Research Article
BibTex RIS Cite

Bir Sünnet Olarak ‘Değer Verme’ Ahlâkı

Year 2020, Volume: 18 Issue: 2, 155 - 165, 31.12.2020

Abstract

Allah’ın Müslümanlar için seçtiği en güzel örnek olan Allah Resûlü’nün rehberliğine uyma-nın yolu sünnete uygun yaşamaktır. Sünnete uygun bir yaşam ifadesiyle akla ilk gelenler; ye-meği sağ elle yemek, suyu oturarak içmek gibi şekli davranışlar ve farzdan önce sünnet na-maz kılmak, Pazartesi-Perşembe oruç tutmak gibi ibadetler çevresinde yoğunlaşır. Ahlâkî davranışlar ise genellikle ikinci planda kalmaktadır. Ancak Hz. Peygamber’in insanlarla iliş-kilerinde asla terk etmediği için sünnet adına uyulması gereken ahlâkî davranış prensipleri vardır. Nitekim günümüzde bu prensiplerden ‘değer verme’nin hayattan uzaklaşması ile aile-nin çöküşü, psikolojik sorunlu insanların çoğalması, kendisine yaratılıştan verilen yetenekleri fark edip değerlendiremeyen kişiliklerin oluşması gibi birçok probleme yol açılmaktadır. Oy-sa Müslümanlar sünnete uygun bir davranış modeli geliştirebilse bu problemleri yaşama ih-timallerinin de azalması beklenir. İnsanın insanca var olabilmesinin temel şartlarından biri ‘değer görmek’tir. Resûlullah’ın ilişkilerinde ayrım yapmaksızın tüm insanlara özellikle ço-cuklara ve gençlere hatta hayvanlara, eşyaya ve tabiata değer verme prensibini benimsediği bilinmektedir. Bu makale kapsamında Hz. Peygamber’in insani ilişkilerde temel prensip edi-nip her zaman uyguladığı bir sünnet olarak ‘değer verme ahlâkı’ ele alınacaktır.

