Oryantalist Paradigmanın Karşıtı Olarak Oksidentalist Söylem: Kavramsal Bir Analiz

Year 2021, Volume: 19 Issue: 2, 209 - 233, 31.12.2021

Rahile Kızılkaya Yılmaz

Abstract

Doğu ile Batı arasındaki ontolojik ve epistemolojik ayırıma dayalı düşünme biçimi olarak tanımlanan oryantalizm terimi ile kendisini oryantalizm üzerinden konumlandırıp Doğulular’ın Batı’yla ilgili incelemelerini karşılayan oksidentalizm kavramı, bu makalenin ana konu-sunu teşkil etmektedir. Her iki kavrama yönelik yapılan tanımlamaların keyfiyetinin yanı sıra ilgili terimlerin mefhumuna dair ortaya çıkan değerlendirmeler ve bunlara yöneltilen bazı önemli tenkidler, çalışmada ele alınacaktır. Türkçe literatürde yeteri kadar tartışıldığı düşü-nülmeyen oksidentalizm teriminin merkeze alındığı bu çalışma ilgili kavramın anlam arayışına yönelik teorik bir inceleme sunulacaktır. Oryantalist paradigmaya karşı oksidentalist söylemin imkânını tartışan bu makale, kavramsal bir analiz sunmayı amaçlamaktadır. Oryantalizm ve oksidentalizm bağlamında ortaya çıkan literatürün dikkate alınacağı bu makalede her iki disiplinin müşterek noktalarına, farklılıklarına vurguda bulunarak bir karşılaştırma yapılacaktır. Bu mukayese sırasında ilgili kavramları tanımlayarak ön plana çıkan araştırmacıların yanı sıra özellikle bu konuların ele alındığı Türkçe çalışmalarda kendilerine çok fazla atıfta bulunulmayan isimler ve değerlendirmeleri ön plana çıkarılacaktır. Böylece söz konusu kavramların mahiyetini anlamaya katkı sunmak amaçlanmaktadır. Oryantalist müktesebât karşısında kendi tarihsel tecrübesiyle yol alan oksidentalist söylemin, Doğu’dan Batı’yı bir okuma imkânı sunduğu kabul edilirse, oryantalizm oksidentalizm kavramsal dikotomisinin yarattığı sorun alanından kurtulmak mümkün hale gelecektir. Bu sebeple bir söylem düzeyinde tartışılan oksidentalizmin, oryantalist paradigmaya mukabil olup olmadığının tartışılacağı bu çalışmada her iki kavram, içinde yer aldıkları disiplinlerin temel yaklaşımları göz önünde bulundurularak incelenecektir.

Keywords

Oryantalizm , Oksidentalizm , Edward W. Said , Hasan Hanefî , Wael B. Hallaq , Joseph Massad.

