ÇİZGİ FİLMLERİN MEDYA OKURYAZARLIĞI BAĞLAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ: RAFADAN TAYFA VE ASLAN’IN DENEY ODASI ÖRNEĞİ

Abstract

Günümüzde medya, çocukların çevreye, topluma ve bilime yönelik tutumlarını şekillendiren güçlü bir araç olarak öne çıkmaktadır. Özellikle okul öncesi ve ilkokul çağındaki çocukların sıklıkla takip ettiği çizgi filmler, eğlendirici olmasının yanı sıra eğitsel bir işlev de taşımaktadır. Bu yönüyle medya içerikleri, çocuklara farklı konularda eğitim vermesi bağlamında katkı sunma potansiyeli ile dikkat çekmektedir. Bu çalışma, çocuklara yönelik yerli yapım bir çizgi film olan ve TRT Çocuk kanalında yayınlanan ‘Rafadan Tayfa’ ve ‘Aslan’ın Deney Odası’ çizgi filmleri üzerinden bilim, çevre ve toplum bilinci temalarının nasıl temsil edildiğini incelemeyi amaçlamaktadır. ‘Rafadan Tayfa’ çizgi filminde yer alan bölümlerde çevre temizliği, geri dönüşüm, yardımlaşma, dayanışma, toplumsal sorumluluk gibi temaların nasıl işlendiği; ‘Aslan’ın Deney Odası’ çizgi filminde ise birçok bilimsel konuların deneysel yollarla nasıl aktarıldığı, içerik analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş ve çizgi filmler amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenen 5’er bölüm ile sınırlandırılmıştır. Elde edilen bulgular, çizgi filmlerin çocuklara bilimsel, çevresel ve toplumsal bilinç kazandırmaya yönelik önemli mesajlar içerdiğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, medya içeriklerinin değerler eğitimi bağlamında taşıdığı potansiyeli vurgulamakta ve bu tür yapımların pedagojik etkisine dikkat çekmektedir.

Keywords

• Çocuk ve medya
• Çizgi filmler
• Eğitsel içerik
• İçerik analizi

EVALUATİNG CARTOONS İN THE CONTEXT OF MEDİA LİTERACY: THE EXAMPLE OF RAFADAN TAYFA

Abstract

Today, media stands out as a powerful tool in shaping children's attitudes toward the environment, society, and science. Cartoons, which are frequently watched by preschool and elementary school children, not only provide entertainment but also serve an educational function. In this respect, media content stands out for its potential to contribute to educating children on various topics. This study aims to examine how themes of science, the environment, and social awareness are represented through the domestically produced children's cartoons ‘Rafadan Tayfa’ and ‘Aslan's Experiment Room’ broadcast on TRT Çocuk. Content analysis was used to examine how themes such as environmental cleanliness, recycling, mutual aid, solidarity, and social responsibility were addressed in the episodes of ‘Rafadan Tayfa’ and how various scientific topics were conveyed through experimental methods in ‘Aslan's Experiment Room.’ The study employed a qualitative method, and cartoons were limited to five sections, each selected through a purposive sampling method. The findings reveal that cartoons contain important messages aimed at fostering children's scientific, environmental, and social awareness. In this respect, the study highlights the potential of media content in the context of values education and highlights the pedagogical impact of such productions.

Keywords

• Children and media
• Cartoons
• Educational content
• Content analysis

References

1. Ada, E., & Erdaş Kartal, E. (2019). Çevre problemleri ve sürdürülebilirlik açısından Su Elçileri çizgi filminin değerlendirilmesi. Kesit Akademi Dergisi, 5(20), 317–327.
2. Alimcan, D., & Şam, E. A. (2017). Sosyal bilgiler dersi boyutunda değerler eğitiminin önemi ve medyanın değerler üzerindeki etkisi. Millî Eğitim Dergisi, 46(215), 239–259.
3. Apak, M., & Yazıcı, F. (2024). TRT Çocuk kanalında yayınlanan çizgi filmlerde aile yapılarının incelenmesi. Erciyes Akademi, 38(4), 795.
4. Aufderheide, P. (2018). Media literacy: From a report of the national leadership conference on media literacy. In P. Aufderheide & C. M. Firestone (Eds.), Media literacy around the world (pp. 79–86). Routledge.
5. Avşar, Z. (2014). Medya okuryazarlığı. İletişim ve Diplomasi, (2), 5–17.
6. Aytaş, G., & Kaplan, K. (2017). Medya okuryazarlığı bağlamında yeni okuryazarlıklar. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 291–310.
7. Baki, A., & Gökçek, T. (2012). Karma yöntem araştırmalarına genel bir bakış. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11(42), 1–21.
8. Bilget Güçlüer, S. (2024). Stuart Hall’un yaklaşımıyla: Medyanın etkisinde Ciguli’nin temsili ve kimliği. Online Journal of Music Sciences, 9(2), 676–687.

