1820-1823 Osmanlı-İran Savaşında Ortaya Çıkan Salgın ve Bu Salgının Savaşa Etkisi
Öz
Yaklaşık dört asır boyunca doğuda birbirleriyle mücadele eden Osmanlı ve İran devletleri, 19. yüzyılın başında tekrar ama son defa savaşmışlardır. İki cephede cereyan eden savaş, İran kuvvetlerinin üstünlüğüyle devam ettiği sıralarda, her iki cepheyi de etkileyecek bir salgın hastalık ortaya çıkmıştır. Hindistan’da etkili olan ve ardından Basra Körfezi, İran ve Kafkaslara yayılan hastalık, İran kuvvetleri içerisinde ölümlere yol açmıştır. Birçok İranlı askerin ve önemli devlet adamının da hayatını kaybetmesine yol açan bu salgın, 1821 ve 1822 yıllarında çok fazla etkili olmuştur. Özellikle İran ordusu içerisinde görülen ve savaşın seyrini etkileyen salgını, bazı kaynaklar veba bazı kaynaklar ise kolera olarak tanımlamaktadır. Bu makale, salgın hastalığın ortaya çıkışı, yayılışı ve savaşa etkisi üzerine bir değerlendirmeyi kapsamaktadır.
Anahtar Kelimeler
References
- BOA: Bâb-ı Asâfî Amedî Kalemi (A.AMD), Bâb-ı Asâfî Mektubî Kalemi (A.MKT), Cevdet Hariciye (C.HR), Hatt-ı Hümayun (HAT)
- Ahmed Cevdet (Paşa): Tarih-i Cevdet, C. XII, Dersaadet 1309.
- Ayar, Mesut: Osmanlı Devleti’nde Kolera Salgını: İstanbul Örneği (1892-1895), (Doktora Tezi), Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul, 2005.
- Çelik, Yüksel: Şeyhü’l-Vüzera Koca Hüsrev Paşa: II. Mahmud Devrinin Perde Arkası, Ankara: TTK, 2013.
- Farrokh, Kaveh: Iran at War: 1500-1988, New York: Osprey Publishing, Oxford, 2011.
- Fasai, Hasan: History of Persia Under Qajar Rule (Farsname-i Nasırî), Farsça’dan çev: Heribert Busse, New York-London: Columbia University Press, 1972.
- Fraser, James Baillie: Narrative of a Journey into Khorasan in the Years 1821 and 1822, London: Longman, 1825.
- Hidayet, Rıza Kulı Han: Tarih-i Ravzatü’s-Safa-yı Nasıri (Cild-i Nohom Behş-ı Dovvom Donbale-i Saltanat-ı Fethali Şah), Tahran: 1380.
- Kalantari, Yahya: Feth Ali Şah Zamanında Osmanlı-İran Münasebetleri (1797-1834), (Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Son Çağ Tarihi Kürsüsü, İstanbul, 1976.
- Keçeci, Serkan: The Grand Strategy of the Russian Empire in the Caucasus against Its Southern Rivals (1821-1833), (Doktora Tezi), The London School of Economics and Political Science, London, 2016.