DERLEME SÖZLÜĞÜ BAĞLAMINDA ANADOLU AĞIZLARINDA OLAĞANÜSTÜ VARLIKLARLA İLGİLİ SÖZVARLIĞI
Öz
Anadolu ağızlarının sözvarlığının sahip olduğu türetmeler, arkaik öğeler, deyim ve atasözleri ile eşanlamlı ve çokanlamlı sözcükler açısından ölçünlü dilden daha geniş bir yapıda olduğunu söylemek mümkündür. Türk halk kültüründe kendine has gizil güçleri ile olağanüstü özelliklere sahip olan, insanları olumlu ya da olumsuz olarak etkilediği düşünülen, insanların inançları ile ilintili olan pek çok varlık ve bu varlıklara ait anlatmalar, inanmalar ve pratikler mevcuttur. Bu çalışmada Derleme Sözlüğünde geçen olağanüstü varlıklara ait dil unsurları tespit edilmiştir. Tespit edilen bu dil unsurlarından birbirine hem anlamca hem de adlandırma açısından yakın olan sözcükler ile olağanüstü özellikleri müşterek olan sözcükler bir arada gruplandırılarak tasnif edilmiş ve incelenmiştir. Sonuç olarak Anadolu ağızlarının olağanüstü varlıklar ve bunları adlandırma hususunda zengin bir sözvarlığına sahip olduğu ortaya konulmuş ve Türk kültüründe olağanüstü varlıklar ile bu varlıklar ekseninde şekillenen inanmaların, inanç sistemleri değişse de varlığını hep koruduğu tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Anadolu ağızları , derleme sözlüğü , olağanüstü varlıklar , sözvarlığı
References
- Bayat, F. (2007). Türk Mitolojik Sistemi 2 (Kutsal Dişi – Mitolojik Ana, Umay Paradigmasında İlkel Mitolojik Kategoriler – İyeler ve Demonoloji). İstanbul: Ötüken Yayınları.
- Bazın, L. (2015). “Özel Kişi Adı “Korkut”: Etimolojik Tartışma”, (Çev. Münevver Ebru Zeren). Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. V. 10/8 Spring, p. 2363-2372.
- Boratav, P. N. (1984). 100 Soruda Türk Folkloru. İstanbul: Gerçek Yayınevi.
- Çelik, A. (2018). “Türk Toplumunun Sözel Belleğindeki Alkarısı Tasarımları Üzerine”. Doğaüstü Varlıklar ve Anlatılar Üzerine İncelemeler kitabı içinde. [Ed. Altuğ Ortakcı], İstanbul: Kesit Yayınevi, ss.71-86.
- Çobanoğlu, Ö. (2009). “Türk Halk Kültüründe Şeytan Telakkisi Üzerine Tespitler”, Motif Akademi Halkbilim Dergisi. C. 2, S. 3-4, s. 269 – 282.
- Çobanoğlu, Ö. (2011). Türk Dünyası Epik Destan Geleneği. Ankara: Akçağ Yayınları.
- Çoruhlu, Y. (2002). Türk Mitolojisinin Ana Hatları. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
- Duvarcı, A. (2005). “Türklerde Tabiat Üstü Varlıklar ve Bunlarla İlgili Kabuller, İnanmalar, Uygulamalar”, Bilig, S. 32, s. 125-144. Ertekinoğlu, S. (2017). “Yılbız” Sözcüğü Üzerine”, Karadeniz. S.34, s.102-108.
- Frayling, C. (2009). Vampirizm. [Çev. Elif Ersavcı]. İstanbul: Varlık Yayınları.
- Kalafat, Y. & Kamalov, İ. (2005). “Tatar Efsaneleri”, Karadeniz Araştırmaları. S.6, s. 52-77.