Muhasebe Manipülasyonları ve Kurumsal Yönetim İlişkisine Yönelik Bir Bakış

Öz

Bu çalışma, muhasebe manipülasyonlarının kurumsal yönetim ilkeleri çerçevesinde incelenmesini ve bu iki kavram arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Son yıllarda yaşanan finansal skandallar, işletmelerin finansal raporlama süreçlerinde etik dışı uygulamalara başvurduğunu ve bu durumun hem yatırımcı güvenini hem de sermaye piyasalarının istikrarını olumsuz etkilediğini göstermektedir. Kurumsal yönetim ilkeleri olan şeffaflık, hesap verebilirlik, adillik ve sorumluluk, finansal manipülasyonların önlenmesinde kilit bir rol oynamaktadır. Çalışmada literatür taraması yöntemiyle ulusal ve uluslararası örnek olaylar (Enron, WorldCom, Toshiba ve Türkiye’den Doğuş Otomotiv, İhlas Holding gibi vakalar) analiz edilmiştir. Bulgular, güçlü bir kurumsal yönetim yapısının muhasebe manipülasyonu riskini azalttığını, etkin denetim mekanizmaları ve bağımsız yönetim kurullarının ise finansal raporlamada dürüstlüğü artırdığını göstermektedir. Sonuç olarak, işletmelerin sürdürülebilir büyüme ve güvenilirlik sağlamaları için kurumsal yönetim ilkelerini içselleştirmeleri ve muhasebe uygulamalarını bu çerçevede disipline etmeleri gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Muhasebe manipülasyonu
• kurumsal yönetim
• finansal raporlama
• etik
• denetim
• iç kontrol

A Study of the Relationship Between Accounting Manipulations and Corporate Governance

Abstract

This study aims to examine accounting manipulations within the framework of corporate governance principles and to evaluate the relationship between the two concepts. Recent financial scandals have revealed that unethical accounting practices undermine both investor confidence and the stability of capital markets. The principles of corporate governance — transparency, accountability, fairness, and responsibility — play a critical role in preventing financial manipulations. Using a qualitative literature review supported by case analyses (Enron, WorldCom, Toshiba, and Turkish examples such as Doğuş Otomotiv and İhlas Holding), the research findings indicate that a robust corporate governance structure reduces the risk of accounting manipulation, while effective audit mechanisms and independent boards enhance the integrity of financial reporting. Consequently, companies must internalize corporate governance principles and align their accounting practices accordingly to ensure sustainable growth and credibility.

Keywords

• Accounting manipulation
• corporate governance
• financial reporting
• ethics
• auditing
• internal control

References

1. Abdolmohammadi, M. J., Read, W. J., ve Asare, K. (2010). Corporate governance factors associated with financial fraud. Journal of Forensic & Investigative Accounting, 2(2). https://digitalcommons.bryant.edu/acc_jou/82/
2. Affes, W. (2023). The impact of corporate governance on financial reporting quality. Journal of Accounting and Finance Studies, 11(4), 44–58. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10226873/
3. Ağca, A., ve Önder, Ş. (2016,). İşletmelerde kar yönetimi ve kurumsal yönetim yapıları arasındaki ilişki: BİST üzerine bir uygulama. Muhasebe ve Denetime Bakış, 47, 23-42. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1869680
4. Akman, H., ve Bitlisli, F. (2021). Finansal bilgi manipülasyonu ve yaratıcı muhasebeye ilişkin meslek mensupları üzerine bir araştırma. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 28(1), 103-123. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yonveek/article/86828
5. Albrecht, S.W. ve Albrecht, C.O.(2003). Examination, Ohio: Thomson South-Western (Aktaran: Çıtak, 2009: 94).
6. Altunal, I., ve Kurnaz, N. (2020). Muhasebe manipülasyon riskinin hile üçgeni ve örgütsel işletme stratejileri üzerindeki etkisi. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 22, 97-129. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mbdd/article/64510
7. Arı, M. (2008). Kurumsal Yönetim ve Finansal Tabloların Güvenilirliği, Eskişehir Üniversitesi İİBF Dergisi. 3; 2(2008): 43-68.
8. Aysan, M.A. (2002). Muhasebe ve Kurumsal Yönetim, 18-19. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/426176

