Research Article

Kansere Yönelik Dinî Yüklemeler Üzerine Nitel Bir Araştırma

Volume: 23 Number: 2 December 30, 2024
EN TR

Kansere Yönelik Dinî Yüklemeler Üzerine Nitel Bir Araştırma

Abstract

Kanser, artan vaka sayıları ve mortalite oranlarıyla küresel düzeyde bir sağlık sorunu olmanın ötesinde psikososyal ve manevi boyutları da olan önemli bir krizdir. Hastalarda görülen “neden ben?”, “neden kanser oldum?”, “Tanrı, bunu neden bana verdi?” gibi sorgulamalar, kanserin bireyin anlam ve inanç dünyasını sarsan varoluşsal ve manevi bir kriz olduğunu göstermektedir. Kanserin nedenine yönelik bu sorgulamalar ve arayış, hastanın kanser deneyiminde anlam bulma girişimini yansıtır. Anlam arayışı, bir krizin neden meydana geldiğini ve etkisinin ne olduğunu anlama ihtiyacını içerir. Anlamın ele alındığı yollardan birisi de nedensel yüklemelerdir. Kanser söz konusu olduğunda çevresel faktörler, şans, stres, kalıtım, diyet veya belirli kanserojenler gibi bilinen çok sayıda nedensel faktör sıralanabilir. Diğer taraftan hem kanser gibi yaşamı tehdit eden hastalıklarda hem de günlük hayatta insanlar sadece yaşam tarzı ve şans gibi seküler yüklemelerde bulunmazlar. Pek çok insan gündelik yaşamda sıradan olaylar yanında, travmatik ve kendilerini çaresiz bırakan olayların nedenlerini açıklamada “Allah’ın takdiri, hikmet, kader, Tanrı’nın iradesi” gibi dini yüklemelerde bulunurlar. Özellikle afetler, ölüm ve ciddi hastalıklar gibi hayatın elem verici olayları karşısında insanın anlam arayışı derinleşir. Burada geniş bir anlam sistemi olarak din, insana aradığı cevapları bulmada yol gösterir. Nedensel atıflar, kanser hastalarında kişisel kontrol duygusuyla ilişkili olarak psikososyal iyilik halini etkilediği gibi “Allah’ın takdiri, Tanrı’nın iradesi” gibi dini/manevi faktörlere atıfta bulunma kanser karşısında umut ve kontrol duygusunu güçlendirebilir. Travmatik bir olayı hayra yorma ve bunda hikmet arama, psikososyal uyumu arttırırken; manevi çatışma, cezalandıran ve gazap eden Tanrı algısı gibi olumsuz manevi değerlendirmeler uyumu zorlaştırabilir. Dolayısıyla kanser hastalarında, kansere ilişkin nedensel atıfların bilinmesi ve anlaşılması hastalık sürecinin seyri ve tedavi yaklaşımları açısından oldukça önemlidir. Bu nedenle bu araştırmanın amacı, Müslüman Türk kanser hastalarında, kanserin çeşitli yön ve boyutlarıyla önemli bağlantıları olan nedensel açıklamaları ve bu açıklamalar içinde dinî yüklemelerin yerini incelemek olarak belirlenmiştir. Araştırma yöntemi olarak hastaların kanser olgusuna ilişkin “yaşantılarını ve anlamlarını ortaya çıkarabilmek” amacıyla nitel araştırma desenlerinden, fenomonolojik yaklaşım esas alınmıştır. Veriler, Bursa Ali Osman Sönmez Onkoloji Hastanesi’nde ayakta tedavi gören ve meme kanseri tanısı almış 11 kadın hasta ile yapılan mülakatlar sonucunda elde edilmiştir. Elde edilen veriler, MAXQDA 20 programı kullanılarak içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda kansere yönelik nedensel açıklamalar, “dinî olmayan yüklemeler” ve “dinî yüklemeler” şeklinde iki kategoriye ayrılmıştır. Dinî olmayan yüklemeler, “stres ve sıkıntı”, “kalıtım”, “sigara” ve “sağlıksız beslenme” olarak kodlanmıştır. Bunlar içinde frekansı en yüksek kod “stres ve sıkıntı” olurken en düşük kod “sağlıksız beslenme” olmuştur. Dinî yüklemelerde ise “imtihan”, “sevgi”, “terbiye” ve “takdir” şeklinde dört kod tanımlanmıştır. Dinî yüklemeler içinde frekansı en yüksek atıf “imtihan” iken en düşük atıf ise “takdir” olmuştur. Bu araştırmada yer alan hastaların, kansere yönelik nedensel açıklamalar içinde dinî yüklemelere, diğer yüklemelere göre daha fazla yöneldikleri ancak başta dinî yüklemeler olmak üzere aynı anda birden fazla faktöre (imtihan, stres vb.) atıfta bulundukları tespit edilmiştir. Bu bulgu hastaların, kanserin nedenleri üzerinde hem kendilerinin hem de Allah’ın bir yetkisi olduğunu kabul ettikleri şeklinde yorumlanmıştır. Bu araştırmanın çalışma grubu bağlamında ulaşılan bir başka önemli sonuç ise dinî yüklemeler, kanseri anlamlandırma ve açıklama yanında başa çıkma ve manevi gelişim kaynağı olarak da önemli bir role sahiptirler. Ayrıca kanseri, “Allah’tan gelen bir imtihan” ya da “Allah’ın sevgili kulu olma”nın bir sonucu olarak anlamlandıran hastaların, Allah yanında bir kul olarak kendilerini daha değerli hissettikleri ve hastalığı daha kolay kabullendikleri belirlenmiştir. Bu sonuç, kanser hastalarında olumlu dinî yüklemelerin, benlik saygısının artması yönünde bir etki oluşturduğunu göstermektedir. Bu araştırmanın sınırlılıkları bağlamında elde edilen bulgu ve sonuçlar, kanser hastalarında başta dinî yüklemelerin, farklı kanser türlerini ve evrelerini içeren geniş örneklem gruplarında ileri düzey araştırmalarla incelenmesi gereken önemli bir konu olduğunu göstermektedir. Ayrıca ülkemizde henüz yolun başında olan onkoloji manevi danışmanlığı için etkin destek müdahaleleri ve modellerin planlanabilmesi için dinî yüklemeleri ve bunların farklı değişkenlerle (psiko-sosyal uyum, başa çıkma, depresyon, kaygı vb.) ilişkisini ve aracı rolünü ele alan araştırmalar yapılması önerilir.

Keywords

Ethical Statement

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur. Bu makale, Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsüne bağlı olarak gerçekleştirilen “Kanser Hastalarında Manevi Danışmanlık Uygulamalarının Kaygı ve Yaşam Kalitesi Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi” (Bursa, 2021) başlıklı doktora tezinden üretilmiştir.

References

  1. Ahn, Eunmi vd. “Impact of Breast Cancer Diagnosis and Treatment on Work-Related Life and Factors Affecting Them.” Breast Cancer Research and Treatment 116/3 (2009), 609–616. https://doi.org/10.1007/s10549-008-0209-9
  2. Alaloul, Fawwaz vd. “Spirituality in Arab Muslim Hematopoietic Stem Cell Transplantation Survivors: A Qualitative Approach.” Cancer Nursing 39/5 (2016), E39–E47. https://doi.org/10.1097/NCC.0000000000000312
  3. Albayrak, Ahmet vd. “Kanser Hastalarında Yaşam Kalitesini Etkileyen Din ve Maneviyat Üzerine Teorik Yaklaşımlar”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 21/40 (2019), 349-376. https://doi.org/10.17335/sakaifd.605552
  4. Aydın, Cüneyd. “Kader İnancının Savunma Mekanizması ve Dini Başa Çıkma Kavramları Açısından Değerlendirilmesi”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/35 (2019), 101-122. https://doi.org/10.14395/hititilahiyat.469645
  5. Apaydın, Halil vd. “Hastalık Sürecinde Bireylerin Dinî Eğilimlerine Psikolojik Bir Yaklaşım.” Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/3 (2015), 5–51. https://doi.org/10.18498/amauifd.40799
  6. Aronson, Elliot vd. Sosyal Psikoloji. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 2018.
  7. Ayten, Ali. Tanrı’ya Sığınmak: Dinî Başa Çıkma Üzerine Psiko-Sosyal Bir Araştırma. İstanbul: İz Yayıncılık, 2012.
  8. Baider, Lea-Sarell, Moshe. “Perceptions and Causal Attributions of Israeli Women with Breast Cancer Concerning Their Illness: The Effects of Ethnicity and Religiosity.” Psychotherapy and Psychosomatics 39/3 (1983), 136–143.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Psychology of Religion

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

December 28, 2024

Publication Date

December 30, 2024

Submission Date

August 9, 2024

Acceptance Date

November 20, 2024

Published in Issue

Year 2024 Volume: 23 Number: 2

APA
Kurt, E., & Gürses, İ. (2024). Kansere Yönelik Dinî Yüklemeler Üzerine Nitel Bir Araştırma. Hitit İlahiyat Dergisi, 23(2), 842-869. https://doi.org/10.14395/hid.1531151
AMA
1.Kurt E, Gürses İ. Kansere Yönelik Dinî Yüklemeler Üzerine Nitel Bir Araştırma. Hitit İlahiyat Dergisi. 2024;23(2):842-869. doi:10.14395/hid.1531151
Chicago
Kurt, Emine, and İbrahim Gürses. 2024. “Kansere Yönelik Dinî Yüklemeler Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Hitit İlahiyat Dergisi 23 (2): 842-69. https://doi.org/10.14395/hid.1531151.
EndNote
Kurt E, Gürses İ (December 1, 2024) Kansere Yönelik Dinî Yüklemeler Üzerine Nitel Bir Araştırma. Hitit İlahiyat Dergisi 23 2 842–869.
IEEE
[1]E. Kurt and İ. Gürses, “Kansere Yönelik Dinî Yüklemeler Üzerine Nitel Bir Araştırma”, Hitit İlahiyat Dergisi, vol. 23, no. 2, pp. 842–869, Dec. 2024, doi: 10.14395/hid.1531151.
ISNAD
Kurt, Emine - Gürses, İbrahim. “Kansere Yönelik Dinî Yüklemeler Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Hitit İlahiyat Dergisi 23/2 (December 1, 2024): 842-869. https://doi.org/10.14395/hid.1531151.
JAMA
1.Kurt E, Gürses İ. Kansere Yönelik Dinî Yüklemeler Üzerine Nitel Bir Araştırma. Hitit İlahiyat Dergisi. 2024;23:842–869.
MLA
Kurt, Emine, and İbrahim Gürses. “Kansere Yönelik Dinî Yüklemeler Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Hitit İlahiyat Dergisi, vol. 23, no. 2, Dec. 2024, pp. 842-69, doi:10.14395/hid.1531151.
Vancouver
1.Emine Kurt, İbrahim Gürses. Kansere Yönelik Dinî Yüklemeler Üzerine Nitel Bir Araştırma. Hitit İlahiyat Dergisi. 2024 Dec. 1;23(2):842-69. doi:10.14395/hid.1531151

Hitit Theology Journal is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY NC).