18. Yüzyılda Bir Kaptanıderyanın Servet Profili: Fındıklılı Süleyman Paşa’nın Muhallefatı

This study aims to examine the wealth structure of high-ranking military and administrative officials in the eighteenth-century Ottoman Empire and the legal functioning of the practice of confiscation (müsadere) through the life and probate records (muhallefat) of Fındıklılı Süleyman Pasha, who died while serving as Kapudan Pasha (Grand Admiral) in 1741. Employing a qualitative and comparative methodology, the study analyzes probate inventories and interprets the findings through comparison with contemporary chronicles and biographical sources. The principal sources of the research consist of Süleyman Pasha's probate registers (D.BŞM.MHF.d, 12527 and 12522) and documents concerning the confiscation process (AE.SMHD.I. 6/5443 and 8/543), preserved in the Ottoman Archives of the residency of State Archives of the Republic of Türkiye. The findings demonstrate that Süleyman Pasha's wealth manifested itself differently in the imperial center and the provinces. While the records of the Tersane Waterside Palace (Tersane Yalısı) in Istanbul reveal the material reflections of his military and tdministrative influence at the center, the records from Chios highlight the financial dimension of his wealth through relations of joint ownership. The study further shows that the confiscation process functioned as a multi-layered legal mechanism of liquidation that carefully distinguished household property, protected the rights of third parties, and ultimately reserved final authority for the central administration. Unlike previous studies on the estates of Ottoman grand admirals, which have predominantly focused on the seventeenth and nineteenth centuries, this study presents an original case from the mid-eighteenth century and sheds light on the material world of an Ottoman grand admiral as well as on the operation of the confiscation process.

Bu çalışma, 1741 yılında kaptanıderyalık görevinde iken vefat eden Fındıklılı Süleyman Paşa'nın hayatı ve muhallefat kayıtları üzerinden 18. yüzyıl Osmanlı üst düzey askerî ve idari yöneticilerinin servet yapısını ve müsadere uygulamasının hukuki işleyişini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, muhallefat kayıtları nitel ve karşılaştırmalı analiz yöntemleriyle değerlendirilmiş, elde edilen veriler dönemin kronik ve biyografik kaynaklarıyla karşılaştırılarak yorumlanmıştır. Çalışmanın temel kaynaklarını Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi'nde muhafaza edilen Süleyman Paşa'ya ait muhallefat defterleri (D.BŞM.MHF.d, 12527 ve 12522) ile müsadere sürecine ilişkin belgeler (AE.SMHD.I. 6/5443 ve 8/543) oluşturmaktadır. Bulgular, Süleyman Paşa'nın servetinin merkez ve taşrada farklı biçimlerde tezahür ettiğini göstermektedir. İstanbul Tersane Yalısı'na ait kayıtlar merkezdeki askerî ve idari nüfuzun maddi yansımalarını ortaya koyarken Sakız'daki kayıtlar müşterek mülkiyet ilişkileri üzerinden servetin mali boyutunu görünür kılmaktadır. Ayrıca müsadere sürecinin, hane içi mülkiyeti ayrıntılı biçimde tasnif eden, üçüncü şahısların haklarını gözeten ve nihai kararı merkezî otoriteye bırakan çok aşamalı bir hukuki tasfiye mekanizması olarak işlediği tespit edilmiştir. Çalışma, kaptanıderya muhallefatına ilişkin 17 ve 19. yüzyıllara odaklanan araştırmalardan farklı olarak 18. yüzyıl ortalarına ait özgün bir örnek sunmakta ve bir kaptanıderyanın maddi dünyası ve müsadere sürecinin işleyişine ışık tutmaktadır.