9. Bağcı, H. (Ed.). (2024). Vaka incelemeleriyle finansal manipülasyonlar [PDF e-kitap]. Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub483,
10. Beasley, M. S. (1996). An empirical analysis of the relation between the board of director composition and financial statement fraud. The Accounting Review, 71(4), 443–465. https://www.jstor.org/stable/248566
11. Bezirci, M., ve Karahan, N. S. (2015). Muhasebe kayıt sürecindeki manipülasyonların neden ve sonuç ilişkisinin değerlendirilmesi, Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 15(29), 216–240. https://doi.org/10.30976/susead.302196
12. Cadbury Report. (1992). Report of The Committee on The Financial Aspects of Corporate Governance, www.ecgn.org.
13. Caskey, J. (2015). Corporate governance, accounting conservatism, and firm performance. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.2251378
14. Copeland, R. M. (1968). Income smoothing. Journal of Accounting Research, 6, 101-116. https://doi.org/10.2307/2490073
15. Çetiner, E. ve Erol, M. (2007). Kurumsal yönetim ve kurumsal yönetimin aile şirketlerinde uygulama düzeyinin belirlenmesine yönelik ampirik bir çalışma. Muhasebe ve Denetime Bakış, 21, 17–34. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mdbakis/issue/63878/967025
16. Çıtak, N. (2009). Yaratıcı Muhasebe Hileli Finansal Raporlama Mıdır?, Mali Çözüm Dergisi, Sayı:91, 81-112. https://avesis.marmara.edu.tr/yayin/84bbe773-0c18-44ca-83d7-fef720ee67c/hileli-finansal-raporlama
17. Dalğar, H. ve Pekin, S. (2011). Kurumsal yönetim ile finansal tablo manipülasyonu arasındaki ilişki: İMKB Kurumsal Yönetim Endeksi’nde yer alan şirketlerde bir araştırma. Mali Çözüm Dergisi, 107, 19-43. https://www.ajindex.com/mali-cozum/kurumsal-yonetim-ile-finansal-tablo-manipulasyonu-arasindaki-iliski-imkb-kurumsal-yonetim-endeksinde-yer-alan-sirketlerde-bir-arastirma-19578
18. Demir, V. ve Bahadır, O. (2007). Muhasebe Manipülasyonu - Yöntemler ve Teknikler, Muhasebe ve Finansman Dergisi, 58 (Nisan), 41-53. https://avesis.gsu.edu.tr/yayin/abf8961e-7284-4f62-95f0-5b93cb2ac802/muhasebe-manipulasyonu-yontemler-ve-teknikler
19. DiPiazza Jr., S.A. ve Eccles. (2002). R.G. Building Public Trust- The Future of Corporate Reporting. New York: John Willey Sons, Inc.
20. Elitaş, B. L. (2013). Muhasebe Manipülasyonu ve Muhasebe Bilgi Kalitesine Etkisi, Muhasebe ve Finansman Dergisi, 58 (Nisan), 41-53. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mufad/issue/35643
21. Erol, M. (2014). Kurumsal Yönetim ve Kurumsal Yönetimin Aile Şirketlerinde Uygulama Düzeyinin Belirlenmesine Yönelik Ampirik Bir Çalışma. Selçuk Üniversitesi İİBF Dergisi, 29(2), 115–140.
22. Erol, M. ve Aslan, M. (2016). Muhasebe manipülasyon yöntemlerinden agresif muhasebe ve bir uygulama. Muhasebe ve Denetime Bakış, 16(49), 19–28. https://avesis.yildiz.edu.tr/yayin/29809d33-8316-449f-b96e-e5d03e373bf4/muhasebe-manipulasyon-yontemlerinden-agresif-muhasebe-ve-bir-uygulama.
23. Farber, D. B. (2005). Restoring trust after fraud: Does corporate governance matter? The Accounting Review, 80(2), 539-561. https://eprints.undip.ac.id/3874/
24. Gürbüz, A. O. ve Ergincan, Y. (2004). Kurumsal Yönetim Türkiye'deki Durumu ve Geliştirilmesine Yönelik Öneriler, İstanbul: Literatür Yayıncılık. https://www.illakitap.com/kurumsal-yonetim