9. Brown, J. A. (1998). Media literacy perspectives. Journal of Communication, 48(1), 44–57.
10. Christ, W. G., & Potter, W. J. (1998). Media literacy, media education, and the academy. Journal of Communication, 48(1), 5–15.
11. Demiral, U., Yamaner, E., & Süklüm, N. (2016). Çizgi filmlerde verilen eğitimsel mesajlar: TRT Çocuk kanalı örneği. The Journal of International Social Research, 9(45), 536–544.
12. Deniz, K., & Karagöl, E. (2018). Değerler eğitimi açısından ortaokul Türkçe ders kitapları. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(2), 244–255.
13. Elçi, İ., & Çatak, M. (2021). Medyanın değerler üzerindeki etkisi ve medya okuryazarlığı. In 5. Uluslararası Akademik Araştırmalar Kongresi kongre kitabı (pp. 504–513).
14. Gündüz Kalan, Ö. G. (2010). Medya okuryazarlığı ve okul öncesi çocuk: Ebeveynlerin medya okuryazarlığı bilinci üzerine bir araştırma. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 1(39), 59–73.
15. Güneş, A. (2013). I. Türkiye Çocuk ve Medya Kongresi bildiriler kitabı 1. Çocuk Vakfı Yayınları.
16. Hall, S. (2020). The work of representation. In T. Prentki & N. Abraham (Eds.), The applied theatre reader (pp. 74–76). Routledge.
17. Halstead, J. M., & Taylor, M. J. (2005). Values in education and education in values. In J. M. Halstead & M. J. Taylor (Eds.), Values in education and education in values (pp. 8–23). Routledge.
18. Hobbs, R. (2007). Approaches to instruction and teacher education in media literacy.
19. Kara, B. (2016). Çizgi filmin sosyolojik anatomisi: Pepe örneği. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 14–22.
20. Karaboğa, M. T. (2018). Medya çağında çocuk ve çocuk kültürü: Şiddet ve tüketim kültürünün yansımaları. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(2), 1–17.
21. Karaca, S. S. (2019). Çizgi filmlerde değerler eğitimi: Değerler eğitimi açısından Rafadan Tayfa çizgi filminin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi].
22. Koltay, T. (2011). The media and the literacies: Media literacy, information literacy, digital literacy. Media, Culture & Society, 33(2), 211–221.
23. Lemish, D., & Kolucki, B. (2013). I. Türkiye Çocuk ve Medya Kongresi bildiriler kitabı 2. Çocuk Vakfı Yayınları.
24. Maigret, É. (2013). Ce que les cultural studies font aux savoirs disciplinaires. Questions de Communication, 24(2), 145–167.
25. Masterman, L. (1985). Teaching the media. Comedia.
26. Mayer, R. E. (2002). Multimedia learning. In Psychology of learning and motivation (Vol. 41, pp. 85–139). Academic Press.
27. Mayer, R. E., & Moreno, R. (2002). Animation as an aid to multimedia learning. Educational Psychology Review, 14(1), 87–99.
28. Özer, D., & Avcı, İ. B. (2015). Cartoons as educational tools and the presentation of cultural differences via cartoons. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 191, 418–423.
29. Pembecioğlu, N. (1997). Çocukluklarını yitiren çocuklar üstüne. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 6, 253–277.
30. Potter, W. J. (2022). Analysis of definitions of media literacy. Journal of Media Literacy Education, 14(2), 27–43.
31. Sentürk, M., & Simsek, U. (2021). Educational comics and educational cartoons as teaching material in the social studies course. African Educational Research Journal, 9(2), 515–525.
32. Şentürk, Ş., & Keskin, A. (2019). Rafadan Tayfa çizgi filminin millî ve evrensel değerler açısından değerlendirilmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 1–15.
33. Soydan, S. (2013). Çocuklarda merak duygusunu uyandırmada Montessori öğretmenlerinin kullandıkları stratejiler. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(25), 269–290.
34. Tavşancıl, E., & Aslan, E. (2001). Sözel, yazılı ve diğer materyaller için içerik analizi ve uygulama örnekleri. Epsilon Yayınevi.
35. Yeniçeri, Y. (2020). Çizgi dizilerde öğreticilik. International Journal of Social Sciences and Education Research, 6(3), 389.
36. Yılmaz, D., & Güney, R. (2021). Medyanın çocuklar üzerindeki etkileri ve kullanımına ilişkin öneriler. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 14(4), 486–494.