HARPUT TÜRKÜLERİNDE KOLEKTİF BELLEK VE TEMATİK YAPI

Öz

Bu çalışma, Harput ve Elazığ yöresine ait türkülerde yer alan tematik unsurları kolektif bellek perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Harput türkülerinin yalnızca birer müzik ürünü değil, aynı zamanda toplumun hafızasını, kimliğini ve duygusal dünyasını yansıtan kültürel belgeler olduğu kabul edilmiştir. Bu yönüyle araştırma, halk müziği alanına anlatı çözümlemesine dayalı ve tematik bir bakış kazandırarak müzikoloji ile halkbilimi arasında disiplinlerarası bir köprü kurmayı hedeflemektedir. Çalışmada, TRT repertuvarında yer alan Harput yöresine ait 83 türkünün tamamı tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir.Nota örnekleri ise temsil gücü yüksek sınırlı sayıda eserle desteklenmiştir. Analiz sürecinde türkülerde öne çıkan aşk, ayrılık, kahramanlık ve ağıt temaları değerlendirilmiş: bu temaların yöre halkının geçmişine dair ortak hafızasını nasıl yansıttığı tartışılmıştır. Elde edilen bulgular, Harput türkülerinin bireysel duyguların ötesinde toplumsal hafızayı taşıyan kültürel metinler olduğunu göstermektedir. Bu yönüyle araştırma, Harput müzik geleneğine anlam ve tema merkezli bir çözümleme kazandırarak, türkülerdeki kültürel hafızayı görünür kılmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Harput
• Türkü
• Kolektif Bellek
• Tema
• Kültürel Kimlik

Thematic Analyses of Collective Memory in Harput Folk Songs

Öz

This article explores the thematic elements embedded in the folk songs (türkü) of the Harput and Elazığ region through the lens of collective memory. Harput folk songs are regarded not merely as musical artifacts but as cultural narratives that embody the community’s memory, identity, and emotional world. In this regard, the study seeks to build an interdisciplinary bridge between musicology and folklore by introducing a narrative-based and thematic perspective to the field of folk music research. All 83 Harput folk songs included in the TRT (Turkish Radio and Television Corporation) repertoire were analyzed using thematic analysis. Musical notation examples were limited tu a small number of representative pieces to supprt the themes. The analysis focuses on the prominent themes of love, separation, heroism, and lament, discussing how these motifs reflect the collective memory of the local community. The findings suggest that Harput folk songs function as cultural texts that convey social memory beyond individual emotion. Accordingly, this article aims to contribute a meaning- and theme-centered interpretation to the Harput musical tradition, rendering visible the layers of cultural memory embedded within these songs.

Anahtar Kelimeler

• Harput
• Folk Song
• Collective Memory
• Theme
• Cultural Identity

Kaynakça

1. ASSMANN, J. (2001), Kültürel Bellek , (Çev., Ayşe Tekin), Ayrıntı Yayınları, İstanbul.
2. BRAUN V. ve CLARKE, V. (2006), “Using Thematic Analysis in Psychology”, Qualitative Research in Psychology, Cilt.3, Sayı.2, s.77-101.
3. ÇELİK, S. (2010), “Elazığ Yöresi Türkülerinde Tematik Yapı”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Sayı: 56, s.89-104.
4. GAZİMİHAL, M. R. (1961), Türk Halk Musikisi ve Anadolu, Maarif Basımevi, Ankara.
5. HALBWACHS, M. (1992), On Collective Memory, University of Chicago Press, Chicago.
6. JUNG, C. G. (1999), Keşfedilmemiş Benlik (Çev: C. Ener Sılay.). İlhan Yayınevi, İstanbul.
7. KARKIN, M. ve İMİK, Ü. (2011), “Harput Müzik Kültürü”, Sanat Dergisi, Sayı: 17, s. 1-6.
8. MEMİŞOĞLU, F. (1966), Harput Ahengi, Matbaa Teknisyenleri Basımevi.

9. ONG, Walter J. (2014), Sözlü ve Yazılı Kültür: Sözün Teknolojileşmesi (Çev.Sema Postacıoğlu Banon). Metis Yayınları, İstanbul:
10. REPERTÜKÜL. Türk Halk Müziği Repertuvarı ve Türkü Sözleri Veri Tabanı. https://www.repertukul.com (Erişim Tarihi: 25.12.2025).
11. SARISÖZEN, M. (1955), Yurttan Sesler Derlemeleri, Ankara Devlet Konservatuvarı Yayınları, Ankara.
12. SERT, F. (2017), “Elazığ Harput Türkülerine Bir İnceleme”, Ana Dili Eğitimi Dergisi, Cilt: 5, Sayı:1, s. 65–86.
13. ŞAHİN, V. (2013), “Kültürel Bellek Mekânı Olarak Türküler”, I. Uluslararası Kültürümüzde Türkü Sempozyumu, 22-25 Ekim 2011, Sempozyuma Sunulan Bildiriler, Cilt: .3, Sivas, s. 103-113.