Hac Fetvalarının Güncelleştirilmesi ya da ‘Hac İbadetinizi Benden Alın’ ve ‘Hiçbir Sakınca Yoktur’ Hadisleri Arasındaki İnce Çizgi

Year 2023, Volume: 22 Issue: 2, 265 - 278, 31.12.2023

Halil İbrahim Kutlay

Abstract

Hac ibadeti, İslam coğrafyasının seçkin temsilcileri tarafından yerine getirilen programı hassas, kuralları net, çok yönlü, disiplinli ve dinamik bir ibadettir. Hac ibadetinde sağlık, seyahat, gıda, konaklama, ulaşım ve güvenlik konularının önemli olması kadar haccın manevî ikliminden azamî yararlanılması, İslam kardeşliğinin ve ümmet bilincinin güçlendirilmesi adına hacıların hac ibadeti öncesi ve hac ibadeti esnasında bilgi ve duygu yüklü programlarla bilgilendirilmesi ve şuurlandırılması da çok önemlidir. Bu müstesna ibadetin istenen ve emredilen şekilde yerine getirilmesi temel arzu olmakla birlikte; bu durum zaman zaman sert iklim şartları, zaman zaman sağlık sorunları ve ulaşım problemleriyle zorlaşmaktadır. Hac fetvalarındaki ilke ve prensipler gerçeklikle çatıştığında fetvaların güncelleştirilmesi söz konusu olmaktadır. Hac ibadeti söz konusu olduğunda özellikle uygulamada iki hadis, sık sık gündeme gelmektedir. Birinde “Hac ibadetinizi benden alın.” ifadesiyle haccın belirlenen kurallara uygun bir ibadet olarak yerine getirilmesine vurgu yapılırken; veda haccında özellikle Mina’da Hz. Peygamber’in kendisine sorulan pek çok soruya cevap olarak verdiği; “Lâ harac/Sakınca yok,” hadisinde ise kolaylık gösterilmesi söz konusudur. Hac ibadetinde verilen ilmî ruhsatlardan yararlanma, bazen “lüzumlu” değil, “elzem” olmaktadır. Zira “Allah azîmetlerin yapılmasını sevdiği gibi, ruhsatların da yapılmasını sever,” hadisi, bize dinî ölçülere uygun olarak verilen ruhsatı işlemenin de Allah’ın rızasına uygun olacağına işaret etmektedir. Yaşlı, engelli, hasta, bitkin ve mazeretli hacı adayının ruhsatlardan yararlanmasında ve haccın asgarî şartlarını taşıyarak bu ibadeti yerine getirmesinde herhangi bir mahzur yoktur. Ancak yaş ve sağlık durumu müsait olanlar hakkında uygulama çeşitliliği söz konusu olmalıdır. Makalede; hac ibadetinde özellikle en yoğun hac görevlerinin bulunduğu Arafat, Müzdelife ve Mina programındaki güncel uygulamalarla ilgili ruhsat ve azîmet görüşleri değerlendirilmekte ve pratik çözüm yolları araştırılmaktadır.

Keywords

Hadis , Âfiyet , Mu‘âfât , Yakînî îman , Âfiyet talebi.

