Hangi Milletlerden Sahâbî Vardır?

Year 2025, Volume: 23 Issue: 1, 93 - 107, 30.06.2025

Mehmet Efendioğlu

Abstract

Sahâbe, Kur’ân-ı Kerîm’de ve Hz. Peygamber’in hadislerinde övülen, genel olarak İslâm tarihinde özel olarak da hadis ilminde önemli yere sahip olan değerli bir nesildir. Sayısı yüz bin civarındadır ve bunlardan on bin kadarının ismi bilinmektedir. Hz. Peygamber Arap asıllı olduğu ve Arap Yarımadası’nda yaşadığı için doğal olarak muhatapları ve inananları da Arap Yarımadası’nın sakinleri olan Araplar olmuştur. Merak edilen husus, Araplar dışındaki milletlerden Hz. Peygamber’le görüşüp kendisine iman eden ve sahâbî olma şerefini elde eden kimselerin bulunup bulunmadığıdır. Varsa bunlar hangi milletlere mensuptur ve sayıları ne kadardır? Makalemizde bu konu ele alınacak, Arap-lar dışındaki milletlerden olup Hz. Peygamber’e iman edenler araştırılacak, hangi mil-letlerden ne kadar sahâbî bulunduğu tespit edilmeye çalışılacaktır.

Keywords

Hadis , Sahâbe , Arap , Arap Yarımadası , Arap Olmayan Sahâbîler.