References

• Acar, Barış Berhem, “Gerçekle Hayal Arasında: İhtiyaca Göre Kurulan Garbiyatçılık”, e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 2020, cilt: XII, sayı: 29, s. 1240-1254.
• Ahatlı, Erdinç, “Bir Oksidentalizm Çağrısı: Oryantalizmi Yeniden Okumak: Batı’da İslâm Çalışmaları Sempozyumu”,
• Marife: Dini Araştırmalar Dergisi [Bilimsel Birikim], 2002, cilt: II, sayı: 3 [Muhammed Hamidullah’ın Aziz Hatırasına], s. 303-336.
• 01 Arlı, Alim, Oryantalizm-Oksidentalizm ve Şerif Mardin, İstanbul: Küre Yayınları, 3. Baskı, 2014.
• Avcı, Remzi, Kurgu ile Gerçeklik Arasında Alman Oryantalizmi, İstanbul: Ketebe Yayınları, 2021.
• Birgül Koçak Oksev - Ufuk Özcan, “Seçilmiş Garbiyat Literatürü”, Garbiyat Bilim Dergisi, s. 75-104.
• 02 Bulut, Yücel, Oryantalizmin Kısa Tarihi, İstanbul: Küre Yayınları, 6. Basım, 2014.
• Carrier, James G., “Oksidentalizm: Tersine Dönmüş Bir Dünya”, Oryantalizm Tartışma Metinleri, çev. Birgül Koçak, ed. Aytaç Yıldız, Ankara: 2007, s. 464-498.
• Coronil, Fernando, “Beyond Occidentalism: Toward Nonimperial Geohistorical Categories”, Cultural Anthropology, 1996, XI/1, s. 51-87.
• Çaycı, Ahmet, Oryantalizm, Oksidentalizm ve Sanat, İstanbul: İnsan, 2015.
• Çelebi, Vedat, “Michel Foucault’da Bilgi, İktidar ve Özne İlişkisi”, Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, Cilt 5, No 1, 2013, (Online Dergi, Erişim: 25.03.2021), s. 512-523.
• Davutoğlu, Ahmet, “Batıdaki İslam Çalışmaları Üzerine”, Marife: Dini Araştırmalar Dergisi, 2002, cilt: 2, sayı: 3, s. 39-52.
• Dayhan, Ahmet Tahir, Memâlik-i Osmâniyye’yi Keşfe Çıkan Oryantalistler, İstanbul: Rihle Kitap, 2011.
• Emiroğlu, Bekir, Söylemsel Bir İnşa Olarak Oryantalizm, Ankara: Araştırma Yayınları 2021.
• Eskin, Firdevs, “Oryantalizm ve Oksidentalizm Arasında Ahmet Mithat Efendi”, İslam Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2018, cilt: III, sayı: 3, s. 1-22.
• Eskin, Firdevs, Batıdan İslâma Yönelik Yapılan Tenkitler Karşısında Ahmet Midhat Efendi’nin Müdafaaları, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans, 2016.
• Guénon, Rene, East and West, çev. Martin Lings (Ghent, NY: Sophia Perennis, 2001).
• Gülenç, Kurtul, “Edmund Husserl’de ‘Başkasının Beni’ Sorunu ve İntersubjektivite Kavramı”, Kilikya Felsefesi, 1 (2014), s. 19-39.
• Hallaq, Wael B., Şarkiyatçılığı Yeniden Düşünmek: Modern Bilginin Eleştirisi, çev. Ahmet Demirhan, İstanbul: Ketebe Yayınları, 2020.
• Hanefi, Hasan, “Oryantalizmden Oksidentalizme”, çev. Hakan Çopur, Uluslararası Oryantalizm Sempozyumu 9-10 Aralık 2006, 2007, s. 79-90.
• Hanefî, Hasan, Mukaddime fî ilmi’l-istiğrâb, b.y.: ed-Dâru’l-Fenniyye, 1411/1991.
• Hıdır, Özcan, “Oryantalizme Karşı Oksidentalizm: Hadis Oksidentalizmi -M. Fuad Sezgin ve M. Mustafa el-A‘zamî Örneği”, Hadis Tetkikleri Dergisi, 2007, cilt: V, sayı: 1, s. 7-31.
• https://dergipark.org.tr/tr/pub/oksident (Erişim: 10.06.2021)
• İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî, Sünenü İbn Mâce, nşr. Muhammed Fuâd Abdülbâkî, 2. Cilt. b.y.: Dâru İhyâi Kütübi’l-Arabî, ts.
• İstek, Emrah - Gülşen İstek, “Oryantalist ve Oksidentalist Yaklaşımlar Çerçevesinde Fuat Sezgin”, Fuat Sezgin ve Temel İslam Bilimleri: Güncel Tartışmalar-Teorik Teklifler, 2019, s. 75-90.
• Jezernik, Božidar, Vahşi Avrupa: Batı’da Balkan İmajı (çev. Haşim Koç), İstanbul 2006.
• Kalın, İbrahim, Ben Öteki ve Ötesi: İslam-Batı İlişkileri Tarihine Giriş, İstanbul 2017.
• Kalın, İbrahim, İslâm ve Batı, Ankara: İSAM Yayınları, 13. Basım, 2019.
