Allâh’ın Kıyâmet Günü Sarfınazar Edeceği Kimselere Dair Rivâyetler Üzerine

Year 2025, Volume: 23 Issue: 1, 69 - 91, 30.06.2025

İrfan Zengin

Abstract

Bu çalışma, kıyamet günü Allah’ın bazı kimselere rahmet nazarıyla bakmaması ve onla-ra ilâhî mahrumiyet cezası uygulamasıyla ilgili hadisleri kapsamlı şekilde ele almakta-dır. “Nazar etmeme” (sarfınazar) kavramı, burada Allah’ın rahmet ve inâyetinden mah-rum bırakmayı ifade etmektedir. Çalışmada öncelikle, Allah’ın kıyamet günü bakmaya-cağı kimselere dair hadisler metin ve isnâd açısından değerlendirilmiş; ardından ilâhî mahrumiyet cezasının ahlâkî, toplumsal ve dinî boyutları farklı kaynaklar ışığında tema-tik olarak sınıflandırılmıştır. Ayrıca bu rivâyetlerin, toplumun ahlâkî ve mânevî sağlığı-nın korunmasında temel bir rehberlik işlevi gördüğü ortaya konulmaya çalışılmıştır. So-nuç olarak, söz konusu mahrumiyet cezasının yalnızca ilâhî iradenin bir tecellisi olmanın ötesinde, toplumsal bilinç düzeyinde de benimsenerek bireyler tarafından caydırıcı bir tutum ve ahlâkî bir tepki biçimi olarak uygulanabileceği vurgulanmıştır.

Keywords

Hadis , Nazar , Sarfınazar , Kıyâmet Günü.

