan o, Buhârî’yi “Kıssacı” Muhammed b. İsmail olarak nitelendirmiştir. İbn Ebi’l-İz el-Hanefi ise onun Buhârî’yle ilgili bu iddialarına da cevap veren bir reddiye yazmıştır. Bu çalışmada söz konusu görüşler, Buhârî’yi merkeze alarak değerlendirilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

İslam Hukuku

References

  1. Atar, F. (2016). İttibâ. Diyanet İslam Ansiklopedisi (Cilt Ek-1, 679-681 ss.). İstanbul: TDV Yay. Aynî, Bedruddîn (1420/2000). el-Binâye Şerhu’l-Hidâye. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye. A'zamî, M. M. (2012). Buhârî, Muhammed b. İsmâil. Diyanet İslam Ansiklopedisi (Cilt 6, 368-372 ss.). İstanbul: TDV Yay. Azîmâbâdî, Ebû’t-Tayyib M. (ts.), Raf’u’l-İltibâs an Ba’dı’n-Nâs, yy.:Dâru’s-Sahve. Bâbertî, Ekmeleddin Muhammed b. Mahmud b. Ahmed(1997). en-Nüketü’z-zarîfe fî tercîhi mezhebi Ebî Hanife. Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya, 1384, vr. 204b-211a. Bâbertî, Ekmeleddin Muhammed b. Mahmud b. Ahmed(1997). Tercihü’l-mezheb’il-müsemma: en-nüketü'z-zarîfe fî tercîhi mezhebi Ebî Hanife, Haz. Bele Hasan Ömer Müsaid, Riyad: Kral Suûd Üniv Eğitim Fak. Yay. Bardakoğlu. A. (1997). Hanefi Mezhebi. Diyanet İslam Ansiklopedisi (Cilt 16, 1-21 ss.). İstanbul: TDV Yay. Bayraktutar, M. (2015). İmâm Şafiî’nin Hadis Yorum metodolojisi. Ankara: Otto Yay. Buhârî, İ. (H. 1422). el-Câmî’u’s-Sahîh. thk. Muhammed Züheyr, yy.: Dâru Tavkı’n-Necât. Çakın, K. (1997). Buhârî’nin Otoritesini Kazanma Süreci. İslâmi Araştırmalar, Ankara, 10(2), 101–109. (Doktora tezi), Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum. Ebû Zehrâ, M. (1959). Ebû Hanife. Çev. Osman Keskioğlu, Konya: Can Kitabevi. Erdem M. (2016). İmam Buhârî’nin Kitaplarında İmam Ebû Hanife Hakkındaki Rivayetlerin Tespit ve Tahlili. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5/2, 70-84. Eren, M. (2003). Buhârî'nin Sahih'inde Re'y Ehline İtiraz Ettiği Bazı Meseleler. Dini Araştırmalar, 5(15), 139-164. Eymen Fuâd Seyyid (2003). Makrîzî, Diyanet İslam Ansiklopedisi (Cilt 27, 448-451 ss.). Ankara: TDV Yay. DİA, , , c. XXVII, s. 448 Güler, Z. (2015). Buhari ve el-Camiu's-Sahih'i Üzerine. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2(1), 1-24. Hatiboğlu, Mehmet S. (1997). “Müslüman Âlimlerin Buhârî ve Müslim’e Yönelik Eleştirileri”. İslâmî Araştırmalar (Hadis-Sünnet Özel sayısı), 10(1-2-3), 1-29. İbn Ebi’l-İz, Sadreddin Ali b. Ali b. Muhammed b. Ebi’l-İz el-Hanefi el-Ezdî (1985). İttibâ. Thk. Muhammed Ataullah Hanif-Ebû Suheyb Abdullah b. Asım el-Karyûtî. 