Kurtuluş ve Hakikat İddiaları Bağlamında William Lane Craig’in Dinî Tekelcilik Yaklaşımı ve Eleştirisi

Abstract

Küreselleşme süreci ve iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, farklı inanç gelenekleri arasındaki etkileşimi yoğunlaştırmış; bu durum dinî çeşitlilik problemini çağdaş din felsefesinin merkezî tartışma alanlarından biri hâline getirmiştir. Bu bağlamda farklı dinlerin hakikat ve kurtuluş iddialarının epistemik statüsü, dinî çoğulculuk, kapsayıcılık ve dışlayıcılık gibi teolojik yaklaşımlar çerçevesinde yeniden ele alınmaktadır. Bu çalışma, çağdaş din felsefesinin önde gelen temsilcilerinden William Lane Craig’in dinî çeşitlilik problemine yaklaşımını incelemeyi ve Hıristiyan inancının hakikat ve kurtuluş iddialarını hangi felsefî ve teolojik temeller üzerinden gerekçelendirdiğini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Craig, “dinî dışlayıcılık” (religious exclusivism) teriminin Tanrı’nın, kurtuluşu bilinçli ve keyfî biçimde sınırlandırdığı izlenimini doğurduğunu ileri sürerek bu kavramı terminolojik ve teolojik açıdan problemli bulur. Bu tür bir ima, ona göre Tanrı’nın evrensel sevgisi ve kurtarıcı iradesiyle bağdaşmamaktadır. Bu nedenle Craig, dışlayıcılık yerine “tekelcilik (partikülarizm)” terimini tercih eder. Ne var ki bu kavramsal tercihe rağmen, savunduğu yaklaşımın pratik ve ilkesel sonuçları dışlayıcı nitelik taşımaya devam etmektedir; zira kurtuluşun yalnızca Hıristiyan inancına bağlı ve belirli teolojik öncüller doğrultusunda mümkün olduğu ileri sürülmektedir. Craig’in Hıristiyan tekelciliğinin merkezinde teslis öğretisi yer almaktadır. Ona göre teslis inancı, Hıristiyan kurtuluş öğretisinin vazgeçilmez ontolojik temelini oluşturmakta; bu öğretinin reddedilmesi ya da zayıflatılması, kurtuluşun İsa Mesih aracılığıyla gerçekleştiği iddiasını temelden geçersiz kılmaktadır. Bu çerçevede Craig, ilâhî birlik ve basitliği vurgulayan, ancak teslisi reddeden Tanrı anlayışlarını eleştirmektedir. Ona göre bu yaklaşımlar yalnızca Hıristiyanlık dışı dinî gelenekleri değil, aynı zamanda Hıristiyanlık içindeki bazı yorumları da dışlayan bir içsel tekelcilik biçimini beraberinde getirmektedir. Bu nedenle teslis, Craig açısından yalnızca Tanrı’nın içsel hayatına ilişkin bir öğreti değil, Hıristiyan kurtuluş öğretisinin ontolojik zorunluluğunu güvence altına alan kurucu bir ilke işlevi görmektedir. Craig, ilâhî ahlâkî mükemmelliği sevgi kavramı üzerinden temellendirerek Tanrı’nın