References

• Ahmed b. Hanbel, Ebu Abdillah Ahmed b. Muhammed b. Hanbel, el-Müsned, Kahire, 1313/1985; III, 337.
• Müslim b. Haccac Ebu’l-Huseyn el-Kuşeyrî en-Neysabûrî (ö.261/875), el-Cami‘u’s-Sahîh, thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî, Çağrı Yayınları, İstanbul, 1401/1981; “Hac” 310 (1297).
• Ebu Davud, Süleyman b. Eş’as b. İshak el-Ezdî es-Sicistanî, es-Sünen, thk. İzzet Ubeyd ed-De’as ve Adil es-Seyyid, Daru’l-Hadis, Humus, 1.bsk, 1394/1974; “Menâsik” 78 (1970).
• Beyhakî, Ebu’l-Fazl Muhammed b. Hüseyin b. Ali el-Beyhakî eş-Şafiî, es-Sünenü’l-kübrâ, thk. Muhammed Abdülkadir Ata, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut,1414/1994; V, 188 (9465); a.mlf, V, 212 (9552).
• Nesaî, Ebu Abdirrahman, Ahmed b. Şüayb b. Ali en-Nesaî, es-Sünen, (bi-Şerhı’s-Süyûtî ve Haşiyeti’s-Sindî), Daru’l-Fikr, Beyrut, 1.bsk, 1348/1930 “Menâsik” 220 (3061), 221 (2063).
• Buhârî, Muhammed b. İsmail, el-Câmiu’s-sahih; “İlim” 23,46 (83,124); Müslim, “Hac” 327-333 (1306);
• İbn Mâce, Ebu Abdillah Muhammed b. Yezid el-Kazvinî, es-Sünen, thk. Muhammed Fuad Abdülbaki, el-Mektebetü’l-İlmiyye, Beyrut, 1373/1954; “Menâsik”, 74 (3051);
• İbn Ebî Şeybe, el-Musannef, thk. Muhammed Avvame, Daru’l-Kıble, 1.bsk., Cidde, 1437/2006; XX, 88-89 (37295);
• Tahavî, Ebu Cafer Ahmed b. Muhammed b. Selâme el-Ezdî el-Mısrî, Şerhu maâni’l-âsâr, thk. Muhammed Zührî en-Neccar, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. bsk., Beyrut, 1399/1979; II, 237;
• Abdullah b. Muhammed el-Basrî, “İtmamu’l-Hacc beyne (huzû annî) ve (if’al ve-lâ harac)”, https://www.alukah.net/sharia/0/27378/ Erişim: 10.12.2023;
• Abdullah b. Abdullah el-Muslih, “Mefhûmu if’al ve-lâ haraç fi’l-menasik”, https://www.almosleh.com/ar/13180; Erişim: 10.12.2023.
• Halit Çalış, “Zaruret”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, İstanbul, 2013; XXXXIV, 141). İbn Hibban, Sahih, (el-İhsan bi-tertib Sahih İbn Hıbban, haz. Alaeddin Ali b. Belban el-Farisî, thk. Şuayb el-
• Arnaût, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1.bsk, 1407/1987; II, 69 (354); Taberanî, Ebu’l-Kasım Süleyman b. Ahmed b. Eyyüb, el-Mu’cemü’l-kebîr, thk. Hamdi Abdülmecid es-Selefî, Dâru’s-
• Sumayî, Riyad, I. bsk., 1415/1994; XI, 323 (11880).
• İzzeddin b. Cemâa el-Kinanî, Hidayetü’s-sâlik ilel-mezahibi’l-erbaa fi’l-menasik, thk. Nureddin Itr, Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 1.bsk., Beyrut, 1414/1994; III, 1053-1055;
• Zafer Ahmed el-Usmanî et-Tehânevî, İ’lâü’s-sünen, İdaretü’l-Kur’an ve’l-Ulûmi’l-İslâmiyye, Karaçi, ts; X, 136.
• Nureddin Itr, el-Hacc ve’l-Umre fi’l-fıkhi’-islâmî, 5.bsk., 1416/1995; s. 97.
• Mergînaî, Ebu’l-Hasen Ali b. Ebîbekr b. Abdil-celîl el-Ferganî, el-Hidaye şerhu’l-Bidâye, II, 161; İzzeddin b. Cemâa, Hidayetü’s-sâlik, III, 973;
• Rahmetullah es-Sindî el-Mekkî, Lübabü’l-menasik ve ubabü’l-mesâlik, thk. Abdurrahim b. Muhammed Ebîbekr, 2.bsk., Dâru Kurtuba, Beyrut, 1421/2000, s. 133;
• Celaleddin Muhammed b. Ahmed el-Mahallî, Şerhu’l-Minhâc, Matbaatü Muhammed Ali Sabîh, Kahire, 1368; II, 121;
• İbn Kudâme, Muvaffakuddin Abdullah b. Ahmed b. Muhammed el-Makdisî, el-Mugnî, Daru’l-Menar, 3. bsk., 1367; III, 506.
• Kurtubî, Ebu’l-Abbas Ahmed b. Ömer b. İbrahim, el-Müfhim li-mâ üşkile min telhisi Kitabi Müslim, thk. Muhyiddin Dîb Mestû vd, Daru İbn Kesîr ve Daru’l-Kelimi’t-Tayyib, 1.bsk., Beyrut, 1996; III, 331 (1094).
• M. Özgü Aras, “Cemre”, TDV Diyanet İslam Ansiklopedisi, İstanbul 1993; VII, 340.
• Huseyn b. Muhammed Said b. Abdilgani el-Mekkî el-Hanefî (ö.1366/1947), Haşiyetü İrşadü’s-sârî ilâ Menasiki’l-Mullâ Ali el-Karî, thk. Muhammed Talha Bilal Ahmed Menyar, Müessesetü’r-Reyyan, 1. bsk., Beyrut, 1420/2009; s. 507;
• Aynî, Bedreddin Ebu Muhammed Mahmud b. Ahmed, Umdetü’l-karî, thk. Muhammed Nasr Ebî Cebel, ed-Dâru’l-Âlemiyye, Kahire, 1. bsk., 1442/2020; II, 120-121.
• Taberî, Ebu Cafer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Bağdâdî, Tehzîbü’l-âsâr, (Müsnedü İbn Abbas) thk. Mahmud Muhammed Şâkir Matbaatü’l-Medenî, Kahire; I, 224.