Sahîhayn Hadislerine YönelikMetin Tenkidi Yapanların Delilleri ve Bu Delillerin Tartışılması

Year 2023, Volume: 22 Issue: 2, 355 - 378, 31.12.2023

Şeref Maḥmûd El-ḳuḍāt Translator: Cansu Altınok

Abstract

Günümüzde en sahîh iki hadis kitabı olan Sahîhayn hadislerini tenkit eden birçok çalışma yapılmıştır. Çeşitli delillerle bu hadisleri zayıf görenlerin tenkitleri çoğunlukla metne yönelik-tir. Bu tenkitleri içeren çalışmalar ise genellikle senede odaklanır ve çalışmaların çoğu belirli bir hadise yöneltilen tenkitleri ele alır. Metne yönelik tenkitleri bir araya getirerek ele alan bir kitap veya çalışmaya ulaşamadık. Peki bu deliller ve onlara verilecek ilmî cevaplar nelerdir? Delillerin her biri nasıl tartışılabilir? Bu araştırma, tümevarım, analiz ve eleştiri yöntemlerini takip ederek bu delilleri bir araya getirip tartışarak bu soruları yanıtlamayı amaçlamaktadır. En önemlileri hadislerin dini naslarla, akılla, tecrübeyle, vâkıayla veya İsrâiliyat hadisleriyle çelişmesi olmak üzere on sekiz tane delil öne sürdükleri tespit edilmiştir. Her bir delili teorik olarak ele almak ve bu deliller için verilen örnekleri tartışmak için gerekli ilmî usuller gösterilmiştir. On iki maddelik sonuca ulaşılmıştır ki en önemlileri tenkitlerin, rivayetlerin bir araya getirilmemesinden yahut dini metinlerin ve aklî veya ilmî meselelerin yanlış anlaşılmasından ya da bir delile dayanmadan ele alınmasından kaynaklandığı tespit edilmiştir.

Keywords

Hadis , Teâruz , Sahîhayn , Metin Tenkidi.