özsel olarak “tamamen sevgi dolu” (all-loving) olması gerektiğini savunmaktadır. Bu iddiayı Hıristiyan ve İslam’ın Tanrı tasavvurlarını karşılaştırmalı biçimde ele alarak gerekçelendirmeye çalışmaktadır. Craig’e göre Kur’an’da Tanrı’nın bazı kimseleri “sevmediğini” ifade eden ayetler, ilâhî sevginin koşulsuz ve evrensel olmadığını, aksine iman ve ahlâkî davranışa bağlı olarak şartlı biçimde tecelli ettiğini göstermektedir. Bu durum, Craig açısından İslam teolojisindeki Tanrı anlayışının sevgi merkezli ahlâkî mükemmellik ölçütünü karşılamadığı sonucunu doğurmaktadır. Bu değerlendirmeler, Craig’in dinî tekelciliğinin bir diğer boyutunu oluşturan “aynı Tanrı’ya ibadet edilip edilmediği” tartışmasıyla doğrudan bağlantılıdır. Craig’e göre belirleyici mesele, Tanrı’ya farklı isimler verilmesi değil, Tanrı’nın doğasına ilişkin kökten farklı ontolojik tasavvurların benimsenmesidir. Hıristiyan teolojisi Tanrı’yı teslis çerçevesinde tek özde üç kişi olarak kavrarken, İslam Tanrı’yı mutlak birlik (tevhid) anlayışıyla, her türlü içsel ayrımı reddederek tasavvur etmektedir. Craig, bu ontolojik farklılığın, Hıristiyanlık ile İslam’ın aynı Tanrı’ya referansta bulunduğu iddiasını felsefî ve teolojik açıdan tutarsız kıldığını düşünmektedir. Craig, Mesih’in ilâhîliğinin sorgulanmasının ya da kurtuluşun tek aracısı olduğunun inkâr edilmesinin Hıristiyan kurtuluşunu temelden sarsacağını savunmaktadır. Bu bağlamda makalede, Craig’in teslis savunusunun klasik teizmin metafizik ilkeleriyle uyumu açısından ciddi sorunlar barındırdığı ileri sürülmektedir. Özellikle ilâhî basitlik öğretisi, ilâhî sıfatların teslis kişileriyle ilişkilendirilmesi ve Baba–Oğul arasındaki nedensel ilişkinin mahiyeti bağlamında ortaya çıkan gerilimler eleştirel olarak analiz edilmektedir. Craig, kurtuluşun sınırlılığını dışlayıcı bir ilâhî iradeye değil, insan özgürlüğüne atfetmekte ve mümkün dünyalar teorisinden yararlanarak ilâhî adalet ile sevginin korunabileceğini savunmaktadır. Ancak çalışma, bu yaklaşımın bağımsız rasyonel temellendirmeden ziyade teolojik kabullere dayandığını ve bu nedenle Craig’in tekelci kurtuluş öğretisinin mutlak hakikat iddiası için yeterli bir epistemik zemin sunup sunmadığının tartışmalı olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu makale, Craig’in Hıristiyan tekelciliğini eleştirel bir perspektiften değerlendirerek dinî çeşitlilik tartışmalarına özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Keywords

