The Presentation of Religion in Digital Culture Space: The Case of Huzme YouTube Channel

Abstract

While religious groups are active on digital platforms, they attempt to create a digital religious culture in order to adapt to the functioning of these environments. During this adaptation process, particularly through their activities on YouTube, they are influenced by a process of visuality. In this context, visuality emerges as a factor that accelerates the transformation of the religious phenomenon into an object of dramaturgical representation, especially in content produced on the YouTube platform. This visualization plays a pivotal role in transforming religious phenomena into objects of dramatic representation. A paradoxical situation is experienced here, in which the sacred manifest itself within a profane space. While this makes it possible to present and disseminate religion through modern tools, it simultaneously creates tension and transformation in the nature of religious representation. This research focuses on the critical issue of the tension and transformation that religion experiences in the context of digitalization, aiming to explore the multifaceted sources of this phenomenon. Reading the religious phenomenon at the intersection of digitalization, dramaturgy and discourse, this study focuses on understanding and interpreting the structure of interactions between these three domains. The primary objective of the research is to understand the discursive transformation of religion within the broader scope of digital culture and specifically on YouTube, where visuality dominates. However, due to the breadth, diversity and rapidly changing nature of the digital domain, achieving this goal comprehensively is not entirely possible. Therefore, this study is limited to a representative example of digital culture. The research was conducted within the framework of seven themes identified as prominent on YouTube and focused on the YouTube channel of a devout women’s group operating under the name “Huzme Association for Knowledge and Culture”, which reflects the characteristic features of these themes. The data collection process was based on the last update available as of August 20, 2023. Content published after this date was excluded from the scope, and fluctuating metrics such as video view counts were not considered. From a total of 580 videos on the Huzme channel, 21 videos were selected using criterion sampling method and examined. Data were collected through observation and document analysis methods and analyzed using the “Critical Discourse Analysis Application Model” developed within the study’s digital-dramaturgical basis. The analysis revealed that Huzme endeavors to construct an independent and unique religious identity on YouTube. Furthermore, the findings indicate that the group integrates its religious views through sympathetic visuals connected to everyday routines; in doing so, it reinterprets certain traditional norms of religious privacy; and it seeks to exist through appealing consumption habits that make the group feel special while also influencing viewers. Additionally, the group initially projects a gentle and inclusive image, but over time, it adopts a more confrontational discourse and establishes a subtle form of authority over its audience. All of these elements point to a hybrid structure in which Huzme uniquely, synthesizes traditional and modern religious discourses. Within this framework, the study aims to contribute to the academic field by analyzing the forms and discoursive transformation of religion in the context of digital culture. The significance of this research lies in critically examining digitalized religious culture through a dramaturgical lens and employing an interdisciplinary perspective. What distinguishes this research in the sociology literature is its dual effort: on the one hand, to critically examine how digitalization establishes hegemony over culture and controls it, and on the other, to analyze the dramatized actions of conservatives who are integrated into the society of the spectacle by utilizing the opportunities that digitalization offers. Furthermore, the model developed for analyzing religious-discursive transformation offers a concrete application framework and a new perspective for discourse studies. In conclusion, this research examines how religion is represented on digital platforms and the relationship of these representation process with religious discourses. It is hoped that this comprehensive analysis of the Huzme channel will provide an original framework for understanding the effects of digitalization on religious discourse and contribute a new perspective to academic debates in the field of digital culture.

Keywords

• Sociology of Religion
• Digital Culture
• YouTube
• Dramaturgy
• Critical Discourse Analysis
• Huzme

