Türk Siyasetinde Popülizmin İki Yüzü: Ecevit ve Demirel

Year 2025, Volume: 5 Issue: 2, 88 - 103, 31.12.2025

Cemalettin Çağrı Karadağ

Abstract

Bu çalışmada popülizm, gerek siyaset bilimi gerekse de toplumsal dinamikler açısından tartışmalı bir kavram olarak ele alınmış, Türk siyasal hayatındaki tarihsel kökenleri ve Cumhuriyet dönemiyle birlikte siyasi hayata etkileri derinlemesine incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı, popülizmin yalnızca sağ siyasi akımlara özgü olduğu yönündeki literatürü eleştirerek, bu kavramın sol siyasi akımlarda da nasıl var olabileceğini ortaya koymaktır. Bu bağlamda popülizmin Türk siyasal hayatında gerek merkez sağ gerekse de merkez sol ideolojiler içerisinde yer alabileceği değerlendirilmiş, Süleyman Demirel ile Bülent Ecevit’in popülist stratejileri karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alınmıştır. Çalışma, popülizmin demokratik süreçlerdeki rolünü de sorgulamaktadır. Halkın taleplerini doğrudan siyasete taşıyan bir araç olarak değerlendirilen popülizm, aynı zamanda toplumsal kutuplaşmayı derinleştiren bir söylem olarak da karşımıza çıkmaktadır. Bu çift yönlü etkisi, popülizmin demokratik süreçlere olan olumlu ve olumsuz etkilerinin anlaşılmasını zorunlu kılmıştır. Çalışma ayrıca, popülizmin kesin ve evrensel bir tanıma sahip olmaması hususunu irdeleyerek kavramın gerek kuramsal gerekse de pratik siyasetteki müphemliğine vurgu yapmaktadır.

Keywords

Türkiye’de Popülizm , Sağ ve Sol Popülizm , Demokrasi , Bülent Ecevit , Süleyman Demirel

Two Faces of Populism in Turkish Politics: Ecevit and Demirel

Abstract

In this study, populism is discussed as a controversial concept in terms of both political science and social dynamics, and its historical origins in Turkish political life and its effects on political life in the Republican era are analyzed in depth. The main aim of the study is to criticize the literature that populism is specific to right-wing political movements and to reveal how this concept can also exist in left-wing political movements. In this context, it is evaluated that populism can be found in both center-right and center-left ideologies in Turkish political life, and the populist strategies of Süleyman Demirel and Bülent Ecevit are examined with a comparative approach. The study also questions the role of populism in democratic processes. Populism, which is considered as a tool that directly conveys the demands of the people to politics, also appears as a discourse that deepens social polarization. This double-edged effect has made it necessary to understand the positive and negative effects of populism on democratic processes. The study also emphasizes the ambiguity of the concept in both theoretical and practical politics by examining the lack of a precise and universal definition of populism.

Keywords

Populism in Turkey , Right and Left Populism , Democracy , Bülent Ecevit , Süleyman Demirel

