Ahîliğin Nitelikleri ve Fütüvvet Anlayışıyla İlgisi

Mustafa Özsaray

EN TR

Abstract

The Ahî sect was born and developed in the Anatolian Seljuk period. This sect was highly influential in the establishment and development of the Ottoman Empire. The members of the sect are mostly tradesmen. On the other hand, there are farmers, soldiers, ulema and umera among its members too. Ahîs have strictly adhered to professional and moral rules in working life. However, they performed their daily prayers and gathered in their dervich lodge in the evenings to do dhikr and chat. In addition, members of this sect attracted attention in terms of sharing, generosity and hospitality in the community. Their qualities are similar to the concepts of futuwwa. In this article, dictionary and term meanings of Ahî will be examined first. After that, the relation of Ahî order with futuwwa understanding will be revealed. Then the identity of Ahî Evran-ı Velî and the characteristics of the Ahî order will be introduced. While examining these issues, throuh some documents in the Ottoman Archives attention will be drawn to the mystical characteristic of this organization.

Keywords

Ahî Sect , Futuwwa , Islamic Sufism , Ahî Evran-ı Velî

Ahîliğin Nitelikleri ve Fütüvvet Anlayışıyla İlgisi

Öz

Ahîlik, Anadolu Selçukluları devrinde doğup gelişmiş, özellikle Osmanlı Devleti'nin kuruluş ve gelişme devrinde çok etkin olmuş bir tarîkattır. Daha çok esnaflar arasında yayılan bu tarîkatın müntesipleri arasında çiftçi, asker, ulema ve ümera da olmuştur. Ahîler çalışma hayatında meslekî ve ahlâkî kurallara sıkı sıkıya bağlı kalmışlardır. Bununla birlikte günlük ibadetlerini ifa etmişler, akşamları tekkelerinde toplanıp zikir ve sohbet meclisleri icra etmişlerdir. Ayrıca bunlar toplum içerisinde paylaşma, cömertlik ve misafirperverlik yönleriyle dikkat çekmişlerdir. Ahîlerin bu nitelikleri tasavvufta var olan fütüvvet anlayışıyla benzerlik göstermektedir. Bu makalede Ahîliğin nitelikleri ele alındıktan sonra bu kurumun fütüvvet anlayışıyla ilgisi ortaya konulacaktır.

Anahtar Kelimeler

Ahilik , Fütüvvet , Tasavvuf , Ahî Evran-ı Velî

References

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) Ali Emiri Mahmud I, (AE.SMHD.I.) Babıali Evrak Odası, (BEO.) Evkaf Defterleri, (EV.d.) Evkaf Haremeyn Muhasebesi Defterleri, (EV.HMH.d.) İrade Dahiliye, (İ.DH.) İbnülemin Evkaf, (İE.EV.) Sadaret Mektubî Kalemi Nezaret ve Devair, (A.MKT.NZD.)
Âbidîn Paşa, Terceme ve Şerh-i Mesnevî-i Şerîf, İstanbul: İrfan Kütübhanesi Neşriyatı, Mahmud Bey Matbaası, 1324.
Ağırakça, Ahmet: “Ahî, Ahîlik”, Şamil İslâm Ansiklopesidi, İstanbul: Şamil Yayınları, 1990, C. I, s. 58-59.
Aşıkî, Derviş Ahmed, Aşıkpaşazade Tarihi, haz. Cemil Çiftçi, İstanbul: Mostar Yayınları, 2012.
Aşıkî, Derviş Ahmed, Tevârîh-i Âl-i Osmân'dan Âşıkpaşazâde Târîhi, İstanbul: Matbaa-i Amire, 1333.
Attâr, Ferîdüddîn: Tezkiretü'l-Evliya, Ter. Süleyman Uludağ, İstanbul: İlim ve Kültür Yayınları, 1985
Câmî, Abdurrahman: Nefahâtü'l-üns, Evliya Menkıbeleri, Ter. Lâmiî Çelebi, Haz. Prof. Süleyman Uludağ, Prof. Dr. Mustafa Kara, İstanbul: Marifet Yayınları, 1995.
Cebecioğlu, Ethem: Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, İstanbul: Anka Yayınları, 2004.
Devellioğlu, Ferit: Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara: Aydın Kitabevi, 2011.
Doğan, D. Mehmed: Büyük Türkçe Sözlük, İstanbul: İz Yayıncılık, 1996.