25. Healy, P. M. ve Palepu, K. G. (2003). The fall of Enron. Journal of Economic Perspectives, 17(2), 3–26. https://doi.org/10.1257/089533003765888403
26. Healy, P. M., ve Wahlen, J. M. (1999). A review of the earnings management literature and its implications for standard setting. Accounting Horizons, 13(4), 365–383. https://publications.aaahq.org/accounting-horizons/article/13/4/365/1634/A-Review-of-the-Earnings-Management-Literature-and ?redirectedFrom=fulltext&utm_source=chatgpt.com
27. House of Commons. (2021). Report on the collapse of Wirecard. London: UK Parliament Publications. https://committees.parliament.uk/publications
28. Huang, X. ve Chen, L. (2022). The Luckin Coffee fraud: Lessons in governance and transparency. China Accounting Review, 19(2), 101–118.
29. Kaplan, R. S. ve Kiron, D. (2004). Accounting fraud at WorldCom. Harvard Business School Case 104-071. Boston: Harvard Business Publishing. https://www.thecasecentre.org/products/view?id=104071
30. Karaibrahimoğlu, Y. Z. (2013). Corporate governance scores and firm performance: Evidence from Turkey. International Journal of Economics and Finance, 5(9), 131–139.
31. Kıllı, M. ve Evci, S. (2017). Muhasebe manipülasyonlarının tespitinde kullanılan modeller. Cumhuriyet Tıp Dergisi, 1(1), 68-79. https://cmj.cumhuriyet.edu.tr/tr/pub/oskauiibfd/issue/30047/320236
32. Klein, A. (2002). Audit committee, board of director characteristics, and earnings management. Journal of Accounting and Economics, 33(3), 375–400. https://www.sciepub.com/reference/420713
33. Küçüksözen, C. (2004). Finansal Bilgi Manipülasyonu: Nedenleri, Yöntemleri, Amaçları, Teknikleri, Sonuçları ve İMKB Şirketleri Üzerine Ampirik Bir Çalışma. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara, Ankara Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
34. Küçüksözen, C. ve Küçükkocaoğlu, G. (2004). Finansal Bilgi Manipülasyonu: İMKB Şirketleri Üzerine Ampirik Bir Çalışma, 1st International Accounting Conference on the Way to Convergence’de sunulan bildiri, 3-5 November, İstanbul. https://www.researchgate.net/publication/228827010
35. Lehmann, N. (2016). The role of corporate governance in shaping accruals: Evidence from European firms. Accounting & Business Research, 46(3), 255–278. https://doi.org/10.1080/00014788.2015.1116969
36. Mallin, C. A. (2019). Corporate Governance (6th ed.). Oxford University Press. https://global.oup.com/academic/product/corporate-governance-9780198809878
37. Mansurgüler, A. (2022). Kurumsal yönetim ve muhasebe manipülasyonları: BİST Kurumsal Yönetim Endeksi’nde yer alan işletmeler üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış Yüksek Lisans tezi). Mehmet Akif Ersoy Üniversitesihttps://openaccess.mku.edu.tr/items/863ad23e-ce01-4431-912d-0234886d51ab/full
38. Melis, A. (2005). Corporate governance failures: To what extent is Parmalat a particularly Italian case? Corporate Governance: An International Review, 13(4), 478–488. https://doi.org/10.1111/j.1467-8683.2005.00442.x
39. Mulford, C. W. and Comiskey, E. E. (2002). The Financial Numbers Game, Detecting Creative Accounting Practices, John Wiley & Sons,Inc. https://books.apple.com/us/book/the-financial-numbers-game/id430442588?utm_source=chatgpt.com
40. Müller, A. (2016). Volkswagen’s emission scandal and the limits of corporate responsibility, Journal of Business Ethics, 143(4), 643–664. https://doi.org/10.1007/s10551-016-3070-0