References

  • Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezî (ö. 241/855). el-Kütübü’s-Sitte ve Şürûhuha: Müsnedu Ahmed b. Hanbel. İstanbul: Çağrı Yayınları, 2. Baskı, 1982.
  • Baysal, Zehra. Peygamber'in Sözsüz İletişimine Dair Hadislerin Tahric ve Değerlendirmesi. Yüksek Lisans Tezi: Necmettin Erbakan Üniversitesi, 2016.
  • Beyhakî Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyin b. Ali (ö. 458/1066). Şua'bü'l-imân. thk. Ahmed Nedvî, Bombay: Mektebetü'l-rüşd, 2003.
  • Biler, Sehilan. Psikolojik Açıdan Hz. Peygamber`in Şahsiyeti. Doktora Tezi: Ankara Üniversitesi, 1998.
  • Çeleğen, Nuriye. Peygamberimiz Çocuklara Nasıl Davranırdı? İstanbul: Nesil Yayınları, 2010.
  • Çelik, Ali. "Sünnetin Aktüel Değeri". Kur’an ve Sünnet Sempozyumu (1-2 Kasım 1997) Bildiriler. Ankara: TDV Yayınları, 1999. 155-166.
  • Demil, Emine. "Hz. Peygamber’in Risâlet Öncesi Hayatına Dair Rivâyetler". Doktora Tezi: Ankara Üniversitesi, 2016.
  • Demirci, Selim. "Gençlerin Ahlâk Eğitimi Açısından Hz. Peygamber’in Terkisine Aldığı Genç Sahabiler ve Onlara Tavsiyeleri". Uluslararası Gençlik ve Ahlâk Sempozyumu Bildiriler. ( Sinop: 6-8 Ekim 2016) 2: 985-1009
  • Demirli, Ayşe Gül. Hz. Peygamber'in Yönetim Anlayışı Bağlamında Siyaset Ahlakı. Yüksek Lisans Tezi: Fırat Üniversitesi, 2010.
  • Geçtan, Engin. İnsan olmak. İstanbul: Remzi Kitabevi, 18. Baskı, 1997.
  • İbn Kesir, Ebü'l-Fida İmadüddin İsmail b. Ömer (ö. 774/1373). el-Bidâye ve'n-nihaye. thk. Ali Şîrî. Beyrût: Dâru İhyâi't-Turâsi'l-Arabî, 1988.
  • İbn Sa‘d, Ebû Abdullah Muhammed b. Sa‘d b. Meni’ ez-Zührî (ö. 230/845). et-Tabakâtu’l-Kübrâ. Beyrut: Dâru Sadır, 1968.
  • Kara, Hilal Çelikkol. Peygamberimize Hizmet Eden Çocuk Enes bin Malik. İstanbul: Nesil Yayınları, 2008.
  • Kımter, Nurten. Benlik Saygısı ve Dindarlık İlişkisi. Doktora Tezi: Uludağ Üniversitesi, 2008.
  • Koca, Suat. Ahlak Hadisleri ve Değerlendirme Esasları. Doktora Tezi: Ankara Üniversitesi, 2016.
  • Komisyon. Hadislerle İslâm. Ankara: DİB Yayınları, 2. Baskı, 2013
  • Kotan, Sehal D. Varlık. Hadis Rivayetinde Kadın Sahabiler. İstanbul: HİKAV Yayınları, 2019.
  • Martı, Huriye. "İdeal Bir Eş Olarak Hazreti Peygamber". Kutlu Doğum 2009: Kürselleşen Dünyada Aile. Ankara: TDV Yayını: 2010: 38-46.
  • Müttakî Hindî, Alî b. Hüsâmiddîn b. Abdilmelik b. Kadîhân (ö. 975/1567). Kenzü'l-ummâl fî süneni'l-akvâl ve'l-ef'âl. thk. Bekrî Hayânî, Safvetü's-Segâ. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 5. Baskı, 1981.
  • Sancaklı, Saffet. "Hadislerde "Yaşlılık Olgusunun" Değerlendirilişi". Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 10 / 1 (June 2006): 49-71.
  • Taberânî, Ebû Kâsım Süleyman b. Ahmed b. Eyyûb el-Lahmî (ö. 360/971). el-Mu‘cemü’l-Kebîr. thk. Hamdi Abdülmecid Selefî. Beyrut: Dâru İhyai’l-Türâsi’l-Arabî, 2. Baskı, 1984.
  • Ürkmez, Ahmed. Ahlak Hadislerinin Düşünce ve Davranış Eğitimindeki Yeri ve Rivayet Değeri. Doktora Tezi: Selçuk Üniversitesi, 2007.
  • Yağcı, Hızır. Hz. Peygamber'in Söz ve Davranışlarında İnsan Kazanma Sanatı. Yüksek Lisans Tezi: Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2009.
Year 2020, Volume: 18 Issue: 2, 155 - 165, 31.12.2020

