Birinci Dünya Savaşı Sonunda Alman Subaylar Tarafından Almanya’ya Götürülen Türk Erkân-ı Harbiye Arşivi Belgelerinin İadesi Meselesi

Osmanlı Devleti ile Almanya'nın Birinci Dünya Savaşı (1914‑1918) başında yapmış oldukları ittifak nedeniyle savaş sırasında birçok Alman askeri ve subayı Osmanlı ordusunda görev yapmıştır. Bunlardan bazıları savaşta yaşanan gelişmelerin, yapılan hazırlıkların ve birliklere gönderilen emirlerin tutulduğu arşivden sorumlu olmuşlardır. Mondros Mütarekesi (1918) gereği Osmanlı Devleti topraklarını terk eden Alman subayların en önemlilerinden birisi olan Hans von Seeckt, 1917 yılı sonlarından savaşın sonuna kadar Osmanlı Erkân‑ı Harbiyesinin reisi olarak görev yapmıştır. Mütarekeden sonra savaş sırasında tutulmuş arşivi Osmanlı askerî yönetimiyle anlaşarak, İtilaf Devletlerinin eline geçmesini engellemek adına Almanya'ya götüren Seeckt, yapılan bu anlaşmada belgelerin Osmanlı Devleti'ne ait olduğunu ve İtilaf Devletlerinin eline geçme tehlikesi ortadan kalktığı zaman bunları iade edeceğini kabul etmiştir. Lozan görüşmeleri sırasında artık Osmanlı Erkân‑ı Harbiyesine ait arşivin İtilaf Devletlerinin eline geçme tehlikesi bulunmadığını düşünen Türk yetkililer, Almanlardan bu belgelerin iadesini talep etmiştir. Seeckt, talepten haberi olduğu ilk anda belgelerin geri gönderilmesini istememiştir. Türk tarafının ısrarları sonucunda, belgelerde Türk tarafının hoşuna gitmeyecek ve savaş sırasında Türkler hakkında olumsuz denebilecek kenar notları ve bilgiler olduğunu ifade etmek zorunda kalan Seeckt, belgelerin ancak Alman arşivleri tarafından ayıklanması ve zararlı olanların çıkarılması şartıyla Türkiye'ye gönderilebileceğini kabul etmiştir. Seeckt'in talepleri doğrultusunda Alman arşiv yetkilileri tarafından incelenen belgeler, ayıklandıktan sonra Türk tarafına teslim edilmiştir. Geri kalan belgeler Alman Genelkurmay belgeleri ile karıştırılmış olduğundan bugüne kadar fark edilmemiştir.

Due to the alliance formed between the Ottoman Empire and Germany at the beginning of World War I, many German soldiers and officers served in the Ottoman army during the war. Some of these soldiers were responsible for the archives containing the developments that took place during the war, the preparations made, and the orders sent to the troops. One of the most important German officers who left the Ottoman Empire following the Armistice of Mudros, Hans von Seeckt, served as the Chief of the Ottoman General Staff from the end of 1917 until the end of the war. After the armistice, Seeckt took the archives kept during the war to Germany in order to prevent them from falling into the hands of the Allied Powers, in agreement with the Ottoman military administration. In this agreement, he accepted that the documents belonged to the Ottoman Empire and would be returned once the danger of them falling into the hands of the Allied Powers had been eliminated. During the Lausanne peace talks, Turkish officials, believing that there was no longer any danger of the archives falling into the hands of the Allied Powers, requested that the Germans return the documents. Seeckt did not want the documents to be returned when he first heard about the request. As a result of the Turkish side’s insistence, Seeckt was forced to state that the documents contained marginal notes and information that would not be to the liking of the Turkish side and could be considered negative about the Turks during the war. He agreed that the documents could only be sent to Turkey on condition that they be sorted by the German archives and that any harmful information be removed. The documents, which were examined by German archive officials in accordance with Seeckt’s requests, were delivered to the Turkish side after being reviewed. The remaining documents, which were mixed with German General Staff documents, have not been noticed until today.