References

• Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezî. el-Müsned. thk. Şuayb el-Arnaût. 50 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1421/2001.
• Ali el-Kārî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Sultân Muhammed. Mirḳātü’l-mefâtîḥ. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1. Basım, 1422/2002.
• Ali et-Tantâvî. Ta’rîfun ’âm bi-dîni’l-İslâm. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 13. Basım, 1404/1984.
• Beyhakī, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyn b. Alî el-. İs̱bâtü ʿaẕâbi’l-ḳabr. thk. Şeref el-Kudât. Amman: Dâru’l-Furkān, 1403/1983.
• Bezzâr, Ebû Bekr Ahmed b. Amr b. Abdilhâliḳ el-. el-Baḥrü’z-zeḫḫâr (el-Müsned). thk. Mahfûz Abdurrahman Zeynullah. 18 Cilt. Medine: Mektebetü’l-’Ulûm ve’l-Hikem, 1. Basım, 1430/2009.
• Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî el-. et-Târîḫu’l-kebîr. thk. Mahmûd Muhammed Halîl. 8 Cilt. Haydarâbâd: Dâiretü’l-Maârifi’l-Osmâniyye, ts.
• Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl el-Cu‘fî el-. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. 9 Cilt. Bulak: el-Matbaatü’l-Kübrâ el-Emîriyye, 1311/1894.
• Cemâl el-Bennâ. el-Aṣlân el-’Aẓîmân. Kahire: Matbaatü Hissân, 1402/1982.
• Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. es-Sünen. thk. Şuayb el-Arnaût - Muhammed Kâmil. 5 Cilt. Amman: Dâru’r-Risâle el-’Âlemiyye, 1. Basım, 1430/2009.
• Ebû Reyye. Şeyḫu’l-maḍîre Ebû Hüreyre. Beyrut: Müessetül-A’lemî li’l-Matbûât, 4. Basım, 1414/1993.
• es-Seyyid Salih Ebû Bekir. el-Aḍvâʾü’l-Ḳurʾâniyye fi’ktisâḥi’l-eḥâdîs̱i’l-İsrâʾîliyye ve taṭhîri’l-Buḫârî minhâ. Mısır, 1394/1973.
• Hattâbî, Ebû Süleymân Hamd (Ahmed) b. Muhammed b. İbrâhîm b. Hattâb el-. Aʿlâmü(İʿlâmü)’l-ḥadîs̱ fî şerḥi Ṣaḥîḥi’l-Buḫârî. thk. Muhammed b. Sa‘d b. Abdurrahman Âl-i Suûd. 4 Cilt. Mekke: Ümmü’l-Kurâ Üniversitesi, 1. Basım, 1409/1988.
• Hattâbî, Ebû Süleymân Hamd (Ahmed) b. Muhammed b. İbrâhîm b. Hattâb el-. Meʿâlimü’s-Sünen. thk. Muhammed Râgıb et-Tabbâh. 4 Cilt. Halep: el-Matbaatü’l-İlmiyye, 1. Basım, 1350/1932.
• İbn Battâl, Ebü’l-Hasen Alî b. Halef b. Abdilmelik b. Battâl el-Bekrî el-Kurtubî. Şerḥu’l-Câmiʿi’ṣ-ṣahîḥ. thk. Yâsir İbrâhim. 10 Cilt. Riyad: Dâru’r-Rüşd, 2. Basım, 1423/2003.
• İbn Fûrek, Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen b. Fûrek el-İsfahânî en-Nîsâbûrî. Müşkilü’l-ḥadîs̱ ve beyânüh. thk. Mûsâ Muhammed Ali. Beyrut: ʿÂlemü’l-Kütüb, 2. Basım, 1405/1985.
• İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî. Fetḥu’l-bârî bi-şerḥi Ṣaḥîḥi’l-Buḫârî. thk. Muhibbüddin el-Hatîb. 13 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, 1379/1960.
• İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullāh b. Müslim b. Kuteybe ed-Dîneverî. Teʾvîlü muḫtelifi’l-ḥadîs̱. thk. Muhammed Abdürrahîm. Amman: Dâru’l-Fikr, 1416/1995.
• İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd Mâce el-Kazvînî. es-Sünen. thk. Şuayb el-Arnaût. 5 Cilt. Lübnan: Dâru’r-Risâle el-’Âlemiyye, 1. Basım, 1430/2009.
• İsmâil el-Kürdî. Naḥvü tef’îli ḳavâ’idi naḳdi metni’l-ḥadîs̱. Dımaşk: Dâru’l-Evâil, 1423/2002.
• Kādî Abdülcebbâr, Ebü’l-Hasen Kādı’l-kudât Abdülcebbâr b. Ahmed b. Abdilcebbâr el-Hemedânî. Şerḥu’l-Uṣûli’l-ḫamse. thk. Semîr Mustafa Rebâb. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1422/2001.
• Kādî İyâz, Ebü’l-Fazl İyâz b. Mûsâ b. İyâz el-Yahsubî. İkmâlü’l-Muʿlim bi-fevâʾid (fî şerḥi Ṣaḥîḥ)i Müslim. thk. Yahyâ İsmâil. 8 Cilt. Mısır: Dâru’l-Vefâ, 1. Basım, 1419/1998.
• Kasîmî, Abdullah el-. Müşkilâti’l-eḥâdîs̱i’n-nebeviyye ve beyânuhâ. thk. Halîl el-Meyis. Beyrut: Dâru’l-Kalem, 1405/1985.
• Keşmîrî, Muhammed Enver Şâh Hüseynî. Feyżü’l-bârî ʿalâ Ṣaḥîḥi’l-Buḫârî. thk. Muhammed Bedir ’Âlem. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1426/2005.
• Kurtubî, Ebü’l-Abbâs Ziyâüddîn Ahmed b. Ömer b. İbrâhîm el-Ensârî el-. el-Müfhim şerḥu Ṣaḥîḥi Müslim. thk. Muhyiddin Dîb Müstû vd. 7 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1. Basım, 1417/1996.
• Muhammed Ali el-Bâr. Ebḥâs̱ü fi’l-’advâ ve’t-ṭıbbi’l-vikāî. Mekke: Hey’etü’l-îcâzi’l-’ilmî, 1987.
• Muhammed el-Gazzâlî. es-Sünnetü’n-Nebeviyye beyne ehli’l-fıḳh ve ehli’l-ḥadîs̱. Beyrut: Dâru’ş-Şürûk, 4. Basım, 1410/1989.
• Muhammed Hüseyin ez-Zehebî. et-Tefsîr ve’l-müfessirûn, 1396/1976.
• Mustafa es-Sibâî. es-Sünne ve mekânetühâ fi’t-teşrîʿi’l-İslâmî. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 4. Basım, 1406/1985.
• Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. Müslim el-Kuşeyrî. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkī. 5 Cilt. Kahire: Îsâ el-Bâbî el-Halebî ve Şürekâuhû, 1374/1955.
• Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî en-. el-Minhâc fî şerḥi Ṣaḥîḥi Müslim b. el-Ḥaccâc. 9 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 2. Basım, 1392/1972.
• Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs b. Abbâs eş-. Cimâʿu’l-ʿilm. San‘a: Dâru’l-Âsâr, 1. Basım, 1423/2002.
• Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs b. Abbâs eş-. er-Risâle. thk. Ahmed Muhammed Şâkir. Kahire: Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1357/1938.
• Şeref el-Ḳudât. “‘İlmü’l-muḫtelifi’l-ḥadîs̱, uṣûlühü ve ḳavâ‘idühü”. Ürdün Üniversitesi Dirâsât Dergisi 27/2 (2001).
• Tahâvî, Ebû Ca‘fer Ahmed b. Muhammed b. Selâme el-Ezdî el-Hacrî el-Mısrî et-. Şerḥu Müşkili’l-âs̱âr. thk. Şuayb el-Arnaût. 16 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1415/1994.
• Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ et-. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkī - Ahmed Muhammed Şâkir. 5 Cilt. Kahire: Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1395/1975.
• Yûsuf el-Müheynî. Üsüsü’l-medreseti’l-‘aḳliyye fî’t-te’âmüli me‘a’s-sünneti’n-nebeviyye. Amman: Ürdün Üniversitesi, Doktora Tezi, 2016.
• Malaya Üniversitesi Beyân Dergisi 9 (2011).