Abstract

References

  • Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezî (ö. 241/855). el-Kütübü’s-Sitte ve Şürûhuha: Müsnedu Ahmed b. Hanbel. İstanbul: Çağrı Yayınları, 2. Baskı, 1982.
  • Baysal, Zehra. Peygamber'in Sözsüz İletişimine Dair Hadislerin Tahric ve Değerlendirmesi. Yüksek Lisans Tezi: Necmettin Erbakan Üniversitesi, 2016.
  • Beyhakî Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyin b. Ali (ö. 458/1066). Şua'bü'l-imân. thk. Ahmed Nedvî, Bombay: Mektebetü'l-rüşd, 2003.
  • Biler, Sehilan. Psikolojik Açıdan Hz. Peygamber`in Şahsiyeti. Doktora Tezi: Ankara Üniversitesi, 1998.
  • Çeleğen, Nuriye. Peygamberimiz Çocuklara Nasıl Davranırdı? İstanbul: Nesil Yayınları, 2010.
  • Çelik, Ali. "Sünnetin Aktüel Değeri". Kur’an ve Sünnet Sempozyumu (1-2 Kasım 1997) Bildiriler. Ankara: TDV Yayınları, 1999. 155-166.
  • Demil, Emine. "Hz. Peygamber’in Risâlet Öncesi Hayatına Dair Rivâyetler". Doktora Tezi: Ankara Üniversitesi, 2016.
  • Demirci, Selim. "Gençlerin Ahlâk Eğitimi Açısından Hz. Peygamber’in Terkisine Aldığı Genç Sahabiler ve Onlara Tavsiyeleri". Uluslararası Gençlik ve Ahlâk Sempozyumu Bildiriler. ( Sinop: 6-8 Ekim 2016) 2: 985-1009
  • Demirli, Ayşe Gül. Hz. Peygamber'in Yönetim Anlayışı Bağlamında Siyaset Ahlakı. Yüksek Lisans Tezi: Fırat Üniversitesi, 2010.
  • Geçtan, Engin. İnsan olmak. İstanbul: Remzi Kitabevi, 18. Baskı, 1997.
  • İbn Kesir, Ebü'l-Fida İmadüddin İsmail b. Ömer (ö. 774/1373). el-Bidâye ve'n-nihaye. thk. Ali Şîrî. Beyrût: Dâru İhyâi't-Turâsi'l-Arabî, 1988.
  • İbn Sa‘d, Ebû Abdullah Muhammed b. Sa‘d b. Meni’ ez-Zührî (ö. 230/845). et-Tabakâtu’l-Kübrâ. Beyrut: Dâru Sadır, 1968.
  • Kara, Hilal Çelikkol. Peygamberimize Hizmet Eden Çocuk Enes bin Malik. İstanbul: Nesil Yayınları, 2008.
  • Kımter, Nurten. Benlik Saygısı ve Dindarlık İlişkisi. Doktora Tezi: Uludağ Üniversitesi, 2008.
  • Koca, Suat. Ahlak Hadisleri ve Değerlendirme Esasları. Doktora Tezi: Ankara Üniversitesi, 2016.
  • Komisyon. Hadislerle İslâm. Ankara: DİB Yayınları, 2. Baskı, 2013
  • Kotan, Sehal D. Varlık. Hadis Rivayetinde Kadın Sahabiler. İstanbul: HİKAV Yayınları, 2019.
  • Martı, Huriye. "İdeal Bir Eş Olarak Hazreti Peygamber". Kutlu Doğum 2009: Kürselleşen Dünyada Aile. Ankara: TDV Yayını: 2010: 38-46.
  • Müttakî Hindî, Alî b. Hüsâmiddîn b. Abdilmelik b. Kadîhân (ö. 975/1567). Kenzü'l-ummâl fî süneni'l-akvâl ve'l-ef'âl. thk. Bekrî Hayânî, Safvetü's-Segâ. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 5. Baskı, 1981.
  • Sancaklı, Saffet. "Hadislerde "Yaşlılık Olgusunun" Değerlendirilişi". Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 10 / 1 (June 2006): 49-71.
  • Taberânî, Ebû Kâsım Süleyman b. Ahmed b. Eyyûb el-Lahmî (ö. 360/971). el-Mu‘cemü’l-Kebîr. thk. Hamdi Abdülmecid Selefî. Beyrut: Dâru İhyai’l-Türâsi’l-Arabî, 2. Baskı, 1984.
  • Ürkmez, Ahmed. Ahlak Hadislerinin Düşünce ve Davranış Eğitimindeki Yeri ve Rivayet Değeri. Doktora Tezi: Selçuk Üniversitesi, 2007.
  • Yağcı, Hızır. Hz. Peygamber'in Söz ve Davranışlarında İnsan Kazanma Sanatı. Yüksek Lisans Tezi: Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2009.
There are 23 citations in total.

Details

Primary Language Turkish
Subjects Religious Studies
Journal Section Articles
Authors

Sehal Deniz Varlık Kotan 0000-0002-3247-7490

Publication Date December 31, 2020
Published in Issue Year 2020 Volume: 18 Issue: 2

