Şeybânî’nin Muvatta’ Nüshasında Mâlik’ten Rivâyet Edilmeyen Hadisler

Year 2025, Volume: 23 Issue: 1, 1 - 24, 30.06.2025

Üzeyir Durmuş

Abstract

: İmâm Mâlik’in Muvatta’ adlı eseri çok sayıda râvî tarafından nakledilmiştir. Bunlardan Leysî, Zührî, Ka‘nebî, Hadesânî gibi birçok muhaddisin Muvatta’ rivâyeti günümüze ula-şabilmiştir. Muvatta’ın râvîleri arasında İmâm Şâfiî ve İmâm Muhammed gibi müctehid-ler de bulunmaktadır. İmâm Şâfîî’ninki olmasa da İmâm Muhammed’in Muvatta’ rivâyeti günümüze ulaşabilmiştir. İmâm Muhammed’in Muvatta’ rivâyeti Yahyâ b. Yahyâ el-Leysî’nin rivâyetiyle karşılaştırıldığında tam bir nüsha olmaktan ziyade özet bir nüsha olduğu görülür. Zira Leysî rivâyetindeki hadislerin birçoğu Şeybânî nüshasında bulun-mamaktadır. Ayrıca İmâm Muhammed, bu özet çalışmasına diğer Muvatta’ râvilerinde görülmeyen bir şekilde Mâlik tarafından nakledilmeyen toplam seksen bir merfû‘, mevkûf ve maktû‘ rivâyet eklemiştir. Makalenin ana konusu, İmâm Muhammed’in kendi mezhep görüşünü desteklemek üzere Mâlik’in Muvatta’ına eklediği bu seksen bir ri-vâyettir. Bu makale kapsamında İmâm Muhammed’in eklediği bu rivâyetlerin hangi ko-nularda yoğunlaştığı gösterilmiş, hadislerin tahricleri yapılarak İmâm Muhammed’in bu rivâyetlerin tasnif dönemi eserlerinde karşılığının olup olmadığı açığa kavuşturulmuş ve ilgili rivâyetler çerçevesinde Mâlikî ve Hanefî mezhepleri arasındaki anlayış farkı kı-saca açıklanmaya çalışılmıştır.

Keywords

Hadis , İmâm Muhammed , İmâm Mâlik , Muvatta’ , Rivâyet.