References

• Aksakal, Erdi (2018). “Türkiye’de Halkçılığın Kaynağı ve Tebaadan Halka Zihni Dönüşüm”. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 22(2): 917-932.
• Albertazzi, Daniele ve McDonnell, Duncan (2008). “Twenty-First Century Populism: The Spectre of European Democracy”. Basingstoke: Palgrave McMillan:1-11.
• Arslan, Murat (2019). Süleyman Demirel, İstanbul: İletişim Yayınları. Aslandaş, Alper Sedat ve Bıçakçı, Baskın (2006). Popüler Siyasi Deyimler Sözlüğü. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Ayata, Ayşe Güneş (1992). CHP: Örgüt ve ideoloji. Ankara: Gündoğan Yayınları.
• Aydın, İrfan (1990). 10 Yıl Önce Ecevit 10 Yıl Sonra Ecevit. Ankara: Arzu Ofset.
• Aydın, Suavi ve Taşkın, Yüksel (2016). 1960'tan Günümüze: Türkiye Tarihi, İstanbul: İletişim Yayınları.
• Belge, Murat (2018). “Siz İsterseniz…”: Popülizm Üzerine Yazılar. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Berlin, Issiah (1968). “To Define Popülism”. Government and Opposition. 3(2): 137-180.
• Bora, Tanıl (2006). “Ecevit’teki Şeytan Tüyü”. Birikim Dergisi, https://birikimdergisi.com/dergiler/birikim/1/sayi-212-aralik2006/2395/ecevit-teki-seytantuyu/5976 (Erişim Tarihi: 03.09.2024).
• Bora, Tanıl ve Gültekingil, Murat (Ed.) (2003). Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Muhafazakârlık. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Bora, Tanıl ve Gültekingil, Murat (Ed.) (2005). Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce, Cilt 7: Liberalizm, İstanbul: İletişim Yayınları.
• Canovan, Margaret (2002) Democracies and the Populist Challenge. Basingstoke: Palgrave.
• Canovan, Margaret (2004). “Populism for Political Theorists?”. Journal of Political İdeologies. 9(3): 241-252.
• Çarkoğlu, Ali, Elçi, Ezgi, Erol, Fatih ve Paksoy, Cansu (2022). “Popülizm Teorileri Işığında Türkiye’de Popülizmin Tarihsel Gelişimi: Siyasi Partiler Üzerine Bir İnceleme”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 22(1): 323-348.
• Çavdar, Tevfik (1983). Halkevleri Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Çavuşoğlu, Hüseyin (2016). “Süleyman Demirel’in Siyasal Hayatı ve Kişisel Özellikleri”. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 21(3).
• Çetin, Halis (2007). “Modernleşme Evrimi: Türk Devrimi”. Muhafazakâr Düşünce Dergisi. 3(12): 43-83.
• Çolak, Mustafa (2016). Bülent Ecevit- Karaoğlan. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Demirel, Tanel (2004). Adalet Partisi: İdeoloji ve Politika. İstanbul: İletişim Yayınlan.
• Doğan, Erkan (2019). “II. Meşrutiyet döneminden Cumhuriyet’in Kuruluş Yıllarına Halkçılık Fikrinin Gelişimi”. İnsan ve İnsan. 6(20): 131-144.
• Ecevit, Bülent (1968). Ortanın Solu. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınlan.
• Erdem, Ekin ve Aybay, Ali Can (2023). “Türkiye’de Popülist Siyaset Bağlamında Süleyman Demirel”. Paradoks Ekonomi Sosyoloji ve Politika Dergisi. 19(2): 267-283.
• Erdoğan, Necmi (1998). “Demokratik Soldan Devrimci Yol’a: 1970’lerde Sol Popülizm Üzerine Notlar”. Toplum ve Bilim. 78: 22-37.
• Ertugay, Fatih (2017). Türkiye'de İdeolojiler ve Devlet Algısı: Kemalizm, Milliyetçilik, İslamcılık, Sosyalizm: Bir Metin Okuması. Ankara: Kadim Yayınları.
• Ertugay, Fatih (2024). “Türkiye’de Bir İdeoloji Olarak Cumhuriyet”. İnsan ve Toplum Dergisi. 14(3): 123-149.
• Esmer, Gülsüm Tütüncü (2008). “Propaganda, Söylem ve Sloganlarla Ortanın Solu”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 10(3): 69-85.
• Faroz, Ahmad (1993). The Making of Modern Turkey. London: Routledge.
• Gökalp, Ziya (1918). “Türkçülük ve Halkçılık”. Yeni Mecmua Dergisi. 40.
• Hawkins, Kirk ve Kaltwasser, Rovira (2017). “The Ideational Approach to Populism”. Latin American Research Review. 52(4): 1–16. (Erişim Tarihi: 09.08.2024)
• İnan, Arı (1982). Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün 1923 Eskişehir-İzmit Konuşmaları. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Kahraman, Hasan Bülent (1993). Sosyal Demokrasi Türkiye ve Partileri. Ankara: İmge Kitabevi.
• Kalaycıoğlu, Ersin ve Sarıbay, Ali Yaşar (Ed.) (2000). Türkiye’de Politik Değişim ve Modernleşme. İstanbul: Alfa Yayınları.