References

• Mehmet Efendioğlu, Arap Olmayan Sahâbîler (İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayını, 2011);
• Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî, Lisânü’l-Arab (Beyrut: Dâru Sâder, ts.), 1/519;
• Şihâbüddîn Ahmed b. Ali b. Hacer el-Askalânî, el-İsâbe fî temyîzi’s-sahâbe (Sayda - Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 1413/2012), s. 11;
• Muhammed Rıza, Muhammed Rasûlullah (Kahire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1385/1966), s. 59.
• Mustafa Fayda, “Muhammed”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Ankara: TDV Yayınları, 2020), 30/422;
• Mehmet Efendioğlu, “Sahâbe”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2008), 35/ 491;
• Muhammed Accâc el-Hatîb, es-Sünne kable’t-tedvîn (Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1400/1980), s. 405; Nevzat Aşık, Sahâbe ve Hadis Rivâyeti (İzmir: Akyol Neşriyat, 1981) s. 28;
• Muhammed Tayyib Okiç, “İslâmiyette İlk Nüfus Sayımı”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/1-4 (Ankara: 1958-1959), s. 11-20;
• Ebû Abdillah Muhammed b. İsmâil el-Buhârî, el-Câmiu’s-sahîh, nşr. Muhammed Fuâd Abdülbâkî ve dğr. (Kahire: el-el-Matbaatü’s-Selefiyye, 1403/1982), “Cihâd”, 181;
• Muhammed Tayyib Okiç, Bazı Hadis Meseleleri Üzerinde Tetkikler (İstanbul: Osman Yalçın Matbaası, 1959), s. 47;
• Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî, el-Müsned, (Beyrut: Dâru Sâder, 1389/1969), 5/384;
• Ebü’l-Hüseyn Müslim b. Haccâc el-Kuşeyrî, el-Câmiu’s-sahîh, nşr. Muhammed Fuâd Abdülbâkî (Kahire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1374/1955), “İmân”, 67;
• Ebü’l-Fidâ İmâdüddîn İsmail b. Kesîr ed-Dımaşkî, İhtisâru Ulûmi’l-hadîs, nşr. ve şerh. Ahmed Muhammed Şâkir (Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1370/1951), s. 185;
• Talat Koçyiğit, Hadis Tarihi (Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1977), s. 75;
• Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebû Bekr es-Süyûtî, Tedrîbü’r-râvî fî şerhi Takrîbi’n-Nevevî, nşr. Abdülvehhâb Abdüllâtîf (Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1399/1979), 2/221;
• Muhammed b. Ca’fer el-Kettânî, er-Risâletü’l-müstetrafe li-beyâni meşhûri kütübi’s-sünneti’l-müşerrafe (İstanbul: Kahraman Yayınları, 1986), s. 126-128;
• Ebû Ca’fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd et-Taberî, Câmiu’l-beyân an te’vîli âyi’l-Kur’ân, thk. Ahmed Muhammed Şâkir - Mahmûd Muhammed Şakir (Kahire: Mektebetü İbn Teymiyye, 1955-1969), 10/507-508;
• Muhammed Hamidullah, el-Vesâiku’s-siyâsiyye li’l-ahdin-nebevî ve’l-hilâfeti’r-râşide (Beyrut: Dâru’n-Nefâis, 1405/1985), s. 104-105; Muhammed Rıza, Muhammed Rasûlullah, s. 272-273.
• İzzüddîn Ali b. Muhammed b. el-Esîr el-Cezerî, el-Lübâb fî Tehzîbi’l-ensâb (Beyrut: Dâru Sâder, ts.), 1/26;
• Hayrettin Karaman, Mukayeseli İslâm Hukuku (İstanbul: İrfan Yayınevi, 1974), s. 336;
• Ömer Nasuhi Bilmen, Hukûk-u İslâmiyye ve Istılahat-ı Fıkhiyye Kamusu (İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1985), 2/397;
• Ebü’l-Meâlî Alâüddîn Muhammed b. Abdülbâkî el-Buhârî, et-Tırâzü’l-menkûş fî mehâsini’l-Hubûş (İstanbul: Süleymaniye kütüphanesi - Şehîd Ali Paşa Bölümü, nr. 2803, vr. 1b-58b), vr. 31a-31b;
• bn Hacer, el-İsâbe, s. 205, 1758;
• Ebû Ömer Yusuf b. Abdillâh b. Abdilber el-Kurtubî, el-İstî’âb fî ma’rifeti’l-ashâb, nşr. Ali Muhammed el-Bicâvî (Kahire: Dâru Nehdati Mısr, 1413/1992), 2/487;
• İzzüddîn Ali b. Muhammed b. el-Esîr el-Cezerî, Üsdü’l-gâbe fî ma’rifeti’s-sahâbe (Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1432/2012), s. 1113;
• Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Osman ez-Zehebî, Siyeru a’lâmi’n-nübelâ, nşr. Şuayb el-Arnavut ve dğr. (Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1410/1990), 2/17-26;
• Ebû Bekr Ahmed b. Yahyâ b. Câbir el-Belâzurî, Ensâbü’l-eşrâf, nşr. Muhammed Hamidullah (Kahire: Dâru’l-Ma’ârif, 1959), s. 180-181;
• Neşet Çağatay, İslâm Öncesi Arap Tarihi ve Câhiliye Çağı (Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1982) s. 73;
• Ahmed Abdülhamîd eş-Şâmî, Fî tarîhi’l-Arab ve’l-İslâm (Kahire: Mektebetü’l-Anglo el-Mısriyye, 1982), s. 19;
• Zekerya Kitapçı, Hz. Peygamber’in Hadislerinde Türk Varlığı (İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 1989), s. 65;
• Muhammed Hamidullah, İslâm Peygamberi, trc. Salih Tuğ (İstanbul: İrfan Yayımcılık. 1991), 1/626;
• Ebû Dâvûd Süleyman b. Eş’as es-Sicistânî, es-Sünen, thk. Kemal Yusuf el-Hût (Beyrut: Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiyye, 1409/1988), “Melâhim”, 8;
• Zeynüddîn Abdurraûf el-Münâvî, et-Teysîr bi-şerhi’l-Câmii’s-sagîr (Riyad: Mektebetü’l-İmâm eş-Şâfi’î, 1408/1988), 1/164;
• İsmâil b. Muhammed el-Aclûnî, Keşfü’l-hafâ ve müzîlü’l-iltibâs ammâ iştehera mine’l-ehâdîsi alâ elsineti’n-nâs (Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî 1351/1932), 1/138;
• İsmail Hakkı İzmirli, “Peygamber ve Türkler”, İkinci Türk Tarih Kurumu Kongresi / Tebliğler (Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2010), s. 1017;
• Dehhâm İbrahim el-Hesneyânî, Sîretü’s-sahâbî Câbân el-Kürdî (Erbil: Mektebü’t-Tefsîr, 1349/2018), s. 86-145;
• Ebü’l-Kâsım Süleyman b. Ahmed et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-evsat, nşr. Târık b. İvezullah b. Muhammed ve dğr. (Kahire: Dâru’l-Haremeyn li’t-Tıbâ’a, 1415/1995);
• Ebû Nüaym Ahmed b. Abdillah el-İsfahânî, Ma’rifetü’s-sahâbe, nşr. Âdil b. Yusuf el-Azâzî (Riyad: Dâru’l-Vatan li’n-Neşr, 1419/1998), 6/3073;
• Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Osman ez-Zehebî, Tecrîdü esmâi’s-sahâbe (Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, ts.), 1/71;
• Mehmed Zihnî Efendi, Meşâhîru’n-nisâ, sad. Bedrettin Çetiner (İstanbul: Şamil Yayınevi, 1982), 1/387.
• İbn Hacer, el-İsâbe, s. 1899;
• Aynur Uraler, “Sümeyye bint Hubbât”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2010), 38/134;