Review

İNSANLARDAKİ COVID-19 YABAN HAYVANLARINDA RİSK OLUŞTURUYOR MU?

Volume: 5 Number: 2 September 30, 2022

İNSANLARDAKİ COVID-19 YABAN HAYVANLARINDA RİSK OLUŞTURUYOR MU?

Abstract

Dünya çapında insanların önemli bir kısmının SARS-CoV-2 ile enfekte olmaları ve semptomlar görülmeden önce enfeksiyonu bilinmeyen şekilde yayabilmelerinden dolayı insanların yaban hayvanlarına COVID-19’u yayma riskleri bulunmaktadır. COVID-19’a yaban hayvanlarının duyarlılığının değerlendirildiği çalışmada primatlar, takiben karnivorlar, memeli deniz hayvanları, yabani kemirgenlerin yüksek potansiyel gösterdiği, laboratuvar kemirgenlerinin düşük riskte olduğu, kuşlar, reptiller ve amfibilerin de düşük riskte olduğu bildirildi. Kaplan, aslan, puma ve kar leoparına insanlardan COVID-19’un bulaştırıldığı bildirildi. COVID-19’la enfekte vizonların etkenleri insanlara ve kedilere bulaştırdığı gösterildi. COVID-19’un yabani gelincik ve vizonlara bulaşması halinde hayvanlar daha sonra devamlı rezervuar konaklar haline gelebilir ve insanlara ve diğer hayvan türlerine enfeksiyonu bulaştırabilir. Yaban hayvanları insanlarla yakın temastadır. Dolayısıyla COVID-19’a bağlı bulaşma olup olmadığının bilinmesi önemlidir. Bu çalışma kapsamında son yıllara ait çok sayıda bilimsel kaynak incelenerek insanlardan yaban hayvanlarına, yaban hayvanlarından tekrar insan ya da diğer hayvanlara COVID-19’un bulaştırılıp bulaştırılmadığı konularında ayrıntılı bilgiler verildi. Ayrıca insanlardan yaban hayvanlarına COVID-19’un bulaşmasının engellenmesine yönelik yapılması gereken uygulamalar hakkında bilgiler sunuldu.

Keywords

References

  1. Referans1 Ahmad, T., Haroon Dhama, K., Sharun, K., Khan, F. M., Ahmed, I., … & Hui, J. (2020). Biosafety and biosecurity approaches to restrain/contain and counter SARS-CoV-2/COVID-19 pandemic: a rapid-review. Turkish Journal of Biology, 44, 132-145.
  2. Referans2 Andersen, K. G., Rambaut, A., Lipkin, W. I., Holmes, E. C., & Garry, R. F. (2020). The proximal origin of SARS-CoV-2. Nature Medicine, 26(4), 450-452.
  3. Referans3 Bartlett, S. L., Diel, D. G., Wang, L., Zec, S., Laverack, M., Martins, M., … & Calle, P. P. (2021). SARS-CoV-2 infection and longitudinal fecal screening in Malayan tigers (Panthera tigris jacksoni), Amur tigers (Panthera tigris altaica), and African lions (Panthera leo krugeri) at the Bronx zoo, New York, USA. Journal of Zoo and Wildlife Medicine, 51(4), 733-744.
  4. Referans4 Bao, L., Deng, W., Huang, B., Gao, H., Liu, J., Ren, L., …. & Qin, C. (2020). The pathogenicity of SARS-CoV-2 in hACE2 transgenic mice. Nature, 583(7818), 830-833.
  5. Referans5 Boni, M. F., Lemey, P., Jiang, X., Lam, T. T., Perry, B., Castoe, T., … & Robertson, D. L. (2020). Evolutionary origins of the SARS-CoV-2 sarbecovirus lineage responsible for the COVID-19 pandemic. Nature Microbiology, 5(11), 1408-1417.
  6. Referans6 Bonilauri, P., & Rugna, G. (2021). Animal coronaviruses and SARS-CoV-2 in animals, what do we actually know? Life, 11, 123. Doi: 10.3390/life11020123.
  7. Referans7 Bosco-Lauth, A. M., Root, J. J., Porter, S. M., Walker, A. E., Guilbert, L., Hawvermale, D., ... & Bowen, R. A. (2021). Peridomestic mammal susceptibility to severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 infection. Emerging Infectious Diseases, 27(8), 2073.
  8. Referans8 Chavda, V. P., Feehan, J., & Apostolopoulos, V. (2021). A veterinary vaccine for SARS-CoV-2: the first COVID-19 vaccine for animals. Vaccines, 9(6), 631.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Veterinary Surgery

Journal Section

Review

Publication Date

September 30, 2022

Submission Date

August 16, 2022

Acceptance Date

September 23, 2022

Published in Issue

Year 2022 Volume: 5 Number: 2

APA
Hanedan, B., Bilgili, A., & Abbasova, N. (2022). İNSANLARDAKİ COVID-19 YABAN HAYVANLARINDA RİSK OLUŞTURUYOR MU? Izmir Democracy University Health Sciences Journal, 5(2), 543-556. https://doi.org/10.52538/iduhes.1162455
AMA
1.Hanedan B, Bilgili A, Abbasova N. İNSANLARDAKİ COVID-19 YABAN HAYVANLARINDA RİSK OLUŞTURUYOR MU? IDUHES. 2022;5(2):543-556. doi:10.52538/iduhes.1162455
Chicago
Hanedan, Basak, Ali Bilgili, and Nigar Abbasova. 2022. “İNSANLARDAKİ COVID-19 YABAN HAYVANLARINDA RİSK OLUŞTURUYOR MU?”. Izmir Democracy University Health Sciences Journal 5 (2): 543-56. https://doi.org/10.52538/iduhes.1162455.
EndNote
Hanedan B, Bilgili A, Abbasova N (September 1, 2022) İNSANLARDAKİ COVID-19 YABAN HAYVANLARINDA RİSK OLUŞTURUYOR MU? Izmir Democracy University Health Sciences Journal 5 2 543–556.
IEEE
[1]B. Hanedan, A. Bilgili, and N. Abbasova, “İNSANLARDAKİ COVID-19 YABAN HAYVANLARINDA RİSK OLUŞTURUYOR MU?”, IDUHES, vol. 5, no. 2, pp. 543–556, Sept. 2022, doi: 10.52538/iduhes.1162455.
ISNAD
Hanedan, Basak - Bilgili, Ali - Abbasova, Nigar. “İNSANLARDAKİ COVID-19 YABAN HAYVANLARINDA RİSK OLUŞTURUYOR MU?”. Izmir Democracy University Health Sciences Journal 5/2 (September 1, 2022): 543-556. https://doi.org/10.52538/iduhes.1162455.
JAMA
1.Hanedan B, Bilgili A, Abbasova N. İNSANLARDAKİ COVID-19 YABAN HAYVANLARINDA RİSK OLUŞTURUYOR MU? IDUHES. 2022;5:543–556.
MLA
Hanedan, Basak, et al. “İNSANLARDAKİ COVID-19 YABAN HAYVANLARINDA RİSK OLUŞTURUYOR MU?”. Izmir Democracy University Health Sciences Journal, vol. 5, no. 2, Sept. 2022, pp. 543-56, doi:10.52538/iduhes.1162455.
Vancouver
1.Basak Hanedan, Ali Bilgili, Nigar Abbasova. İNSANLARDAKİ COVID-19 YABAN HAYVANLARINDA RİSK OLUŞTURUYOR MU? IDUHES. 2022 Sep. 1;5(2):543-56. doi:10.52538/iduhes.1162455