Eraydın, Selçuk: Tasavvuf ve Tarîkatlar, İstanbul: İfav Yayınları, 1994.
Et-Tancî, Muhammed: İbn Batûta Seyahatnamesi “Tuhfetü'n-nüzzâr f î garâibi'l-emsâr”, Hazırlayan: Mümin Çevik, İstanbul: Üçdal Neşriyat, 1983.
Firûzâbâdî, Ebü't-Tâhir Mecdüddin Muhammed b. Yakub b. Muhammed: Besâir zevi't-temyîz f î letâifi'l-Kitâbi'l-Azîz, thk. Ali en-Neccâr, I-VI, Beyrut: el-Mektebetü'l-ilmiyye.
Gökalp, Haluk: Ahî Evran-ı Veli'nin Menkıbevî Kişiliği, Gazi Üniversitesi Ahîlik Kültürünü Araştırma Merkezi Ahîlik Araştırmaları Dergisi, C. I, sayı. 2.
https://sozluk.gov.tr [Erişim tarihi: 26. 7. 2020]
Hucvirî: Keşfu'l-Mahcûb, Haz. Süleyman Uludağ, İstanbul: Dergâh Yayınları, 1982.
Hülagu, M. Metin: Ahî Evran ve Ahîlik, https://docplayer.biz.tr/11206921-Ahi-Evran-ve-ahilik-profdr-m-metin-hulagu.html [Erişim tarihi: 26. 7. 2020]
İbn Battûta, Ebu Abdullah Muhammed et-Tanci, İbn Battûta Seyahatnamesi, Çev. A. Sait Aykut, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2000.
İbn Manzûr, Ebü'l-Fazl Muhammed b. Mükerrem b. Ali el-Ensârî: Lisânü'l-Arab, thk. Abdullah Ali Kebir/Muhammed Ahmed Hasbullah/Hâşim Muhammed eş-Şâzelî, Kahire: I-VI, Dâru'l-maârif.
Râgıb el-İsfahânî, Ebü'l-Kāsım Hüseyn b. Muhammed b. el-Mufaddal: el-Müfredât fî garîbi'l-Kur’ân, thk. Safvân Adnân ed-Dâvûdî, Beyrut: Dâru'l-Kalem, 1412.
Kazıcı, Ziya:“Ahîlik”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), C. I, 1988, s. 540-542.
Komisyon: “Fütüvvet”, Büyük Larousse, İstanbul: Milliyet Yayınları, 1993, C. IX, s. 4341.
Komisyon: “Ahîler”, İnönü Ansiklopedisi, Ankara: Milli Eğitim Basımevi, 1946, C. I, s. 236-237.
Kuşeyrî, Abdulkerim: Kuşeyrî Risalesi, Ter. Dilaver Selvi, İstanbul: Semerkand Yayınları, 2009.
Özerkmen, Necmettin: “Ahîliğin Tarihsel – Toplumsal Temelleri ve Temel Toplumsal Fonksiyonları – Sosyolojik Yaklaşım”, Ankara Ünv. DTCFD, 44, (2004).
Özsaray, Mustafa: Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı'da Devlet Tekke İlişkileri (XIX. Yüzyıl), (Doktora Tezi), Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı, İstanbul: 2018.
Pakalın, M. Zeki: Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1983. Sami, Şemseddin: Kāmûs-ı Türkî, Dersaadet: İkdam Matbaası, 1317.
Selvi Dilaver: “Fütüvvet ve Ahîlik Teşkilatlarının Ahlâkî İlkelerinin Oluşmasında Tasavvufun Öncülüğü”, İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, 2/1 (Ocak 2016), s. 1-37.
Sevgi, H. Ahmet: “Hüsâmeddîn Çelebi”, TDV İslâm Ansiklopedisi, (İstanbul: TDV Yayınları, 1988), C. XVIII, s. 511-512.
Solak, Fahri: Ahîlik, Kuruluşu, İlkeleri ve Fonksiyonları, İstanbul: İto Yayınları, 2009.
Şükûn, Ziya: Farsça-Türkçe Lûgat, Gencine-i Güftâr Ferheng-i Ziyâ, İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1996.
Tuğlacı, Pars: Okyanus, 20. Yüzyıl Ansiklopedik Türkçe Sözlük, İstanbul: Pars Yayınları, 1971.
Uludağ, Süleyman: Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2005.
Ülgen, Erol: “Ahîlik”, Osmanlı Ansiklopedisi, İstanbul: İz Yayıncılık, 1996, C. I, s. 24.
Yılmaz, H. Kamil: Ana Hatlarıyla Tasavvuf ve Tarîkatlar, İstanbul: Ensar Yayınları, 2014.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

Mustafa Özsaray ^*
0000-0001-7148-3757
Türkiye

Publication Date

December 30, 2020

Submission Date

September 8, 2020

Acceptance Date

November 5, 2020

Published in Issue

Year 2020 Volume: 2 Number: 2

IZ

https://izlik.org/JA94ZN88WC

Chicago

Özsaray, Mustafa. 2020. “Ahîliğin Nitelikleri Ve Fütüvvet Anlayışıyla İlgisi”. Hazine-I Evrak Arşiv Ve Tarih Araştırmaları Dergisi 2 (2): 161-78. https://izlik.org/JA94ZN88WC.

Abstract

Keywords

Ahîliğin Nitelikleri ve Fütüvvet Anlayışıyla İlgisi

Öz

Anahtar Kelimeler

References

Details

Primary Language

Subjects

Journal Section

Authors

Publication Date

Submission Date

Acceptance Date

Published in Issue

IZ

Cite