References

• Ahmed b. Hanbel. Müsnedü’l-İmâm Ahmed. Beyrût: Müessesetü’r-risâle, 2001.
• Abdürrezzâk, Ebûbekr Abdürrezzâk b. Hemmâm. Musannef. Beyrût: el-Mektebü’l-İslâmî, 1403 hicrî.
• Begavî, Ebû Muhammed el-Huseyn b. Mes’ûd. Mesâbîhü’s-sünne. Beyrût: Dârü’l-ma’rife, 1987.
• Beyhakî, Ahmed b. Hüseyn. es-Sünenü’l-kübrâ. Beyrût: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 2003.
• Beyhakî, Ahmed b. Hüseyn. es-Sünenü’s-sagîr. Pakistan: Câmiatü’d-dirâsâti’l-İslâmiyye, 1989.
• Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl. Ṣaḥîḥü’l-Buḫârî. Kâhire: Dârü'l-Hadîs, 2011.
• Cevherî, Abdurrahmân b. Abdullâh. Müsnedü’l-Muvatta’. Beyrût: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1997.
• Dârekutnî, Ebü’l-Huseyn Ali b. Ömer. Sünenü’d-Dârekutnî. Beyrût: Müessesetü’r-risâle, 2004.
• Dârimî, Abdullâh b. Abdurrahmân. Sünenü’d-Dârimi. thk. Hüseyn Selîm Esed ed-Dârânî. Suûdi Arabistan: Dâru’l-Muğnî, 2000.
• Ebû Dâvûd, Süleymân b. Eş’as. Sünenü Ebî Dâvûd. thk. Muhammed Muhyiddîn Abdülhamîd. Beyrût: el-Mektebetü’l-Asriyye, ty.
• Heyet, el-Câmi’ fi’l-cerh ve’t-ta’dîl. Beyrût: Âlemü’l-kütüb, 1992.
• İbn Ebî Hâtim Abdurrahmân b. Muhammed er-Râzî. el-Cerh ve’t-ta’dîl. Beyrût: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1952.
• İbn Ebî Şeybe, Abdullâh b. Muhammed. Musannef. Riyâd: Mektebetü’r-reşîd, 1409 hicrî.
• İbn Hacer, Ahmed b. Ali el-Askalânî. Takrîbü’t-Tehzîb. thk. Muhammed Avvâme. Sûriye: Dârü’r-Reşîd, 1986.
• İbn Mâce, Ebû Abdullâh Muhammed b. Yezîd. Sünenü İbn Mâce. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. yy.: Dârü ihyâi’l-kütübi’l-Arabiyye, ty.
• İbnü’l-Ca’d, Ali b. Ca’d. Müsnedü İbni’l-Ca’d. Beyrût: Müessesetü’-n-nâdir, 1990.
• İbnü’l-Irâkî, Ahmed b. Abdürrahîm. el-Müdellisîn. Mısır: Dârü’l-vefâ, 1995.
• Leknevî, Muhammed Abdülhayy b. Muhammed Abdülhalîm. et-Ta’lîku’l-mümecced alâ Muvattai Muhammed. thk. Takiyyüddîn en-Nedvî. Dımaşk: Dârü’l-kalem, 2005.
• Mâlik b. Enes. el-Muvatta’ (Ebû Mus’âb ez-Zührî rivâyeti). thk. Beşşâr Avvâd Ma’rûf ve Mahmûd Muhammed Halîl. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 1998.
• Mâlik b. Enes. el-Muvatta’ (Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî rivâyeti). thk. Abdülvehhâb Abdüllatîf. Kâhire: Lecnetü İhyâi’t-Türâs, 1994.
• Mâlik b. Enes. el-Muvatta’ (Yahyâ b. Yahyâ el-Leysî rivâyeti). thk. Muhammed Fuâd Abdülbaki. Kâhire: Dârü’l-Hadîs, 2005.
• Mâlik b. Enes. el-Muvatta’ (Yahyâ b. Yahyâ el-Leysî rivâyeti). thk. Muhammed Mustafâ el-A’zamî. Abu Dabi: Müessesetü Zâyid, 2003.
• Meydânî, Abdülganî b. Tâlib. el-Lübâb fî şerhi’l-Kitâb. Beyrût: el-Mektebetü’l-ilmiyye, ty.
• Mizzî, Yûsuf b. Abdurrahmân. Tehzîbü’l-Kemâl fî esmâi’r-ricâl. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 1980.
• Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. Ṣaḥîḥü Müslim. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2011.
• Nesâî, Ahmed b. Şuayb. el-Müctebâ mine’s-Sünen. thk. Abdülfettâh Ebû Gudde. Haleb: Mektebü’l-matbûatü’l-İslâmiyye, 1986.
• Nevevî, Muhyiddîn Yahyâ b. Şeref. el-Minhâc Şerhu Sahîhi Müslim b. el-Haccâc. Beyrût: Dârü ihyâi’t-turâsi’l-Arabî, 1392 hicrî.
• Saîd b. Mansûr. Sünenü Saîd b. Mansûr. Hindistan: ed-Dârü’s-selefiyye, 1982.
• Sifil, Ebubekir. Muvatta Nüshaları Muhteva Analizi. İstanbul: Rihle Kitap, 2017.
• Taberânî, Süleymân b. Ahmed. el-Mu’cemü’l-evsat. Kâhire: Dârü’l-Harameyn, ty.
• Taberânî, Süleymân b. Ahmed. el-Mu’cemü’l-kebîr. Kâhire: Mektebetü İbn Teymiyye, 1994.
• Tahâvî, Ebû Ca’fer Ahmed b. Muhammed. Şerhu meâni’l-âsâr. Medîne: Âlemü’l-kütüb, 1994.
• Tayâlisî, Süleymân b. Dâvûd. Müsnedü Ebî Dâvud et-Tayâlisî. Mısır: Dârü hicr, 1999.
• Tirmizî, Muhammed b. Îsâ. Sünenü’t-Tirmizî. Mısır: Mustafâ el-Bâb el-Halebî, 1975.