• Din Felsefesi
• William L. Craig
• Dinî Çeşitlilik
• Dışlayıcılık
• Tekelcilik
• Kurtuluş

William Lane Craig’s Approach to Religious Particularism with Respect to Claims of Salvation and Truth, and Its Critique

Abstract

The process of globalization and the rapid development of communication technologies have intensified interactions among different religious traditions, thereby rendering the problem of religious diversity one of the central issues of debate in contemporary philosophy of religion. In this context, the epistemic status of competing truth and salvation claims advanced by different religions is being re-examined within the frameworks of theological approaches such as religious pluralism, inclusivism, and exclusivism. This study aims to examine William Lane Craig’s approach to the problem of religious diversity and to analyze the philosophical and theological foundations upon which he seeks to justify Christianity’s claims to truth and salvation. Craig argues that the term religious exclusivism generates the impression that God deliberately and arbitrarily restricts salvation, and he therefore regards this concept as terminologically and theologically problematic. Such an implication, he maintains, is incompatible with God’s universal love and salvific will. For this reason, Craig prefers the term particularism instead of exclusivism. Nevertheless, despite this conceptual preference, the practical and doctrinal implications of his position remain exclusionary, insofar as salvation is claimed to be possible only within the framework of Christian belief and based on specific theological presuppositions. At the center of Craig’s Christian particularism lies the doctrine of the Trinity. According to him, Trinitarian belief constitutes the indispensable ontological foundation of Christian salvation, and any rejection or weakening of this doctrine fundamentally undermines the claim that salvation is mediated through Jesus. In this respect, Craig criticizes conceptions of God that emphasize divine unity and simplicity while rejecting the Trinity. He argues that such approaches give rise not only to the exclusion of non-Christian religious traditions but also to a form of intra-Christian exclusivism. Consequently, for Craig, the Trinity functions not merely as a doctrine concerning God’s inner life, but as a constitutive principle securing the ontological necessity of Christian soteriology. Craig grounds divine moral perfection in the concept of love, maintaining that God must be essentially all-loving. He attempts to justify this claim through a comparative analysis of Christian and Islamic conceptions of God. According to Craig, Qur’anic verses stating that God does not “love” certain individuals indicate that divine love in Islamic theology is not unconditional and universal, but rather contingent upon faith and moral conduct. From this perspective, Craig concludes that the Islamic conception of God fails to satisfy a love-centered criterion of moral perfection. These considerations are directly connected to another dimension of Craig’s religious particularism, namely the debate over whether Christians and Muslims worship the same God. For Craig, the decisive issue is not the attribution of different names to God, but the adoption of fundamentally divergent ontological conceptions of the divine nature. Whereas Christian theology conceives of God as one essence in three persons within the framework of the Trinity, Islam understands God in terms of absolute oneness (tawḥīd), rejecting any form of internal distinction. Craig argues that this ontological divergence renders the claim that Christianity and Islam refer to the same God philosophically and theologically incoherent. Craig further maintains that questioning the divinity of Christ or denying that Christ is the sole means of salvation would fundamentally destabilize Christian soteriology. However, this article argues that Craig’s defense of the Trinity raises serious difficulties with respect to the metaphysical principles of classical theism. Tensions emerge concerning the doctrine of divine simplicity, the attribution of divine attributes to distinct Trinitarian persons, and the nature of the causal relationship between the Father and the Son. These issues are subjected to critical analysis in the present study. Craig attributes the limitation of salvation not to an exclusionary divine will, but to human freedom, and he appeals to possible-worlds theory to argue that divine justice and love can thereby be preserved. Nevertheless, the study contends that this approach relies primarily on theological assumptions rather than on independent rational justification. As a result, the adequacy of Craig’s Christian particularism in providing a sufficient epistemic foundation for its claim to absolute truth remains open to serious question. In conclusion, the article undertakes a critical analysis of Craig’s Christian particularism, offering an original contribution to contemporary debates on religious diversity.

Keywords

• Philosophy of Religion
• William L. Craig
• Religious Diversity
• Exclusivism
• Particularism
• Salvation

References

1. 100huntley. “How Can Christianity Be The One True Religion? Dr. William Lane Craig”. YouTube. Erişim 22 Aralık 2025. https://www.youtube.com/watch?v=ANkJrynhEzo
2. Adam, Baki. Yahudilik ve Hıristiyanlık Açısından Diğer Dinler. İstanbul: Pınar Yayınları, 2002.
3. Alatlı, Alev. Safsata Kılavuzu: Laf Ola Beri Gele. İstanbul: Boyut Yayınevi, 2021.
4. Alston, William. “Religious Diversity and Perceptual Knowledge of God”. Faith and Philosophy 5/4 (1988), 433-448. https://doi.org/10.5840/faithphil19885442
5. An, Kirkland. “Do Muslims and Christians Worship the Same God? College Suspends Professor Who Said Yes.” The Washington Post. Erişim 23 Aralık 2025. https://www.washingtonpost.com/news/acts-of-faith/wp/2015/12/16/do- muslims-and-christians-worship-the-same-god-college-suspends-professor-who-said-yes/
6. Arıcan, Kazım. “Felsefî ve Teolojik Bir Problem Olarak Dinî Çeşitlilik”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15/1 (2011), 71-98. https://izlik.org/JA22XK39WK
7. Arıcan, Musa Kazım. “Batı Düşüncesinde Dinî Dışlayıcılık/Tekelcilik Paradigması ve Eleştirisi”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15/2 (2011), 39-63. https://izlik.org/JA28NR96ND
8. Arıcan, Musa Kazım. Dini Tekelcilik: Din Felsefesi Açısından Bir Çözümleme. Ankara: Eskiyeni Yayınları, 2013.

