Buhârî’nin el-Câmi‘u’s-Sahîh’indeki Bab Başlıkları Üzerine Yapılan Çalışmalar ve İbnü’l-Müneyyir’in el-Mütevârî’si

İslâmî ilimler için İsmâ‘îl el-Buhârî’nin (v. 256/870) el-Câmi‘u’s-Sahîh isimli eseri, Muhammed’in

(s.a.v.) mübarek sözlerini derleyen kitaplar arasında, kullandığı hadislerin sıhhat

değeri açısından son derece kıymetli bir kaynak niteliğindedir. O, Kur’ân-ı Kerîm’den sonra

en güvenilir eser kabul edilmektedir. İmam Buhârî’nin üzerinde pek çok çalışma yapılan eseri

el-Câmi‘u’s-Sahîh’te bulunan bab başlıklarını koymadaki özgün yöntemi yıllardır araştırmacıların

ilgisini çekmiştir. Bu konuda tespit edebildiğimiz kadarıyla müstakil olarak on üç eser

yazılmıştır. Hicrî yedinci asırda İskenderiye’de yaşamış bir âlim olan Nâsiruddîn Ahmed

İbnü’l-Müneyyir’in (v. 683/1284) el-Mütevârî ‘alâ ebvâbi’l-Buhârî isimli kitabı bu araştırmalardan

sadece biridir. Mütevârî, muhtevâsının zenginliği ve günümüze ulaşan çalışmalar

içinde en eski eser olması itibariyle ayrı bir önem taşımaktadır. İbnü’l-Müneyyir, eserinde el-

Câmi‘u’s-Sahîh’teki bab başlığı-hadis mutâbakatı/uyumu açısından izaha muhtaç üç yüz yetmiş

iki bab başlığı ile altı yüz elli dokuz hadisi ele almış ve bu konu başlıkları ile ilgili çeşitli

değerlendirmelerde bulunmuştur. Çalışmamızda el-Câmi‘u’s-Sahîh’in bab başlıklarına dair

yazılmış eserler ve onların kısa tanıtımlarına yer verilmiştir. Aynı zamanda İbnü’l-Müneyyir’in

Mütevârî’de takip ettiği yöntem ve bab başlıkları ile hadisler arasındaki mutâbakata

dair görüşleri sınıflandırılmış, daha sonra eserden alınan örneklerle bu görüşler okuyucunun

istifadesine sunulmuştur.