41. Nguyen, Q. (2024). Corporate governance and earnings management: A global evidence. Journal of Accounting Research, 62(1), 112-139.
42. OECD (2004). Principles of Corporate Governance. OECD Publishing.
43. OECD. (2015). G20/OECD Principles of Corporate Governance. OECD Publishing.
44. Özer, G., Aktaş, N., ve Çam, İ. (2022). Kurumsal yönetim ve muhasebe bilgisinin firma değeri Üzerine etkisi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 57(3), 1905-1919. http s://tisej.com/index.php/pub/article/view/85
45. Saltoğlu, M. (2003). Yaratıcı Muhasebede Özel Amaçlı Şirketlerin Rolü ve Enron Örneği. Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi. 10(2003), 107-116.
46. Schilit & Perler (2010). Financial Shenanigans: How to Detect Accounting Gimmicks & Fraud in Financial Reports. McGraw-Hill Education, https://www.mheducation.com/highered/product/financial-shenanigans-how-detect-accounting-gimmicks-fraud-financial-reports-third-edition-schilit-howard-m
47. SPK (2003). Hisse Senedi Piyasasında Manipülasyon: Kullanılan Yöntem Örnekleri Manipülatif İşlem Kalıbı Örnekleri Korunma Yolları. http://www.spk.gov.tr/displayfile.aspx?action= displayfile &pageid=676&fn=676.pdf&submenuheader=null
48. SPK (2005). Kurumsal Yönetim İlkeleri. Ankara: SPK yayınları.
49. SPK. (2022). Kurumsal Yönetim Uygulamaları Raporu. Sermaye Piyasası Kurulu.
50. Stolowy, H. & Breton G. (2000). A Framework For The Classificatıon Of Accounts Manipulations https://ebslgwp.hhs.se/heccah/abs/heccah0708.htm?utm_source=chatgpt.com
51. Tepeli, Y. ve Kayıhan, B. (2016). Muhasebe Manipülasyonunun Beneish Modeli İle Tespit Edilmesi: BİST Gıda Maddeler Sanayi Sektöründe Bir Uygulama, Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 4(4), 245-264. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/296473
52. TKYD (2010). Kurumsal yönetim İlkeleri Işığında Aile Şirketleri Yönetim Rehberi. İstanbul: Türkiye Kurumsal Yönetim Derneği Yayınları. https://www.tkyd.org/kurumsal-yonetim-ilkeleri-isiginda-aile-sirketleri-yonetim-rehberi/
53. TKYD (2010). Kurumsal yönetim İlkeleri Işığında Aile Şirketleri Yönetim Rehberi. İstanbul: Türkiye Kurumsal Yönetim Derneği Yayınları.
54. TÜSİAD (2002). Kurumsal Yönetim En İyi Uygulama Kodu: Yönetim Kurulunun Yapısı ve İşleyişi, İstanbul. https://www.tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/1877-kurumsal-yonetim-en-iyi-uygulama-kodu--yonetim-kurulunun-yapisi-ve-isleyisi
55. TÜSİAD (2002). Kurumsal Yönetim En İyi Uygulama Kodu: Yönetim Kurulunun Yapısı ve İşleyişi, İstanbul. http://www.tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/1877-kurumsalyonetim-en-iyi-uygulama-kodu--yonetim-kurulunun-yapisi-ve-isleyisi
56. Xie, B., Davidson, W. N., & DaDalt, P. J. (2003). Earnings management and corporate governance: The role of the board and the audit committee. Journal of Corporate Finance, 9(3), 295–316.
57. Yoshikawa, T., & Rasheed, A. (2019). Corporate governance reform after Toshiba: Lessons for Japan and beyond. Asian Business & Management, 18(3), 173–193. https://doi.org/10.1057/s41291-019-00055-2
58. Yörük, N. ve Doğan, E. (2009). Finansal Bilgi Manipülasyonu ve Finansal Bilgi Manipülasyonun Belirlenmesine Yönelik İ.M.K.B’da Bir Uygulama. Ankara: Detay Yayıncılık.