9. Aslan, Adnan. “Batı Perspektifinde Dinî Çoğulculuk Meselesi”. İslam Araştırmaları Dergisi 2 (1998), 143-163.
10. Aydın, Mahmut. “Tarihsel İsa Araştırmaları ve Onların Bulguları Üzerine Bazı Mülahazalar”. İslam Araştırmaları Dergisi 5 (2001), 1-41.
11. Bayer, Peter. Religion and Globalisation. London: Sage Publications, 1994.
12. Beckwith, Francis J. “Do Muslims and Christians Worship the Same God?” The Catholic Thing. Erişim 23 Aralık 2025. https://www.thecatholicthing.org/2015/12/17/do-muslims-and-christians-worship-the-same-god/
13. Craig, William Lane. “Concept of God in Islam and Christianity”. Reasonable Faith. Erişim 18 Aralık 2025. https://www.reasonablefaith.org/writings/popular-writings/christianity-other-faiths/concept-of-god-in-islam- and-christianity
14. Craig, William Lane. “Divine Revelation and Religious Pluralism”. Reasonable Faith. Erişim 24 Aralık 2025. https://www.reasonablefaith.org/writings/question-answer/divine-revelation-and-religious-pluralism.
15. Craig, William Lane. “Do Christians and Muslims Worship the Same God?” Reasonable Faith. Erişim 23 Aralık 2025. https://www.reasonablefaith.org/writings/question-answer/do-muslims-and-christians-worship-the-same-god
16. Craig, William Lane. “Do the Gospels Support a Muslim View of Jesus”. Reasonable Faith. Erişim 22 Aralık 2025. https://www.reasonablefaith.org/writings/question-answer/do-the-gospels-support-a-muslim-view-of-jesus
17. Craig, William Lane. “Doctrine of Christ (Part 27)”. Reasonable Faith. Erişim 08 Ocak 2026. https://www.reasonablefaith.org/podcasts/defenders-podcast-series-2/doctrine-of-christ-part-27
18. Craig, William Lane. “How Can Christ Be the Only Way to God”. Reasonable Faith. Erişim 25 Aralık 2025. https://www.reasonablefaith.org/writings/popular-writings/christianity-other-faiths/how-can-christ-be-the- only-way-to-god
19. Craig, William Lane. “"Lest Anyone Should Fall”: A Middle Knowledge Perspective on Perseverance | Reasonable Faith”. International Journal for Philosophy of Religion 29 (1991), 65-74.
20. Craig, William Lane. “‘No Other Name’: A Middle Knowledge Perspective on the Exclusivity of Salvation Through Christ”. Faith and Philosophy: Journal of the Society of Christian Philosophers 6/2 (1989), 172-188. https://doi.org/10.5840/faithphil19896212
21. Craig, William Lane. On Guard: Defending Your Faith with Reason and Precision. Colorado: David C. Cook, 2010.
22. Craig, William Lane. “Politically Incorrect Salvation”. Reasonable Faith. Erişim 27 Aralık 2025. https://www.reasonablefaith.org/writings/scholarly-writings/christian-particularism/politically-incorrect- salvation
23. Craig, William Lane. “Talbott’s Universalism Once More”. Religious Studies 29/4 (1993), 497-518. https://doi.org/10.1017/S0034412500022551
24. Craig, William Lane. “Who Is The Real Jesus: The Jesus Of The Bible Or The Jesus Of The Qur’An?” Reasonable Faith. Erişim 24 Aralık 2025. https://www.reasonablefaith.org/writings/popular-writings/sciencetheology/who-is-the- real-jesus-the-jesus-of-the-bible-or-the-jesus-of-the-quran
25. Çakmak, Mustafa. Çağdaş Batı ve İslam Düşüncesinde Dinsel Kapsayıcılık. İstanbul: İz Yayıncılık, 2014.
26. Çakmak, Mustafa. “Reformcu Epistemolojide Dinî Dışlayıcılık Algısı: Eleştirel Bir Değerlendirme”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 24/2 (30 Eylül 2024), 701-730. https://doi.org/10.33415/daad.1477098