Dijital Kültür Uzamında Dinin Sunumu: YouTube Huzme Kanalı Örneği

Abstract

Dinî gruplar, dijital platformlarda etkinlik gösterirken bu ortamların işleyişine uyum sağlamak amacıyla dijital bir dinî kültür yaratma çabasına girmekte ve söz konusu uyum sürecinde YouTube’da çeşitli etkinliklerde bulunurken bir tür görselleşme sürecinin etkisinde kalmaktadır. Bu bağlamda görselleşme, özellikle YouTube platformunda üretilen içeriklerde din fenomeninin dramaturjik bir temsil nesnesine dönüşümünü hızlandıran bir etken olarak dikkat çekmektedir. Burada kutsalın kutsal olmayan bir alan içinde tezahür etmesi gibi paradoksal bir durum deneyimlenmekte ve bu durum bir yandan dinin modern araçlarla sunumunu ve yayılmasını mümkün kılarken diğer yandan dinî temsilin doğasında değişim ve gerilim yaratmaktadır. Bu araştırma, tam da bu noktada dijitalleşme bağlamında ortaya çıkan söz konusu dinî gerilim ve dönüşüm problemini incelemeyi ve bu problemin çoklu kaynaklarına ulaşmayı amaçlamaktadır. Din fenomenini dijitalleşme, dramaturji ve söylem alanlarının kesişim noktasından okuyan bu çalışma; söz konusu üç alan arasındaki etkileşimlerin yapısını anlamaya ve yorumlamaya odaklanmıştır. Araştırmanın temel amacı ise genel olarak dijital kültür alanında, özelde ise görselliğin hâkim olduğu YouTube platformunda dinin yaşadığı söylemsel dönüşüm sürecini anlamaktır. Ancak dijital alanın genişliği, çok yönlülüğü ve verilerin hızlı bir şekilde değişme potansiyeline sahip olması nedeniyle bu amaca kapsamlı bir biçimde ulaşmak bütünüyle mümkün değildir. Dolayısıyla bu çalışma, dijital kültürün belirli bir kesitini temsil eden tipik bir örnekle sınırlandırılmıştır. Bu araştırma, YouTube’da belirgin olduğu varsayılan 7 tema çerçevesinde yürütülmüş ve bu temaların karakteristik özelliklerini yansıtan Huzme İlim ve Kültür Derneği adıyla faaliyette bulunan mütedeyyin bir kadın grubunun YouTube kanalı üzerine odaklanmıştır. Veri toplama sürecinde 20 Ağustos 2023 tarihindeki son güncelleme verileri temel alınmıştır. Bu tarihten itibaren yayımlanan içerikler kapsam dışı bırakılmış ve videoların izlenme sayıları gibi değişken veriler dikkate alınmamıştır. Araştırma kapsamında Huzme kanalında yer alan toplam 580 video (görsel metin) arasından ölçüt örnekleme (criterion sampling) yöntemiyle seçilen 21 video incelenmiştir. Bu araştırma sürecinde veriler; siber-etnografik gözlem ve doküman inceleme teknikleri kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen veriler, araştırmanın temel varsayımları ekseninde ve dijital-dramaturjik temeli üzerinde geliştirilen “Eleştirel Söylem Analizi Uygulama Modeli” çerçevesinde analiz edilmiştir. Bu analiz sonucunda Huzme’nin YouTube platformunda bağımsız ve kendine özgü bir dinî kimlik kurma çabası içinde olduğu bulgulanmıştır. Ayrıca grubun dinî düşüncelerini günlük hayat rutinleriyle ilişkilendiren sempatik görseller aracılığıyla sunduğu; bu süreçte geleneksel dinî mahremiyet normlarını bazı açılardan revize ettiği; hem kendilerini özel hissettirecek hem de izleyicileri etkileyecek cazip tüketim alışkanlıkları üzerinden var olma çabası içinde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, grubun başlangıçta sakin ve kapsayıcı bir görünüm sergilediği, ancak zamanla çatışmacı bir dil geliştirdiği ve seyirci üzerinde bir tür nahif otorite kurduğu bulgulanmıştır. Tüm bu unsurlar, Huzme’nin geleneksel dinî söylem ile modern dinî söylemi kendine has bir formda sentezleyen melez yapılı dini oluşumlardan biri olduğunu göstermektedir. Araştırma, söz konusu edilen bu bulgular çerçevesinde dijital kültür bağlamında ortaya çıkan dinin sunulma biçimlerini ve söylem dönüşümünü çözümlemeye çalışarak alana bu açıdan katkı sunmayı hedeflemektedir. Bu bağlamda araştırmanın önemi, dijitalleşen dinî kültür çerçevesini dramaturjik bir zemin üzerinden söylemsel çözümlemeye tabii tutma ve bunu disiplinlerarası bir perspektife dayanarak yapma çabasından ileri gelmektedir. Yani bu araştırmayı sosyoloji literatüründe önemli kılan nokta; hem kültür üzerinde bir hegemonya tesis ederek onu kontrol eden dijitalleşmeyi hem de dijitalleşmenin sunduğu imkanları kullanarak gösteri toplumuna eklemlenen muhafazakarların dramatize edilen eylemlerini eleştirel bir gözle okuma çabasında olmasıdır. Ayrıca söz konusu dinî -söylemsel dönüşümün analiz edilmesi için geliştirilen model; somut bir uygulama çerçevesi sunarak söylem araştırmaları için kullanışlı ve kolaylaştırıcı bir analiz yolu sunmaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, dijital platformlarda dinin nasıl temsil edildiğini ve bu temsil süreçlerinin dinî söylemlerle olan ilişkisini spesifik bir grup üzerinden oldukça detaylı bir şekilde ele almıştır. Huzme kanalına yönelik bu kapsamlı analizin dijitalleşmenin dinî söylem üzerindeki etkilerinin anlaşılmasına yönelik özgün bir düşünsel çerçeve sunması ve dijital kültür sahasındaki akademik tartışmalara yeni bir perspektif kazandırması umulmaktadır.