2. Baskı, Mektebetü’s- Lahor: Selefiyye Yay. İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr Abdullah b. M. (1994). el-Musannef fi’l-Ehâdîs ve’l-Âsâr, nşr. Saîd Muhammed el-Lahhâm, Beyrut: Dâru’l-Fikr. İbn Hacer, A. (1379), Fethu’l-Bârî Şerhu Sahîhi’l-Buhârî, Beyrut: Dâru’l-ma’rife. İnanır, A. (2012). Ekmeleddin el-Bâbertî’nin en-Nüketü’z-zarîfetü fi tercih-i mezheb-i Ebî Hanife Adlı Risalesi Bağlamında Türklerin Hanefîligi Tercih Gerekçeleri. İslâmî İlimler Dergisi, 7(2), 77-93. İnanır, A. (2013). Ekmeleddin el-Bâbertî’nin en-Nüketü’z-zarîfetü fi tercih-i mezheb-i Ebî Hanife Adlı Risalesinin Metin ve Tercümesi. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, (21), 71-93. İnanır, A. (2013). İbn Ebi’l-İz’in İttibâ Adlı Risalesi Bağlamında Ebu Hanife ve Hanefi Mezhebi Örneğinde Taklide Dair Görüşleri. Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(2), 225-260. Kaya, Eyyüp S.(2003). “Mâlikî Mezhebi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (27: 519-535). Ankara: TDV Yay. Kevserî, Muhammed Zâhid b. el-Hasen, en-Nüketü’t-Tarîfe fi’t-Tahaddüsan Rudûdi İbn Ebî Şeybe alâ Ebî Hanîfe, Matbaatü’l-Envâr, Kahire 1356. Koca, F. (1991). İbn Ebi'I-İz. Diyanet İslam Ansiklopedisi (Cilt 19, 468-469 ss.). İstanbul: TDV Yay. Koçyiğit, Talat (1985). Hadis Tarihi. Ankara: AÜİF Yay. Kopraman, Kazım Y. (1992). “Baybars I”. Diyanet İslam Ansiklopedisi (Cilt 5, 221-223 ss.). İstanbul: TDV Yay. Merttürkmen, M. H. (1976). Buhârî’nin Ebû Hanife’ye Yönelttiği İtirazları ve Aralarındaki İhtilaflar, (Yayımlanmamış Doktora). Meydânî, Abdulganî (ts.). , Keşfu’l-İltibâs Ammâ Evredehû’l-Buhârî alâ Ba’dı’n-Nâs (Abdulmecîd Mahmûd’un Dirâsetun Mutkanetun li’l-Mesâili’l-Fıkhiyye’si ile birlikte). Haleb: Mektebetü’l-Matbû’âti’l-İslâmiyye. Öğüt, S. (1994), Ehl-i Hadîs. Diyanet İslam Ansiklopedisi (Cilt 10, 508-512 ss.). İstanbul: TDV Yay. Sezgin, M. F.(1956). Buhârî'nin Kaynaklan Hakkında Araştırmalar, İstanbul: AÜİFY. İbrahim Sezgin, M. Fuad, Buhıln~nin Kaynaklan Hakkında Araştırmalar, s. ı 07. Koçyiğit, Talat, Hadis Tarihi, s. 230. Şeşen, R. (1995). ‚Eyyûbîler‛, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (12: 20-31). İstanbul: TDV Yay. Tekindağ, M. C. Şehabeddin (1961). Berkuk Devrinde Memlûk Sultanlığı, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edeb. Fak. Yay. 147; Heffening, W. (1979). Şafiî, Muhammed b. İdris. İslâm Ansiklopedisi, İstanbul, MEB Yay. Türcan, Z. (2012/1). Tarihte Buhârî Algılamaları. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(21), 73-97.
