OSMANLI – İRAN RESMÎ YAZIŞMALARINA GÖRE OSMANLI DEVLETİ’NİN NADİR ŞAH VE CAFERİLİK MEZHEBİNE YAKLAŞIMI (1736-1746)
Abstract
1736’da İran Şahı seçilen Nadir Şah Caferîlik mezhebini devletin resmî mezhebi ilan etti. Böylece kendi ülkesinde yaşayan Şii ve Sünni halk arasındaki gerilimi ortadan kaldırmak istiyordu. Aynı zamanda Safevîler ile Osmanlı Devleti arasında mezhep nedeniyle yüzyıllardır devam eden çatışmayı sona erdirmeyi düşünüyordu. Nadir Şah bu nedenle Caferi mezhebinin Osmanlı Devleti tarafından resmî olarak tanınması ve Caferîlere Kâbe'de cemaatle namaz kılma hakkı verilmesine çok önem verdi. Ayrıca Osmanlı ülkesindeki İranlı esirlerin serbest bırakılması ve İranlı hacıların diğer Müslümanlar gibi rahatlıkla hacca gidip gelmesini talep etti. Osmanlılar Nadir Şah’ın esirler ve hacılar ile ilgili isteklerini kabul ettiler, fakat mezhep ile ilgili talebini kabul etmediler. Osmanlı ulema ve devlet adamları Caferilere Kabe’de cemaatle namaz kılma hakkı tanındığı takdirde bunun mutaassıp halk katında fitneye ve devletin itibarının zedelenmesine neden olacağını düşünüyorlardı. Ayrıca Caferi Mezhebi’nin sahih bir mezhep olmadığına inanıyorlardı. Nadir Şah 1743 yılında Necef’te Şii ve Sünni din adamlarını toplayarak Caferî mezhebinin sahih bir mezhep olduğuna dair bildiri yayınlattı. Fakat Osmanlılar bu bildiriye itibar etmediler. Nadir Şah 1743-1746 yılları arasında Osmanlı Devleti ile savaştı. Nadir Şah 1746’da Osmanlılara karşı galip gelmesine rağmen mezhep konusundaki isteklerinden vazgeçmek zorunda kaldı.
Keywords
References
- A.DVNS. MHMD.d 57, h. 91, 92, 93; A.DVNS.MHMD.d. 143, h. 101, 103, 379, 383; A.DVNS.MHMD.d 144, h. 192-195, 204, 208, 217
- A.DVNS.MHM.d, 151-218; A.DVNS.NMH.d., 3; AE. SMHD.I. 96-6682; 139-10385; 193-15131; 260-21108; 232-18571.
- C. AS. 255-1060, 1110-49140; 358/14821; 1046-45960; C.BH. 106-5283, 191-8969; C.DH. 237-11819; C. HR. 2/93; 43-2121; 62-3090; 66/3300; 154-7678; 148-7054;
- HAT. 3-92; 3-92A; 4-134; 5/160; 5/162; 5-166; 7/231; 811-37324; 814/37266; TSMA.d. 4463; YB.(21) 10-39
- I. Mahmud Nadir Şah Mektuplaşmaları, 3 Numaralı Name-i Hümayun Defteri, (2014) haz. İ. Küreli, A. Kaya, E. Kırca vd.
- Adıgüzel, A– Yıldırım, A., (2017), “I. Mahmud Dönemi (1730-1754) Osmanlı-İran İlişkileri”, Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, IV/7.
- Alpargu, M. - Çelik, M. B., (2003), "Nadir Şah'ın Batı Türkistan Seferi ve Sonuçları", Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi XXIX/Özel Sayı.
- Arı, S., (2001), Osmanlı Arşiv Kaynakları Işığında Nadir Şah-I. Mahmut Dönemi Ehli Sünnet-Şiî Diyaloğu, Harran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi.
- Arunova, M.R. - Eşrefyan, K.Z., (2005), Nâdir Şah-ı Avşar, çev. N. Turaeva. Ateş, A., (2001), Avşarlı Nadir Şah ve Döneminde Osmanlı-İran Mücadeleleri, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi.
- Budak, A., (1999), Mustafa Nazif Efendi'nin İran Elçiliği (1746-1747), Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.