Cite

APA Varlık Kotan, S. D. (2020). Bir Sünnet Olarak ‘Değer Verme’ Ahlâkı. Hadis Tetkikleri Dergisi, 18(2), 155-165.
AMA Varlık Kotan SD. Bir Sünnet Olarak ‘Değer Verme’ Ahlâkı. HTD. December 2020;18(2):155-165.
Chicago Varlık Kotan, Sehal Deniz. “Bir Sünnet Olarak ‘Değer Verme’ Ahlâkı”. Hadis Tetkikleri Dergisi 18, no. 2 (December 2020): 155-65.
EndNote Varlık Kotan SD (December 1, 2020) Bir Sünnet Olarak ‘Değer Verme’ Ahlâkı. Hadis Tetkikleri Dergisi 18 2 155–165.
IEEE S. D. Varlık Kotan, “Bir Sünnet Olarak ‘Değer Verme’ Ahlâkı”, HTD, vol. 18, no. 2, pp. 155–165, 2020.
ISNAD Varlık Kotan, Sehal Deniz. “Bir Sünnet Olarak ‘Değer Verme’ Ahlâkı”. Hadis Tetkikleri Dergisi 18/2 (December 2020), 155-165.
JAMA Varlık Kotan SD. Bir Sünnet Olarak ‘Değer Verme’ Ahlâkı. HTD. 2020;18:155–165.
MLA Varlık Kotan, Sehal Deniz. “Bir Sünnet Olarak ‘Değer Verme’ Ahlâkı”. Hadis Tetkikleri Dergisi, vol. 18, no. 2, 2020, pp. 155-6.
Vancouver Varlık Kotan SD. Bir Sünnet Olarak ‘Değer Verme’ Ahlâkı. HTD. 2020;18(2):155-6.

İlmî Tedrîsâtın Tertîbi Üzerine…

    Her düşünce ve tasavvur, kendi iç bütünlüğü içerisinde bir ilim telâkkîsine sahiptir. İslâmî ilim geleneği de kendi bütünlüğü içerisinde bu telâkkîyi önce inşâ sonra ikmâl etmiştir. Hayatın tabi akışı içerisinde ihtiyaçlar zuhûr ettikçe önce ilmî geleneğinin alt yapısını teşkil edecek ve istidlâle medâr olacak davranış ve deliller cem‘ ve tasnif edilmiş, sonra bunlar konularına göre taksime tabi tutulmuştur. İslâmî ilimlerin teşekkülünün ilk merhalesini teşkil eden cem‘ dönemi diyebileceğimiz bu sürecin ardından yeni bir telif sürecine intikâl edilmiştir.
    İlim dallarının birbirinden ayrışmaya başladığı, konularının kendine haslığı göz önünde bulundurularak hususî eserlerde toplanmaya başlandığı birkaç yüzyıl devam eden bir sürecin ardından, özellikle farklı medeniyetlere ve dinlere mensup kişilerin Müslüman olmaları ile birlikte, onların sahip olduğu birikim ile İslâmî ilimlerin her birinin sahip olduğu kazanımlar mezcedilmeye başlandı. Dolayısıyla tasnif dönemi diyebileceğimiz bu süreci ikinci bir adım, imtizâcın hâsıl ettiği müktesebâtı ise tefekküre doğru atılan ilk adım olarak değerlendirmek mümkündür.
    İlim dallarının, malumâta dayalı inşâdan tefekküre dayalı tasavvura geçişinde söz konusu ara merhale çok önemli bir tesir icra etmiştir. Bugün İslâmî düşüncenin tefekkür temellerinin sağlamlaştırıldığı merhale ve her türlü adımın atıldığ süreç ‘öteki ile karşılaşmanın kazanımlarının’ bize ait tasavvura uygun bir dönüşüme tabi tutulmasından sonra kurgulanmıştır. Öteki ile karşılaşma dönemi diyebileceğimiz bu merhalede mevcut kazanımları edinip üstlenmek, bir ilmi ilim yapan cihet-i vahdesini tespit, konu ve mesâilindeki farklılaşma dolayısıyla yeni ilim dallarının teşekkülü ve küllî tefekkür geleneğinin vazgeçilmez bir parçası olması şeklinde tezâhür etmiştir.
Tefekkür geleneğimizin içinde yer alan ilim ehlinin, bu küllî tasavvuru idrâk etmesi ve tasavvuru teşkil eden bir duruşa sahip olması, mensuplarından söz konusu tasavvuru üstlenecek insanları/ilim ehlini yetiştirmesine bağlıdır. Bu da, içinde doğulan tasavvurun, hâli hazırda ve gelecekte üstlenilip sürdürülmesi için atılması gereken doğru adımları tespit ve tatbik ile mümkündür.
    Geleceği kurgulayacak ilim ehlinin, içinden geldiği toplumdan edindiği ortalama müktesebâtla yetinmeksizin, tedrîs ve ta‘lîm sürecinde işaret edilen ilim dallarından her birinin ‘içselleştirerek’ elde edilmesi umulan kazanımlarını ikmâl etmesi gerekir. Dil, mantık ve irfân birlikteliğinin hâsıl ettiği usûlün kazanımlarının özümsemesi, kendisinde bir küllî tasavvur ve duruşun zâtında vücut bulması bize ait tasavvurun hâsıl olmasının vazgeçilmez yoludur.
Bütünüyle Batı esaslı eğitim-öğretim değerler manzûmesinin kurgulayıp kontrol ettiği dinî eğitim; her şeyden önce bize ait tasavvuru terk etmeyi öncelemiş, ikinci olarak bidâyetten itibaren tedrîs sürecini izleyip kâmil manada içselleştirerek bir tasavvur oluşumunu imkânsız hâle getirmiştir. Bugün, gerek yaygın gerekse örgün din tasavvurunun teşekkülünü sağlayan diyanet, ilâhiyat ve kendine ait tasavvuru keşfedip sürdürememiş medrese-dergâh camiası, farkında olmadan Batı değerler manzûmesi üzerinden ve müsaade edilen sınırlar içerisinde kalan bir tasavvur üretmektedir. Üretilen ‘yeni tasavvurun’ i‘tikâdî, amelî ve zihnî anlamda ilim geleneğimize aykırı bir mahiyet arz etmesi, ötekine ait değerleri destekleyici vasfından kaynaklanmaktadır.
    İşaret edilen hususların farkında olarak yayın faaliyetlerini sürdüren Hadis Tetkikleri Dergisi (HTD) aracılığı ile kendi duruşumuzu ve müşterek tasavvurumuzu keşfe gayret gösteren arayışlara imkân sunmayı önemsiyoruz. Bir başka deyişle, tereddüt ve sapmaların farkına vararak seyrimize devam etmenin mutlak ihtiyacımız olduğunun idrâki içerisindeyiz. Dolayısıyla aklî, kalbî ve zihnî tekâmülü hâsıl eden usûl tasavvurumuzun öncelenmesi, malûmâtın bu tasavvura göre yorumlanması gerektiğini müdrikiz.
Yayın hayatımızın ikinci yirmi yılı içerisinde, faaliyetlerimizi kesintisiz sürdürerek geride bıraktığımız yirmi iki yılın ardından, Hadis Tetkikleri Dergisi’nin bu sayısında; hadis ilimlerinin muhtelif alanlarında ilmî, irfânî ve nazarî alanlara ta‘alluk eden ilginizi çekecek tetkiklere yer verdik. Araştırmacı ve akademisyenlerimizin müktesebâtını yansıtan tetkikler, araştırma notları, bilimsel etkinlik ve kitap tanıtımları bu sayımızda sizlerin ilgisine arz ettiğimiz içeriğimizdir.
    Makaleleriniz ve araştırmalarınızla sağladığınız destekleriniz sayesinde muhteviyâtı daha da zenginleşecek olan Hadis Tetkikleri Dergisi (HTD) kendini keşif gayreti içerisinde olan ilim ehlince bize iletilen her türlü talebe açık olup bütün imkânlarımızı kullanarak talepte bulunanları desteklemeye çalışacağımızın bilinmesini isteriz.
Geride bıraktığımız kesintisiz yirmi iki yıl ve kırk üç sayı boyunca Hadis Tetkikleri Dergisi’ne (HTD) destek olan, sahip çıkan, bizleri cesaretlendiren, yazılarıyla bizi onurlandıran bütün hoca ve kardeşlerimize şükranlarımızı sunarken bundan sonra da HTD’nin imkânlarının, araştırmacılarımızın hizmetinde olduğunu te’yîden ifade istiyoruz.
    Gelecek sayılarımızda görüşmek dileğiyle...
    Saygılarımızla...

İbrahim HATİBOĞLU