References

• Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah Ahmed b. Muhammed b. Hanbel b. Hilâl b. Esed. Müsnedü’l İmam Ahmed b. Hanbel. 50 Cilt. Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1421.
• Avcı, Mustafa. “Osmanlı Hukukunda Livatanın Cezası”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 26/2 (13 Eylül 2018), 15-45. https://doi.org/10.15337/suhfd.447248
• Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-Câmiu’l-müsnedü’s-sahîhi’l-muhtasar min umûri resûlillahi ve sünenihî ve eyyâmihî. thk. Muhammed Züheyr b. Nâsıru’n-Nâsır. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’t-Tavku’n-Necât, 1. Basım, 1422.
• Dârekutnî, Ebü’l-Hasen Alî b. Ömer b. Ahmed. Sünen-i Darekutnî. thk. Şuayb Arnaût. 5 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1424.
• Dihlevî, Abdülhak b. Seyfeddin - Nedvî, Takıyyüddin en-. Lemaʿâtü’t-tenḳīḥ fî şerḥi Mişkâti’l-Meṣâbîḥ. 10 Cilt. Dimaşk: Dâru’n-Nevâdir, 1. Basım, 1435.
• Ebû Dâvud, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. Sünen-i Ebî Dâvud. thk. Şuayb Arnaût. 7 Cilt. Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 1. Basım, 1430.
• Fezârî, Ebû İshâk. Kitâbü’s-Siyer. thk. Fâruk Hammâde. 1 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1987.
• Günay, İbrahim Emre. “Baudrillard’ın Simülasyon Kuramında İnsanın Simülakra Dönüşümü ve Kitle İletişim Araçlarının Etkisi Üzerine Bir Değerlendirme”. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi 7 (16 Aralık 2021), 109-126. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kiad/issue/66251/1016472
• Halîlî, Ebû Ya‘lâ Halîl b. Abdillâh b. Ahmed. el-Fevâʾidü Ebû Ya‘lâ el-Halîlî. thk. Ebû Mus’ab Tal’at b. Fuad el-Halvânî. 1 Cilt. Cidde: Dâru Mâcid Asîrî, 1422.
• Hasan b. Arefe, b. Yezid el-Abdî. Cüz’ü Hasan b. Arefe el-Abdî. thk. Abdurrahman b. Abdülcabbar. 1 Cilt. Kuveyt: Daru’l-Aksâ, 1. Basım, 1406.
• Hilâlî, Mecdî el-. et-Tevâzünü’t-terbevî ve ehemmiyyetühû likülli müslim. Dârü’s-Sirâc, 1. Basım, 1430.
• İbn Ebû Şeybe, Ebû Bekr Abdullāh b. Muhammed b. Ebî Şeybe İbrâhîm el-Absî el-Kûfî. el-Musannef fi’l-ehâdîsi ve’l-âsâr. thk. Kemal Yusuf el-Hut. 7 Cilt. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1. Basım, 1409.
• İbn Ebû Şeybe, Ebû Bekr Abdullāh b. Muhammed b. Ebî Şeybe İbrâhîm el-Absî el-Kûfî. Müsnedü İbn Ebû Şeybe. thk. Adil b. Yusuf el-Azzâzî - Ahmed b. Ferid el-Mezidî. 2 Cilt. Riyad: Dârü’l-Vatan, 1997.
• İbn Ferhun, Burhâneddin İbrahim. İrşâdü’s-sâlik ilâ ef’âli’l-menâsik. thk. Muhammed b. el-Hâdi Ebu Ecfân. 2 Cilt. Riyâd: Mektebetü’l-Ubeykân, 1. Basım, 1323.
• İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî. el-Metâlibu’l-âliyye bizevâidi’l-mesânîdi’s-semâniye. 19 Cilt. Suudî Arabistan: Dâru’l-Âsıme, 1. Basım, 1419.
• İbn Hacer el-Heytemi, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed b. Muhammed. el-İfṣâḥ ʿan eḥâdîs̱i’n-nikâḥ. thk. Muhammed Şekur Meyâdini. 1 Cilt. Amman: Dâru Ammâr, 1. Basım, 1406.
• İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed b.Yezîd el-Kazvînî. Sünen-i İbn Mâce. thk. Şuayb el-Arnaût - Muhammed Kâmil Karabelli. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 1. Basım, 1430.
• İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî er-Rüveyfiî. Lisânü’l-Arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru’s-Sâdır, 3. Basım, 1414.
• İbn Sa’d, Ebu Abdullah Muhammed b. Sa’d b. Meni’ el-Hâşimî. et-Tabakâtü’l-kübrâ. thk. Muhammed Abdülkadir Atâ. 9 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l İlmiyye, 1. Basım, 1410.
• İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Alî b. Muhammed el-Bağdâdî. Ṣaydü’l-ḫâṭır. 1 Cilt. Dimaşk: Daru’l-Kalem, 1. Basım, 1425.
• Kudûrî, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Ebî Bekr Muhammed b. Ahmed el-. et-Tecrîd. thk. Muhammed Ahmed Sirâc. 12 Cilt. Kahire: Dârü’s-Selâm, 2. Basım, 1427.
• Mâlik b. Enes, Ebû Abdillâh İbn Mâlik b. Ebî Âmir el-Asbahî el-Yemenî. el-Muvatta’. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 1 Cilt. Beyrut: Daru’l-İhyai’t-Türâsi’l-Arabî, 1406.
• Ma’rûf, Beşşar Avad - Arnaût, Şuayb. Tahrîru takrîbüt-tehzîb. 4 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1417.
• Mâverdî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Habîb el-Basrî el. thk. Şeyh Ali Muhammed Muavvız. 19 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1419.
• Mizzî, Ebü’l-Haccâc Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdirrahmân b. Yûsuf el-Mizzî. Tehzîbu’l-kemâl fî esmâi’r-ricâl. thk. Beşşâr Avvâd Ma’rûf. 35 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1400.
• Müemmil b. İhâb, İbn Abdülaziz b. Kufl er-Remlî. Cüz’ü Müemmil b. İhâb. thk. İmâd b. Ferre. 1 Cilt. Berîde: Dâru’l-Buhârî, 1. Basım, 1413.
• Müslim, Ebu’l-Hasen el-Kuşeyrî en-Nisâbûrî. Sahîh-i Müslim. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 5 Cilt. Kahire: Matbaatü İsa el-Bâbî, 1374.
• Müttakī el-Hindî, Alî b. Hüsâmiddîn b. Abdilmelik b. Kādîhân. Kenzü’l-ʿummâl fî süneni’l-aḳvâl ve’l-efʿâl. thk. Bekrî Hayyânî - Saffet es-Sakkâ. Müessesetü’r-Risâle, 5. Basım, 1401.
• Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb b. Alî. es-Sünenü’l-kübrâ. thk. Hasan Abdülmun’im Şelbî. 12 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1421.
• Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. Câmiʿu’l-Kebîr. thk. Muhtar İbrahim Hâic vd. 25 Cilt. Kahire: Ezher, 2. Basım, 1426.
• Taberâni, Ebü’l-Kāsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b. Ahmed b. Eyyûb. el-Mu’cemü’l-kebîr. thk. Hamdi İbn Abdülmecid. 25 Cilt. Kahire: Mektebetü İbn Teymiye, 2. Basım, ts.
• Taberânî, Ebü’l-Kāsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b. Ahmed b. Eyyûb et-. Müsnedü’ş-şâmiyyîn. thk. Hamdî b. Abdülmecîd es-Selefî. 4 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1405.
• Tahâvî, Ebû Ca‘fer Ahmed b. Muhammed b. Selâme el-Ezdî el-Hacrî el-Mısrî. Şerhu müşkili’l-âsâr. thk. Şuayb Arnaût. 16 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1415.
• Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre (Yezîd). Süneni Tirmizî. thk. Ahmed Muhammed Şâkir - Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 5 Cilt. Mısır: Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 2. Basım, 1395.
• Useymin, Muhammed b. Sâlih. Şerhu’l-mumti’ ʿalâ zādi’l-mustakniʿ. 15 Cilt. Dâru İbnü’l-Cevzî, 1. Basım, 1422.
• Yalçın, Lutfi - Gök, Musa. “Su Hakkının Bir Temel İnsan Hakkı Olarak Tanınma Süreci ve Türkiye’de Uygulanabilirliği”. Memleket Siyaset Yönetim 8/19-20 (31 Aralık 2013), 25-62.
• https://dergipark.org.tr/tr/pub/msydergi/issue/75933/1254293
• “Kur’ân Yolu”. Erişim 07 Ağustos 2024. https://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf