ULUBORLU MÜZESİ'NDEKİ OSMANLI MEZAR TAŞLARI

Osmanlı mezar taşları, yalnızca defin geleneğinin fiziksel bir yansıması olmayıp ait oldukları dönemin sosyal yapısını, inanç dünyasını, sanat anlayışını ve toplumsal hiyerarşisini yansıtan birinci el tarihî belgelerdir. Bu çalışma, Osmanlı mezar taşı geleneğini tarihsel kökenleri, yapısal özellikleri, tipolojik özellikleri ve sembolik unsurları çerçevesinde teorik bir temele oturtmakta; bu genel perspektif ışığında Isparta ili Uluborlu Müzesi'nde koruma altına alınan Osmanlı dönemi mezar taşlarını ayrıntılı olarak incelemektedir. Araştırma kapsamında müzede bulunan taşların başlık (serpuş) formları, kitabelerinin içerikleri ve bezeme programları değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, söz konusu unsurların Osmanlı toplum yapısı, cinsiyet rolleri, mesleki statü ve Türk-İslâm sanatının sembolik dünyasıyla doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Çalışmada ayrıca mezar taşlarında yer alan güneş, gül, servi, üzüm ve ay-yıldız motiflerinin sembolik anlamları tasavvufî ve kültürel bağlamlarıyla ele alınmıştır. Uluborlu örneğinden hareketle taş işçiliğindeki usta imzaları, taşçı işaretleri ve yerel malzeme kullanımı gibi özgün veriler değerlendirilmiş; bunların bölgenin Orta Çağ'dan Osmanlı dönemine uzanan kültürel sürekliliğini yansıttığı ortaya konulmuştur. Araştırma, Uluborlu Müzesi koleksiyonunda bulunan Osmanlı mezar taşlarının bilimsel literatüre kazandırılmasını ve sanat tarihi ile sosyoloji disiplinleri açısından değerlendirilmesini amaçlamakta; bu taşların yalnızca estetik birer eser değil, dönemin kültürel kimliğini yansıtan önemli kültür varlıkları olduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar, bölgesel mezar taşı envanterlerinin oluşturulması ve bu kültürel mirasın korunmasına yönelik çalışmalara akademik katkı sağlamaktadır

Ottoman gravestones are not merely physical manifestations of burial traditions but also constitute primary historical sources reflecting the social structure, belief system, artistic understanding, and social hierarchy of the period to which they belong. This study establishes a theoretical framework for the Ottoman gravestone tradition by examining its historical origins, structural characteristics, typological features, and symbolic elements. Within this framework, it provides a comprehensive analysis of the Ottoman gravestones preserved in the Uluborlu Museum in Isparta Province. The research focuses on the forms of headgear (serpuş), the content of the inscriptions, and the decorative programmes of the gravestones. The findings demonstrate that these elements are closely associated with the social structure of the Ottoman Empire, gender roles, occupational status, and the symbolic world of Turkish-Islamic art. Furthermore, the study examines the symbolic meanings of motifs such as the sun, rose, cypress, grape, and crescent and star within their Sufi and cultural contexts. Drawing upon the Uluborlu collection, distinctive features including stonemasons’ signatures, masons’ marks, and the use of local materials reveal the region’s cultural continuity from the Middle Ages to the Ottoman period. This study aims to introduce the Ottoman gravestones in the Uluborlu Museum collection to the scholarly literature and to evaluate them from the perspectives of art history and sociology. It demonstrates that these gravestones should be regarded not merely as aesthetic artefacts but also as significant cultural heritage reflecting the cultural identity of their period. The findings also provide an academic basis for the preparation of regional gravestone inventories and contribute to future studies on the preservation of this cultural heritage.