Keywords

• Din Sosyolojisi
• Dijital Kültür
• YouTube
• Dramaturji
• Eleştirel Söylem Analizi
• Huzme

References

1. Adorno, Theodor W.-Horkheimer, Max. Aydınlanmanın Diyalektikliği: Felsefi Fragmanlar. çev. Nihat Ülner-Elif Öztarhan Karadoğan. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık, 2014.
2. Agamben, Giorgio. What Is an Apparatus? and Other Essays. çev. David Kishik-Stefan Pedatella. Stanford: Stanford University Press, 2009.
3. Aiello, Giorgia-Parry, Katy. Visual Communication: Understanding Images in Media Culture. London: Sage, 2020.
4. Akgün, Eda. “Sosyal Medya Platformlarından Youtube Üzerinden Benlik Sunumunun Dramaturjik Bir Analizi”. Yeni Medya 1/4 (2018), 29-49.
5. Aktay, Yasin. Korku ve İktidar. İstanbul: Pınar Yayınları, 2010.
6. Arslan, Hüsamettin. Epistemik Cemaat: Bir Bilim Sosyolojisi Denemesi. İstanbul: Paradigma Yayınları, 6. Baskı, 2019.
7. Baudrillard, Jean. Simgesel Değiş Tokuş ve Ölüm. çev. Oğuz Adanır. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, 4. Basım, 2016.
8. Baudrillard, Jean. Tüketim Toplumu: Söylenceleri Yapıları. çev. Nilgün Tutal-Ferda Keskin. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 11. Baskı, 2018.

