TİMURLU VE AK-KOYUNLU, KARA-KOYUNLU TÜRKMENLERİNDE KENGEŞ MECLİSİ
Abstract
Eski Türk devletlerinde mevcut olan Kengeş meclisi Timurlu, Kara-Koyunlular ve Ak-Koyunlu devlet yapısında da bulunmaktaydı. Kengeş, danışma ya da müzâkere etme anlamlarına gelir. Timurlular, Kara-Koyunlular ve Ak-Koyunlular’da hükümdar, hükümdarın kardeşleri, oğulları, hanımları, aşiret reisleri ve askerî komutanlar, devlet ile ilgili meseleleri ele almak için Kengeş meclisleri düzenlerlerdi. Kengeş meclisi savaş esnasında da toplanmaktaydı. Hükümdarın bazı durumlarda meclisin kararının dışında kendi fikrini uyguladığı da olmaktaydı.
Kengeş meclisi çoğunlukla devletin önemli meselelerini görüşmek için toplanıyordu. Kengeş meclis hükümdar başkanlığında toplandığı zaman, hükümdar meclisin kararı üzerinde büyük etkiye sahip oluyordu. Savaş kararı, genellikle Kengeş Meclisi’nde verilmekteydi. Ancak meclisin çoğunluk kararına rağmen son sözü hükümdar söylerdi. Ayrıca, Kengeş meclisine bazen ve gerektiğinde hatunların da başkanlık etmeleri eski Türk devletlerinde kadına verilen önem açısından önemlidir.
Keywords
References
- Aka,İsmail, Mirza Şahruh ve Zamanı, TTK Yayınları, Ankara 1994.
- Arayancan Ayşe Atıcı, Karakoyunlu Hükümdarlarından Cihânşah ve Dönemi 1438-1467 (Dini-Siyasi-Kültürel, Sosyal), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi) Ankara 2010.
- Donuk Abdülkadir, Eski Türk Devletlerinde İdarî, Askerî Unvan ve Terimler, Türk dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul 1988.
- Ebu Bekr-i Tihranî, Kitâb-ı Diyarbekriyye, Neşr. Necati Lugal- Faruk Sümer, C. I, TTK Yayınları Ankara 1993; Ebu Bekr-i Tihranî, Kitab-ı Diyarbekriyye, Çev. Mürsel Öztürk, TTK Yayınları Ankara 2014.
- el-Azzâvî el-Mehâmî Abbas, Tarihü’l Irak Beyne İhtilâleyn el-Hükûmetü’l-Türkmâniyye, C. III, Dâru’l-Arabiyyetû’l-Mavsuât, Bağdat, 1939.
- el-Bağdadî Abdullah b. Fethullah, el-Düvelü’l-İslamiyye fi el-Şark, tah. Târık Nâfi’ el-Hamdânî, Dâr’ul-Mektebetü’l-Hilâl, 2010.
- Erdem İlhan - Paydaş Kazım, Ak-Koyunlu Devleti Tarihi, Birleşik Kitabevi Ankara 2007.
- Fazlullâh b. Rüzbihan Hunci-i İsfahani, Tarih-i Alem Aray-ı Emini, Persian text edited by John E. Woods, London 1992; V. Minorsky, Persia A.D 1478-1490 (An Abridged Translation of Fadlullah b. Rüzbihan Khunji's Tarikh-i Alem-Ârâ-yı Amini), London 1957.
- Hasan-ı Rumlu, Ahsenü’t-Tevârih, nşr. Abdul-Hüseyin Nevaî, İntişarat-ı Esatir, C. III, Tahran, 1389/2010; Türkçe terc. Hasan-ı Rumlu, Ahsenü’t-Tevârih, terc. Mürsel Öztürk, TTK Yayınları, Ankara, 2006.
- İbn Arabşah, Acâibu’l-Makdûr, çev. D. Ahsen Batur, Selenge Yayınları, İstanbul, 2012.