APA
İnanır, A. (2020). HANEFÎ MEZHEBİNİ DİĞER MEZHEPLERE TERCİH BAĞLAMINDA İMAM BUHÂRÎ’YE YÖNELİK TENKİTLER VE CEVAPLAR EKMELEDDİN EL-BÂBERTÎ VE İBN EBİ’L-İZ EL-HANEFÎ ÖRNEĞİ. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 15(1), 91-101. https://izlik.org/JA97ED84TX
AMA
1.İnanır A. HANEFÎ MEZHEBİNİ DİĞER MEZHEPLERE TERCİH BAĞLAMINDA İMAM BUHÂRÎ’YE YÖNELİK TENKİTLER VE CEVAPLAR EKMELEDDİN EL-BÂBERTÎ VE İBN EBİ’L-İZ EL-HANEFÎ ÖRNEĞİ. JSSR. 2020;15(1):91-101. https://izlik.org/JA97ED84TX
Chicago
İnanır, Ahmet. 2020. “HANEFÎ MEZHEBİNİ DİĞER MEZHEPLERE TERCİH BAĞLAMINDA İMAM BUHÂRÎ’YE YÖNELİK TENKİTLER VE CEVAPLAR EKMELEDDİN EL-BÂBERTÎ VE İBN EBİ’L-İZ EL-HANEFÎ ÖRNEĞİ”. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 15 (1): 91-101. https://izlik.org/JA97ED84TX.
EndNote
İnanır A (June 1, 2020) HANEFÎ MEZHEBİNİ DİĞER MEZHEPLERE TERCİH BAĞLAMINDA İMAM BUHÂRÎ’YE YÖNELİK TENKİTLER VE CEVAPLAR EKMELEDDİN EL-BÂBERTÎ VE İBN EBİ’L-İZ EL-HANEFÎ ÖRNEĞİ. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 15 1 91–101.
IEEE
[1]A. İnanır, “HANEFÎ MEZHEBİNİ DİĞER MEZHEPLERE TERCİH BAĞLAMINDA İMAM BUHÂRÎ’YE YÖNELİK TENKİTLER VE CEVAPLAR EKMELEDDİN EL-BÂBERTÎ VE İBN EBİ’L-İZ EL-HANEFÎ ÖRNEĞİ”, JSSR, vol. 15, no. 1, pp. 91–101, June 2020, [Online]. Available: https://izlik.org/JA97ED84TX
ISNAD
İnanır, Ahmet. “HANEFÎ MEZHEBİNİ DİĞER MEZHEPLERE TERCİH BAĞLAMINDA İMAM BUHÂRÎ’YE YÖNELİK TENKİTLER VE CEVAPLAR EKMELEDDİN EL-BÂBERTÎ VE İBN EBİ’L-İZ EL-HANEFÎ ÖRNEĞİ”. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 15/1 (June 1, 2020): 91-101. https://izlik.org/JA97ED84TX.
JAMA
1.İnanır A. HANEFÎ MEZHEBİNİ DİĞER MEZHEPLERE TERCİH BAĞLAMINDA İMAM BUHÂRÎ’YE YÖNELİK TENKİTLER VE CEVAPLAR EKMELEDDİN EL-BÂBERTÎ VE İBN EBİ’L-İZ EL-HANEFÎ ÖRNEĞİ. JSSR. 2020;15:91–101.
MLA
İnanır, Ahmet. “HANEFÎ MEZHEBİNİ DİĞER MEZHEPLERE TERCİH BAĞLAMINDA İMAM BUHÂRÎ’YE YÖNELİK TENKİTLER VE CEVAPLAR EKMELEDDİN EL-BÂBERTÎ VE İBN EBİ’L-İZ EL-HANEFÎ ÖRNEĞİ”. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, vol. 15, no. 1, June 2020, pp. 91-101, https://izlik.org/JA97ED84TX.
Vancouver
1.Ahmet İnanır. HANEFÎ MEZHEBİNİ DİĞER MEZHEPLERE TERCİH BAĞLAMINDA İMAM BUHÂRÎ’YE YÖNELİK TENKİTLER VE CEVAPLAR EKMELEDDİN EL-BÂBERTÎ VE İBN EBİ’L-İZ EL-HANEFÎ ÖRNEĞİ. JSSR [Internet]. 2020 Jun. 1;15(1):91-101. Available from: https://izlik.org/JA97ED84TX