ASYA MÜZESİ VE İLK MÜDÜRÜ HRİSTİAN DANİLOVİÇ FREN

At the beginning of the 19th century, the Asiatic Museum (Aziatskiy Muzey) was one of the leading scientific centres where studies on the East were conducted. The Institute of Oriental Manuscripts of the Russian Academy of Sciences (Institut Vostochnyh Rukopisey Rossiyskiy Akademii Nauk), with its current name, was established in 1818 within the Russian Academy of Sciences. On 23 (11) November 1818, Sergey Semenovich Uvarov (1786-1855), the president of the Russian Academy of Sciences, established a department within the Peter the Great Museum of Anthropology and Ethnography of the Russian Academy of Sciences in St. Petersburg (shortly known as Kunstkamera) called the Oriental Department (Vostochny Kabinet) for the preservation of medallions, coins, manuscripts and rare works related to the East. This department was soon renamed the Asian Museum at the suggestion of the German-born Orientalist Christian Martin Frähn. Ch. M. Frähn was the first director of the museum. Since its foundation, the Asiatic Museum has become a centre of Oriental studies in St. Petersburg, where academic research is carried out. It houses manuscripts written in Oriental languages, coin collections, books on the history, ethnography and culture of the East, rare artefacts from different periods and regions of the East. Until the opening of the Faculty of Oriental Languages at the University of St. Petersburg in 1855, the Asiatic Museum was the second centre of Russian Oriental studies, along with the Imperial Kazan University. The successors of the Asiatic Museum are today the Institute of Oriental Studies of the Russian Academy of Sciences (Institut Vostokovedeniya Rossiyskoy Akademii Nauk) in Moscow and the Institute of Oriental Manuscripts of the Russian Academy of Sciences in St. Petersburg. The numismatic collections of the Asiatic Museum were transferred to the State Hermitage Museum after the October Revolution; the collections of ethnographic artefacts were included in the Kunstkamera’s funds and exhibitions. The museum’s library and archive were also incorporated into the archive of the Institute of Oriental Manuscripts of the Russian Academy of Sciences. Today, this archive houses more than one hundred and fifty funds containing the richest collections of manuscript heritage of Russian scholars in all fields of Oriental studies and bearing the names of the owners of the funds. The library of the Institute contains more than 1 million books in Oriental languages. Over the two centuries of its existence, the museum has developed into one of the world’s largest centres of Oriental manuscripts, carrying out extensive exhibition activities, scientific research and educational work outside Russia. Firstly, the history of the Asian Museum is mentioned in the study. Then, the life, museological activities, scientific researches and contribution to Russian Oriental studies of Frähn, who is considered as an orientalist, an expert in Arabic and the founder of numismatics in Russia, who contributed greatly to the transformation of the museum into a centre of Oriental studies, are discussed. Frähn wrote most of his works in German and Latin. Few of his works were translated into Russian. For this reason, the content analyses of his works were supported by secondary sources. In the Turkish literature, a detailed study on Frähn and his works has not yet been conducted. For this reason, the study analyses Russian printed sources and provides information about the life and works of the German Orientalist Frähn within the framework of the Asian Museum.