9. Bhatia, Kiran Vinod. “Religious Subjectivities and Digital Collectivities on Social Networking Sites in India”. Studies in Indian Politics 9/1 (2021), 21-36. https://doi.org/10.1177/2321023021999141
10. Blumer, Herbert. Symbolic Interactionism: Perspective and Method. California: University of California Press, 1986.
11. Bora, Tanıl. Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: İslamcılık. 6 Cilt. İstanbul: İletişim Yayınları, 2021.
12. Bowman, Timothy David. “Backstage or Front Stage with YouTube”. Illinious Library. Erişim 14 Eylül 2023. https://www.ideals.illinois.edu/items/14911
13. Campbell, Heidi A. When Religion Meets New Media. London: Routledge, 2010.
14. Campbell, Heidi A.-Garner, Stephen. Networked Theology: Negotiating Faith in Digital Culture. Michigan: Baker Academic, 2016.
15. Cerrah, Lokman. Sosyal Medyada Din Algısı: Twitter Örneği. Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2015.
16. Cohn, Neil. The Visual Language of Comics: Introduction to the Structure and Cognition of Sequential Images. London: Bloomsbury Academic, 2013.
17. Çitil, Ebru. Instagram’da Benlik Sunumu: Goffman’ın Dramaturjik Yaklaşımı. İzmir: Ege Üniversitesi, Doktora Tezi, 2020.
18. Dalkılıç, Muhammed Mücahid. Gözetimin Dönüşümü ve Instagram’da Benliğin Sunumu: Z Kuşağı Üzerine Bir Araştırma. Konya: Çizgi Kitabevi, 2024.
19. Debord, Guy. Gösteri Toplumu ve Yorumlar. çev. Ayşen Ekmekçi-Okşan Taşkent. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 1996.
20. Denzin, Norman K.-Lincoln, Yvonna S. Collecting and Interpreting Qualitative Materials. Los Angeles: Sage Publications, 4. Basım, 2013.
21. DERBİS, Dernek Bilgi Sistemi. “İllere ve Faaliyet Alanlarına Göre Dernekler”. Erişim 7 Mayıs 2023. https://www.siviltoplum.gov.tr/illere-ve-faaliyet-alanlarina-gore-dernekler
22. Dereli, Mustafa Derviş. Sanala Veda: Sosyal Medya ve Dönüşen Dindarlık. Sakarya: Sakarya Üniversitesi Yayınları, 2022.
23. Ebû Zeyd, Nasr Hâmid. Bilimsel Bilgi ve Aforoz Korkusu Arasında Yenilik Yasaklama ve Yorum. çev. Muhammed Coşkun. İstanbul: Mana Yayınları, 2014.
24. Ebû Zeyd, Nasr Hâmid. Kutsal Metin, Otorite ve Hakikat: Bilgi ve İktidar Arasında Dini Düşünce. çev. Muhammed Coşkun. İstanbul: Mana Yayınları, 2015.
25. Eken, Metin. Çevrim İçi Dindarlık: M Neslinin İnanç Pratikleri. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2021.
26. Ergen, Yunus. Dijital Minber Kutsal Otorite Postmodern Dijital Kültürde Din. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları, 2023.
27. Fairclough, Norman. Media Discourse. London: Arnold, 1995.
28. Flick, Uwe. “Triangulation”. The Sage Handbook of Qualitative Research. ed. Norman K. Denzin-Yvonna S. Lincoln. 777-804. Los Angeles: Sage Publications, 2018.
29. Gardiner, Michael. Gündelik Hayat Eleştirileri. çev. Deniz Özçetin vd. Ankara: Heretik Yayıncılık, 2016.
30. Goffman, Erving. Damga: Örselenmiş Kimliğin İdare Edilişi Üzerine Notlar. çev. Ş. Geniş vd. Ankara: Heretik Yayıncılık, 6. Baskı., 2021.
31. Goffman, Erving. Etkileşim Ritüelleri: Yüz Yüze Davranış Üzerine Denemeler. çev. Adem Bölükbaşı. Ankara: Heretik Yayınları, 3. Baskı, 2021.
32. Goffman, Erving. Frame Analysis: An Essay on the Organization of Experience. Boston: Northeastern University Press, 1986.
33. Goffman, Erving. Günlük Yaşamda Beniğin Sunumu. çev. Barış Cezar. İstanbul: Metis Yayınları, 4. Baskı, 2021.