• Karakaş, Ali, “Bir Kavram Olarak Oksidentalizm”, SBARD (Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi), Yıl 13, Sayı 25 (Bahar 2015/1) ss. 165–184.
• Karakaş, Ali, Hadis Oksidentalizmi ve Fuat Sezgin, İstanbul: Ensar Neşriyat, 2017.
• Karakaş, Ali, Nabia Abbott ve Hadis’e Yaklaşımı, İstanbul: Ensar Neşriyat, 2018.
• Kılıç, Muharrem, “Zihinsel Bir Patoloji: Medeniyet Algımız Açısından Oksidentalist Söylemin İmkânsızlığı/Köksüzlüğü”,
• Marife: Dini Araştırmalar Dergisi [Bilimsel Birikim], 2006, cilt: VI, sayı: 3, s. 123-134.
• Kızıl, Fatma, “Bir Terimin Etimolojisi: ‘Hadis Oksidentalizmi’ Oksimoronu”, Hadis Tetkikleri Dergisi, 2007, cilt: V, sayı: 2, s. 157-160.
• Kızılkaya Yılmaz, Rahile, “Hegel’in Tarih Felsefesinin Goldziher’in Hadisleri Değerlendirme Yöntemine Etkisi”, İnsan ve Toplum Dergisi, 2021, cilt: XI, sayı: 3, s. 215-248.
• Kızılkaya Yılmaz, Rahile, “Şarkiyatçılığı Yeniden Düşünmek: Modern Bilginin Eleştirisi Adlı Kitap Üzerine”, Hadis Tetkikleri Dergisi, 2021, cilt: XIX, sayı: 1, s. 143-156.
• Kutluay, İbrahim, “Oryantalizmin Mukabili ve Yeni Bir Bilim Dalı Olarak Oksidentalizm: Fuat Sezgin Oksidentalist Sayılır mı?”, Fuat Sezgin ve Temel İslam Bilimleri: Güncel Tartışmalar-Teorik Teklifler, 2019, s. 75-90.
• Kutluer, İlhan, “Hangi Oksidantalizm?”, Marife Dini Araştırmalar Dergisi, yıl 6, sayı 3, 2006, s. 437-452.
• Küçükalp, Kasım, “Edward W. Said’in Şarkiyatçılık Düşüncesinin Felsefî Arkaplanı”, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2003, cilt: XII, sayı: 1, s. 269-278.
• Massad, Joseph, “Orientalism as Occidentalism”, History of the Present, Cilt: V, No. 1 (Bahar 2015), ss. 83–94.
• Meriç, Cemil, Bu Ülke, İstanbul, İletişim Yayınları, 2006.
• Metin, Abdullah, “Bilimsellik, Karşı Söylem ve Düşünce Tarzı Bağlamında Oksidentalizm”, (Gazi Üniversitesi SBE, Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi), Ankara, 2011.
• Ömür Kızıl & Cengiz Dönmez, “Tarih Konularının Öğretiminde Senkronik Yaklaşım Modeli ve Ölçekli Senkronik Tarih Şeritleri”, Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi 4/2 (2020), s. 285-308.
• Özdemir, Muhammet, “İbn Haldun ve Hegel’in Tarih Felsefelerinin Türkiye Bağlamında Anlamı”, Turkish Studies = Türkoloji Araştırmaları: International Periodical for the Languages,
• Literature and History of Turkish or Turkic, VIII. cilt, 7. sayı [Tarih], İstanbul, 2013, s. 415-428.
• Özşenel, Mehmet, “Hikmet Hadisi Üzerine Bir İnceleme”, Dîvân: İlmî Araştırmalar, 1996/2, s. 201-206.
• Paret, Rudi, The Study of Arabic and Islam at German Universities, Wiesbaden, 1968.
• Said, Edward W., Şarkiyatçılık Batı’nın Şark Anlayışı, çev. Berna Ülner, İstanbul: Metis Yayınları, 10. Basım, 2017.
• Said, Edward, Oryantalizm Sömürgeciliğin Keşif Kolu, çev. Salahattin Ayaz, İstanbul, 1991.
• Sarup, Madan, Post-yapısalcılık ve Postmodernizm, çev. Abdülbaki Güçlü, Bilim ve Sanat Yay, Ankara, 2004.
• Soykan, Ömer Naci, “Hegel Sisteminde Tarih Felsefesi: Betimleyici-Eleştirel Bir Giriş”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1999, cilt: XL, s. 271-289.
• Taftalı, Oktay, “Toplum ve Tarih Metodolojisi Bakımından Subjektivizmin Bazı İpuçları Üzerine”, Sosyoloji Dergisi, 3. Dizi, 24. Sayı, 2012/1, 257-277.
• Tirmizî, Ebû İsa Muhammed b. İsa, el-Câmi‘u’s-Kebîr (Sünenü’t-Tirmizî), nşr. Beşşâr Avvâd Ma‘rûf, 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1996.
• Wahyudi, Yudian, “Hanefi’nin Mukaddime fi İlmi’l-İstigrâb’ına Arap Dünyasının Cevabı”, çev. Doğan Kaplan, Marife: Dini Araştırmalar Dergisi [Bilimsel Birikim], 2006, cilt: VI, sayı: 3, s. 341-355.