XIX. yüzyılın başında Doğu ile ilgili çalışmaların yapıldığı ilim merkezlerinin başında Asya Müzesi (Aziatskiy Muzey) gelmektedir. Günümüzdeki adı ile Rusya Bilimler Akademisi Doğu El Yazmaları Enstitüsü (İnstitut Vostoçnıh Rukopisey Rossiyskiy Akademii Nauk), 1818 yılında Rusya Bilimler Akademisi bünyesinde kurulmuştur. 23 (11) Kasım 1818 tarihinde Rusya Bilimler Akademisi başkanı Sergey Semenoviç Uvarov (1786-1855), St. Petersburg’da Rusya Bilimler Akademisi Büyük Petro Antropoloji ve Etnografya Müzesi (kısa adıyla Kunstkamera) bünyesinde madalyonların, sikkelerin, Doğu ile ilgili el yazması ve nadir eserlerin korunması amacıyla Doğu Odası (Vostoçnıy Kabinet) adıyla bir bölüm kurmuştur. Bu bölüm çok geçmeden Alman asıllı Doğu bilimci Hristian Daniloviç Fren’in önerisiyle Asya Müzesi olarak adlandırılmaya başlanmıştır. H. D. Fren, müzenin ilk müdürüdür. Asya Müzesi, kurulduğu ilk günden itibaren St. Petersburg’da akademik düzeyde araştırmaların yürütüldüğü bir Doğu bilimi merkezi haline gelmiştir. Doğu dillerinde yazılan el yazması eserlere, sikke koleksiyonlarına, Doğu’nun tarihi, etnografyası ve kültürü ile ilgili kitaplara, Doğu’nun farklı dönemlerine ve bölgelerine ait nadir eserlere ev sahipliği yapmıştır. Asya Müzesi, 1855 yılında St. Petersburg Üniversitesi’nde Doğu Dilleri Fakültesi açılıncaya dek İmparatorluk Kazan Üniversitesi ile birlikte Rus Doğu bilimin ikinci merkezi konumunda olmuştur. Asya Müzesi’nin halefleri günümüzde Moskova’da bulunan Rusya Bilimler Akademisi Doğu Çalışmaları Enstitüsü (İnstitut Vostokovedeniya Rossiyskoy Akademii Nauk) ve St. Petersburg’daki Rusya Bilimler Akademisi Doğu El Yazmaları Enstitüsü’dür. Asya Müzesi’nin nümismatik koleksiyonları Ekim Devrimi’nden sonra Devlet Hermitage Müzesi’ne aktarılmış; etnografik eser koleksiyonları Kunstkamera’nın fonlarına ve sergilerine dahil edilmiştir. Müze kütüphanesi ve arşivi de Rusya Bilimler Akademisi Doğu El Yazmaları Enstitüsü arşivine dahil edilmiştir. Günümüzde bu arşiv, Doğu ile ilgili çalışmaların tüm alanlarında Rus ilim adamlarının el yazması mirasının en zengin koleksiyonlarını içeren ve fon sahiplerinin isimlerini taşıyan yüz elliden fazla fona ev sahipliği yapmaktadır. Enstitü kütüphanesinde ise Doğu dillerinde yazılmış 1 milyondan fazla kitap bulunmaktadır. Varlığını sürdürdüğü iki yüzyıl boyunca müze, Rusya dışında kapsamlı sergi faaliyetleri, bilimsel araştırmalar ve eğitim çalışmaları yürüten dünyanın en büyük Doğu el yazmaları merkezlerinden birine dönüşmüştür. Çalışmada, ilk olarak Asya Müzesi’nin tarihçesinden bahsedilmiştir. Daha sonra müzenin bir Doğu bilimi merkezine dönüşmesinde büyük emeği olan, Arapça alanında uzman bir doğu bilimci ve Rusya’da nümismatik ilminin kurucusu sayılan Fren’in hayatı, müzecilik faaliyetleri, ilmî araştırmaları ile Rus Doğu bilimi’ne katkısı ele alınmıştır. Fren, eserlerinin çoğunu Almanca ve Latince kaleme almıştır. Az sayıda eseri Rusça’ya çevrilmiştir. Bu sebeple eserlerinin içerik analizleri ikincil kaynaklarla desteklenmiştir. Türkçe literatürde yalnızca Fren’i ve çalışmalarını konu alan detaylı bir çalışma henüz yapılmamıştır. Bu sebeple çalışmada Rusça basılı kaynaklar incelenerek Asya Müzesi çerçevesinde Alman Doğu bilimci Fren’in hayatı ve çalışmaları hakkında bilgiler verilmiştir.