34. Goffman, Erving. Kamusal Alanda İlişkiler. çev. M. Fatih Karakaya. Ankara: Heretik Yayıncılık, 3. Baskı, 2021.
35. Goffman, Erving. Karşılaşmalar: Etkileşim Sosyolojisinde İki Çalışma. çev. Sercan Çalcı. Ankara: Heretik Yayıncılık, 2. Baskı, 2018.
36. Goffman, Erving. Reklamlarda Toplumsal Cinsiyet. çev. Fahri Öz-Devrim Kılıçer. Ankara: Heretik Yayıncılık, 2020.
37. Goffman, Erving. Toplum İçinde Davranmak: Etkileşimlerin Sosyal Düzenine Dair Açıklamalar. çev. Adem Bölükbaşı. Ankara: Heretik Yayıncılık, 2. Baskı., 2020.
38. Göle, Nilüfer. Melez Desenler: İslam ve Modernlik Üzerine. İstanbul: Metis Yayınları, 2017.
39. Haberli, Mehmet. Sanal Din: Tarihsel, Kuramsal ve Pratik Boyutlarıyla İnternet ve Din. İstanbul: Açılım Kitap, 2014.
40. Habermas, Jürgen. İletişimsel Eylem Kuramı: İşlevselci Aklın Eleştirisi. çev. Mustafa Tüzel. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 1998.
41. Hepp, Andreas. Deep Mediatization. London: Routledge, 2020.
42. Hepp, Andreas. Medyatikleşen Kültürler. çev. Çiğdem Bozdağ-Elif Posos Devrani. Ankara: Dipnot Yayınları, 2015.
43. Hjarvard, Stig. “The Mediatisation of Religion: Theorising Religion, Media and Social Change”. Culture and Religion 12/2 (2011), 119-135. https://doi.org/10.1080/14755610.2011.579719
44. Hjarvard, Stig. The Mediatization of Culture and Society. London: Routledge, 2013.
45. Hoover, Stewart. Religion in the News: Faith and Journalism in American Public Discourse. Thousand Oaks: Sage Publications, 1998.
46. Hoover, Stewart. The Third Spaces of Digital Religion. NewYork: Routledge, 2015. https://doi.org/10.13140/RG.2.1.3315.4641
47. Huzme Bursa Instagram. Erişim 7 Mayıs 2023. https://www. instagram.com/huzmebursa/?hl=tr
48. Huzme Bursa İnstagram. “Huzme Enstitü”. Erişim 8 Mayıs 2023. https://www.instagram.com/huzmenstitu/
49. Huzme Bursa Twitter (X). Erişim 7 Mayıs 2023. https://twitter.com/huzmebursa
50. Huzme Bursa YouTube. Erişim 7 Mayıs 2023. https://www.youtube.com/@huzme
51. Huzme Bursa. “Biz Kimiz?”. Erişim 7 Mayıs 2023. https://www.huzme.com.tr/aboutUsPage
52. Huzme Bursa. “Risale-i Nur Nedir?”. Erişim 8 Mayıs 2023. https://www.huzme.com.tr/risale
53. Jager, Siegfried. “Discourse and Knowledge: Theoretical and Methodological Aspects of A Critical Discourse and Dispositive Analysis”. Methods of Critical Discourse Analysis. ed. Ruth Wodak-Michael Meyer. 32-62. London: Sage Publications, 2001.
54. Kennedy, Ümit. “Arriving on YouTube: Vlogs, Automedia and Autoethnography”. Life Writing 18/4 (2021), 563-578. https://doi.org/10.1080/14484528.2021.1927485
55. Kress, Gunther-Leeuwen, Theo van. Multimodal Discourse: The Modes and Media of Contemporary Communication. London: Edward Arnold, 2001.
56. Kress, Gunther-Leeuwen, Theodoor van. Reading Images: The Grammar of Visual Design. London: Routledge, 2006.
57. Lewin, Kurt. “Frontiers in Group Dynamics: Channels of Group Life; Social Planning and Action Research”. Human Relations 1/2 (1947), 143-153.
58. Lövheim, Mia. “Mediatization: Analyzing Transformations of Religion From a Gender Perspective”. Media, Culture & Society 38/1 (2016), 18-27. https://doi.org/10.1177/0163443715615411
59. Lövheim, Mia-Axner, Marta. “Mediatised Religion and Public Spheres. Current Approaches and New Questions”. Religion, Media and Social Change. ed. Kennet Granholm vd. 38-53. London: Routledge, 2014.