• Karaömerlioğlu, Asım (2001). “Tek Parti Döneminde Halkevleri ve Halkçılık”. Toplum ve Bilim. 88: 163-187.
• Karaömerlioğlu, Asım (2006). Orada Bir Köy Var Uzakta: Erken Cumhuriyet Döneminde Köycü Söylem. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Kaynar, Mete Kaan (Ed.) (2023). Türkiye'nin 1970'li Yılları. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Köroğlu, Esin (2020). “Farklı Popülizm Yaklaşımları Üzerine Bir Değerlendirme”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. (39): 73-87.
• Laclau, Ernesto (2005). On Populist Reason. New York: Verso.
• Leca, Jean (1996). “La Démocratie à L'épreuve des Pluralismes”. Revue Française de Science Politique, 225-279.
• Lonescu, Ghita ve Gellner, Ernest (1969). In Populism: its Meaning and National Characteristics. New York: The Macmillan Company.
• Mardin, Şerif (2004). Jön Türklerin Siyasi Fikirleri. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Mudde, Cas (2004). “The Populist Zeitgeist”. Government and Opposition. 39(4): 541-563.
• Mudde, Cas ve Kaltwasser, Rovira (Ed.) (2012). Populism in Europe and the Americas: Threat or Corrective for Democracy. Cambridge: Cambridge University Press.
• Müller, Jan-Werner (2021). “Popülizm Nedir?”. (Çev: Onur Yıldız). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Önder, Mehmet (1989). İzmir Yollarında: Atatürk'ün Batı Anadolu Gezisi, 14 Ocak 1923-20 Şubat 1923. İstanbul: Türkiye İş Bankası.
• Öngider, Seyfi (2001). Lider Biyografilerindeki Türkiye, İstanbul: Aykırı Yayınları.
• Parla, Taha (1992). Türkiye’de Siyasal Kültürün Resmi Kaynakları. Cilt: 3. İletişim Yayınları: İstanbul.
• Peker, Recep (1984). İnkılap Dersleri. İstanbul: İletişim.
• Roberts, K. M. (2006) “Populism, Political Conflict, and Grass-Roots Organization in Latin America”. Comparative Politics. 38 (2): 127-148
• Stavrakakis Yannis and Katsambekis Giorgios (2014). “Left-Wing Populism in the European Peripheriy: the Case of Syrıza”. Journal of Political Ideologies. 19(2): 119-142.
• Stavrakakis, Yannis (2018). “Populism, Anti-Populism and Democracy”. Political İnsight. 9(3).
• Sunar, İlkay (1985). Demokrat Parti ve Popülizm. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi Cilt 8. İstanbul: İletişim Yayınları
• Şıhmantepe, Aydın (2016). "Türkiye’de Dış Politika Krizlerinde Karar Alıcının Operasyonel Kodları: Süleyman Demirel Örneği”. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı, Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul.
• Taggart, Paul (2004). Popülizm (Çev: B. Yıldırım). İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Tekin, Uğur (1975). Ecevit’in Günah Galerisi. İstanbul: Umur Kitapçılık.
• Toprak, Zafer (1977). “Halkçılık İdeolojisinin Oluşumu”. Atatürk Döneminin Ekonomik ve Toplumsal Sorunları. İstanbul.
• Toprak, Zafer (1984). “Osmanlı Narodnikleri: Halka Doğru Gidenler”. Toplum ve Bilim. 24: 69- 81.
• Toprak, Zafer (1992). “Popülizm ve Türkiye’deki Boyutları”. Tarih ve Demokrasi – Tarık Zafer Tunaya’ya Armağan. İstanbul: Cem Yayınları. s. 41-65.
• Toprak, Zafer (2002). Türkiye’de ‘Narodnik’ Milliyetçiliği ve Halkçılık (1908-1918). H.C. Güzel, K. Çiçek ve S. Koca (Ed.). Türkler (Cilt 14, s. 801-806). Ankara: Yeni Türkiye Stratejik Araştırma Merkezi Yeni Türkiye Yayınları.
• Toprak, Zafer (2013). Türkiye’de Popülizm 1908-1923. İstanbul: Doğan Kitap.
• Türk, H. Bahadır (2017). “A Glance At The Constitutive Elements Of The Leader-Centered Perspective in Turkish Politics”. Turkish Studies. 18(4): 601-623.
• Uslu, Cennet (2021). “Bir İdeoloji Olarak Popülizm”. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 9(1): 217-230.
• Weyland, Kurt (2001). “Clarifying a Contested Concept: Populism in the Study of Latin American Politics”. Comparative politics. 1-22.
• Yanık, Aybars (2018). “Murat Belge ile Popülizm Üzerine Söyleşi: ‘Popülist Olmayalım Ama Popüler Olmayı da Bilelim”. Birikim. Sayı: 353. s.45-53.
• Yıldırım Onur ve Fedayi Cemal (2021). “Türk Solunun Popülizm ile İmtihanı”. Muhafazakâr Düşünce Dergisi. 17(61): 94-114.