27. Çelebi, İlyas. İslâm’ın İnanç Esasları. İstanbul: İSAM Yayınları, 2010.
28. Dale, Tuggy. “Unitarianism”. Stanford Encyclopedia of Philosophy. Erişim 17 Aralık 2025. https://plato.stanford.edu/archives/spr2014/entries/trinity/unitarianism.html
29. Deflate. “Dr. Craig, Is It ARROGANT to Say That ONLY Jesus Saves? Interview on Christian Exclusivism”. YouTube. Erişim 17 Aralık 2025. https://www.youtube.com/watch?v=rdb8VNtjip4
30. Dolezal, James E. God without Parts: Divine Simplicity and the Metaphysics of God’s Absoluteness. Eugene, Or: Pickwick Publications, 2011.
31. Drcraigvideos. “How Do You Square God Being All-Loving with ‘Christian Exclusivism’”. YouTube. Erişim 10 Haziran 2025. https://www.youtube.com/watch?v=cnjniGOtE5k
32. Drcraigvideos. “How the Muslim Concept of God Fails”. YouTube. Erişim 22 Aralık 2025. https://www.youtube.com/watch?v=MJK3irA_sQA&t=14s
33. Drcraigvideos. “Religious Pluralism & Unitarianism”. YouTube. Erişim 17 Aralık 2025. https://www.youtube.com/watch?v=v3wiVyTGsLk
34. Erdem, Engin. Varlıktan Tanrı’ya: İbn Sînâ’nın Metafizik Delili. İstanbul: Endülüs Yayınları, 2016.
35. Fahreddîn Râzî. Kelâm’a Giriş (el-Muhassal). çev. Hüseyin Atay. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1978.
36. Gündüz, Şinasi. Hıristiyanlık. İstanbul: İSAM Yayınları, 2007.
37. Hansen, Hans. “Fallacies”. The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2024). ed. Edward N. Zalta-Uri Nodelman. Metaphysics Research Lab, Stanford University, 2024. https://plato.stanford.edu/archives/fall2024/entries/fallacies/
38. Hick, John. “Jesus and the World Religions”. The Myth of God Incarnate. ed. John Hick. London: SCM, 1977.
39. Hick, John. “Religious Pluralism and Salvation”. Faith and Philosophy: Journal of the Society of Christian Philosophers 5/4 (1988), 365-377. https://doi.org/https://doi.org/10.5840/faithphil19885441.
40. İbn Sînâ. İhlâs Sûresi Tefsiri. İstanbul: DİB Yayınları, 2014.
41. İbn Sînâ. Kitâbu’ş-Şifâ Metafizik II. çev. Ekrem Demirli-Ömer Türker. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2013.
42. Kâdî Abdülcebbâr. Şerhu’l-Usûli’l-Hamse (Mu’tezile’nin Beş İlkesi). çev. İlyas Çelebi. 2 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2013.
43. Kılıç, Recep. Dini Anlamak Üzerine. İstanbul: Ötüken Yayınları, 2004.
44. Kılıç, Recep. “Dinî Çoğulculuk mu, Dinde Çoğulculuk mu?” Dinî Araştırmalar 7/19 (2004), 13-17.
45. Kitabı Mukaddes. İstanbul: Kitabı Mukaddes Şirketi, 2006.
46. Koons, Robert C. “Does the God of Classical Theism Exist?” Classical Theism: New Essays on the Metaphysics of God. ed. Jonathan Fuqua-Robert C. Koons. New York: Routledge, 2023.
47. Köylü, Mustafa. “Dinsel Dışlayıcılık (Ekslusivizm)”. İslam ve Öteki: Dinlerin Doğruluk/Kurtarıcılık ve Birarada Yaşama Sorunu. ed. Cafer Sadık Yaran. 29-65. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 2001.
48. Kur’ân-ı Kerîm Meâli. çev. Halil Altıntaş-Muzaffer Şahin. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2009.
49. Mâtürîdî, Ebû Mansûr. Kitâbü’t-Tevhîd Tercümesi. çev. Bekir Topaloğlu. Ankara: İSAM Yayınları, 2002.
50. Mâtürîdî, Ebû Mansûr. Te’vîlâtü’l-Kur’ân Tercümesi. ed. Yusuf Şevki Yavuz. çev. S. Kemal Sandıkçı. 17 Cilt. İstanbul: Ensar Yayınları, 2016.
51. Oymak, İskender. “Hıristiyanlığın Teslis Doktrinine Kadı Abdulcabbar’ın Eleştirisi”. Erciyes Akademi 35/Özel sayı (2021), 676-696. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.924317