60. Lundby, Knut. “Public Religion in Mediatized Transformations”. Institutional Change in the Public Sphere. ed. Fredrik Engelstad vd. 241-263. Berlin: De Gruyter, 2017.
61. McShane, Marjorie J.. A Theory of Ellipsis. Oxford: Oxford University Press, 2005.
62. Mead, George Herbert. The Philosophy of the Present. London: Open Court, 1932.
63. Mead, George Herbert. Zihin, Benlik ve Toplum. çev. Yeşim Erdem. Ankara: Heretik Yayıncılık, 3. Baskı, 2021.
64. Menand, Louis. “Some Frames for Goffman”. Social Psychology Quarterly 72/4 (2009), 296-299.
65. Merriam, Sharan B.. “How Context Shapes The Design and Implementation of A Qualitative Study”. Qualitative Research in Practice: Examples For Discussion and Analysis. ed. Sharan B. Merriam-Robin S. Grenie. 54-57. San Francisco: Jossey-Bass, 2019.
66. Mirzoeff, Nicholas. “The Subject of Visual Culture”. The Visual Culture Reader. ed. Nicholas Mirzoeff. 3-23. London: Routledge, 2002.
67. Ong, Walter J.. Sözlü ve Yazılı Kültür. çev. Sema Postacıoğlu Banon. İstanbul: Metis Yayınları, 6. Baskı, 2018.
68. Postman, Neil. Teknopoli: Kültürün Teknolojiye Teslim Oluşu. çev. Mustafa Yılmaz. Bursa: Sentez Yayınları, 2. Basım, 2016.
69. Ritzer, George. The McDonaldization of Society: Into the Digital Age. California: Sage Publications, 9. Baskı, 2019.
70. Said, Edward W.. Medyada İslam: Gazeteciler ve Uzmanlar Dünyaya Bakışımızı Nasıl Belirliyor. çev. Aysun Babacan. İstanbul: Metis Yayınları, 2008.
71. Sarı, Hasan. Söylemden Kadraja Yeni Bir Nurcu Oluşum Olarak “Hayalhanem”. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2023.
72. Schirato, Tony-Webb, Jen. Reading the Visual. Sydney: Allen&Unwin, 2004.
73. Shayegan, Daryush. Melez Bilinç. çev. Haldun Bayrı. İstanbul: Metis Yayınları, 2023.
74. Spivak, Gayatri Chakravorty. “‘Can the Subaltern Speak?’” Can The Subaltern Speak?: Reflections On The History Of An Idea. ed. Rosalind C. Morris. 21-78. New York: Columbia University Press, 2010.
75. Strangelove, Michael. Watching YouTube: Extraordinary Videos by Ordinary People. Toronto: University of Toronto Press, 2010.
76. Subaşı, Necdet. Ara Dönem Din Politikaları. İstanbul: Tezkire Yayınları, 2017.
77. Subaşı, Necdet. Gündelik Hayat ve Dinsellik. İstanbul: İz Yayıncılık, 2018.
78. Tekelioğlu, Orhan. “Moderniteye Sıkışan Özgürlük: Foucault’un ‘Kendilik Teknolojileri’ne Bir Bakış”. Doğu Batı: Söylem Üstüne Söylem 9 (2011), 25-55.
79. Thumim, Nancy. Self Representation and Digital Culture. London: Palgrave Macmillan, 2012.
80. Ülker, Osman. Kültür ve Din: Türkiye’de Sanat Alanının Üretimi (1923-1980). İstanbul: Matbu Kitap, 2022.
81. van Dijk, Teun A.. News Analysis: Case Studies of International and National News in the Press. New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates, 1988.
82. van Dijk, Teun A.. News As Discourse. New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates, 1988.
83. van Dijk, Teun A.. Society and Discourse: How Social Contexts Influence Text and Talk. New York: Cambridge University Press, 2009.
84. Wodak, Ruth. “Aspects of Critical Discourse Analysis”. Zeitschrift Für Angewandte Linguistik 36/10 (2002), 5-31.
85. Yadeofficial Instagram. Erişim 8 Mayıs 2023. https://www.instagram.com/yadeofficial/feed/