52. Özkan, Mehmet Şükrü. “W. C. Smith ve J. Hick’in Dini Çoğulculuk Hipotezlerinin Değerlendirilmesi”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 46 (2016), 269-301. https://doi.org/10.29288/ilted.304786
53. Peterson vd., Michael. Akıl ve İnanç: Din Felsefesine Giriş. çev. Rahim Acar. İstanbul: Küre Yayınları, 2006.
54. Rahner, Karl. Foundations of Christian Faith: An Introduction to the Idea of Christianity. çev. William V. Dych. New York: The Crossroad, 1992.
55. Reçber, M. Sait. “Dinî Çeşitlilik”. Din Felsefesi. ed. Recep Kılıç. 337-366. Ankara: Ankuzem Yayınları, 2006.
56. Reçber, M. Sait. “‘Tanrı’ Teriminin Anlam ve Referansı”. Felsefe Dünyası 2/32 (2002), 49-66.
57. Reçber, M. Sait. “Tanrı’nın Sıfatları”. Din Felsefesi El Kitabı. ed. Recep Kılıç-M. Sait Reçber. 81-120. Ankara: Grafiker Yayınları, 2014.
58. Reçber, Mehmet Sait. “Plotinus: Tanrı’nın Birliği ve Basitliği Üzerine”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 51/1 (2010), 59-78. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000001014
59. Runzo, Joseph. “Dini Çoğulculuk”. çev. Aydın Çavdar. Din Felsefesi: Klasik ve Güncel Meseleler. ed. Paul Copan - Chad Meister. 81-100. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2017.
60. Sanders, John W. No Other Name: An Investigation into the Destiny of the Unevangelized. Grand Rapids, MI: William B. Eerdmans Publishing Company, 1992.
61. Talbott, Thomas. “The Doctrine of Everlasting Punishment”. Faith and Philosophy: Journal of the Society of Christian Philosophers 7/1 (1990), 19-42. https://doi.org/10.5840/faithphil1990711
62. Topaloğlu, Bekir. Allah İnancı. İstanbul: İSAM Yayınları, 2010.
63. Yalçıntaş, İsmail. “Dini Tekelcilik Bağlamında Ebû Mansûr el-Mâtürîdî’nin Ulûhiyet, Din ve Şeriat Hakkındaki Görüşlerinin Değerlendirilmesi”. Din ve Bilim - Muş Alparslan Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi 6/2 (2023), 189-207. https://doi.org/10.47145/dinbil.1390954
64. Yalçıntaş, İsmail. “İbn Sînâ Açısından Tanrı’nın Basitliği Zat Olmasına Engel Midir?” İlahiyat Alanında Akademik Çalışmalar. ed. Fevzi Rençber-M. Sait Uzundağ. 18-35. Ankara: Gece Kitaplığı, 2023.
65. Yalçıntaş, İsmail. İbn Sînâ’nın Tanrı Anlayışı. Ankara: Elis Yayınları, 2023.
66. Yalçıntaş, İsmail. Maturidide Dini Tekelcilik. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2011.
67. Yaran, Cafer Sadık. Bilgelik Peşinde. Ankara: Araştırma, 2002.
68. Yavuz, Zikri. “Tanrı’nın Bilgisi ve İnsan Hürriyeti İlişkisi Bağlamında Frankfurtçu Liberalizmin Eleştirisi”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 50/1 (2009), 49-70. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000000991
69. Yazoğlu, Ruhattin. “Giriş”. Dinî Çoğulculuk: John Hick’in Düşünceleri Etrafında Tartışmalar. ed. Ruhattin Yazoğlu- Hüsnü Aydeniz. 7-25. İstanbul: İz Yayıncılık, 2006.
70. Yıldız, İbrahim. “İslam ve Dinî Çoğulculuk: Abdülaziz Sachedina Örneği”. İslam Düşüncesi Araştırmaları -III- Yaşadığımız Çağ. ed. Hasan Harmancı-İbrahim Yıldız. 251-264. Ankara: Araştırma Yayınları, 2021.
71. Yıldız, İbrahim. “Mutlak-Öznellik ve İslam”. Amasya İlahiyat Dergisi 24 (2024), 565-587. https://doi.org/10.18498/amailad.1540451
72. Yıldız, İbrahim. Teizm, Natüralizm ve Kötülük: Draper’in Kötülük Argümanları. Ankara: Elis Yayınları, 2025.